Με τελείως διαφορετικά συναισθήματα δέχθηκαν την είδηση της γερμανικής εισβολής στη Σοβιετική Ενωση το 1941 οι Στάλιν, Τσώρτσιλ και Ρούζβελτ, μας πληροφορεί ο Τζάιλς Μίλτον στο «Υπόθεση Στάλιν. Η απίθανη συμμαχία που κέρδισε τον πόλεμο» (μτφρ.: Χρήστος Καψάλης, εκδ. Μίνωας).
Κατ’ αρχάς ο Στάλιν: όπως ήταν φυσικό, έμεινε εμβρόντητος και καταλήφθηκε από απελπισία αρχικά, παρά τη δημόσια επική σοβιετική ρητορική.
Για τον Τσώρτσιλ τα είπαμε χθες: το κατευχαριστήθηκε – όχι επειδή, ως γνωστόν, μισούσε τον Στάλιν και το καθεστώς του, αλλά επειδή κατάλαβε αμέσως πόσο ολέθριο σφάλμα είχε κάνει ο Χίτλερ ανοίγοντας δεύτερο μέτωπο.
Να θυμίσουμε εδώ ότι η Βρετανία είχε σηκώσει από το 1939 όλο το βάρος του πολέμου, με τη Γαλλία να καταρρέει με συνοπτικές διαδικασίες, τις σκανδιναβικές χώρες να πέφτουν στους ναζί εύκολα και την Αμερική να απέχει ακόμη από τον πόλεμο. Ο Τσώρτσιλ έψαχνε λοιπόν για συμμάχους.
Και ο Ρούζβελτ; Ο Αμερικανός πρόεδρος δέχθηκε την είδηση με «βαθιά περίσκεψη». Σημειωτέον, η εισβολή εκτυλίσσεται περίπου έξι μήνες προτού η Αμερική μπει στον πόλεμο· ο Ρούζβελτ έχει ένα ισχυρό εσωτερικό μέτωπο να αντιμετωπίσει το οποίο είναι υπέρ του απομονωτισμού της Αμερικής. Πώς θα συγκεράσει τις δύο αντίθετες καταστάσεις;
Υπάρχει όμως κάτι ακόμα, που θα διαφανεί με μεγαλύτερη καθαρότητα στην πορεία: ο Ρούζβελτ δεν είναι τόσο αρνητικός και καχύποπτος απέναντι στον Στάλιν – σίγουρα όχι όσο ο Τσώρτσιλ. Μάλιστα, στην πορεία, αφού μπει στον πόλεμο και η Αμερική, θα προκύψει μια καλύτερη «χημεία» ανάμεσα στον Ρούζβελτ και στον Στάλιν παρά ανάμεσα στον πρώτο και στον Τσώρτσιλ.
Για πολύ καιρό, ο Βρετανός πρωθυπουργός θα βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα δίδυμο ηγετών που δεν τον βλέπει με καλό μάτι, η κάθε πλευρά για τους δικούς της λόγους. (Αυτό θα αλλάξει άρδην το 1945, με τον θάνατο του Ρούζβελτ και τον ερχομό του Τρούμαν στον Λευκό Οίκο…). Εξ ου και ο τίτλος, όπως και το θέμα, του Μίλτον, περί «απίθανης συμμαχίας» η οποία όμως έπαιξε ρόλο ζωτικής σημασίας στην τελική νίκη. Επρόκειτο περί μιας υπέρβασης απ’ όλους.
Η συμμαχία αυτή ξεκίνησε με διάφορα παράδοξα, τα οποία ο Μίλτον περιγράφει πολύ παραστατικά και με άφθονες ανεκδοτολογικού τύπου λεπτομέρειες στο βιβλίο του. Ενα απλό παράδειγμα: Οταν τον μοιραίο εκείνο Ιούνιο της εισβολής ο Βρετανός πρέσβης γίνεται δεκτός στο Κρεμλίνο με τιμές (μετά το βαρυσήμαντο διάγγελμα του Τσώρτσιλ, που έθετε τη Βρετανία σύμμαχο της ΕΣΣΔ), αναζητά τον Στάλιν. Μάταια· ο Στάλιν είναι άφαντος. Απ’ όλους. Οι φήμες οργιάζουν. Αλλά η αλήθεια θα αποδειχθεί πολύ πιο πεζή. Η συνέχεια αύριο.
