Οι γνώστες της αμερικανικής κοινωνίας μιλούν για μίσος και διχασμό. Ο Αλέξανδρος Νεχαμάς στην «Κ» της περασμένης Κυριακής έγραψε πως η Αμερική που αγάπησε ήταν η Αμερική της εμπιστοσύνης. Τώρα είναι σαν η εμπιστοσύνη αυτή να έχει διαρραγεί. Και το μόνο βέβαιο είναι ότι όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα των εκλογών, το ρήγμα δεν πρόκειται να επουλωθεί. Απ’ αυτήν την άποψη, οφείλουμε να παραδεχθούμε ότι ο Τραμπ έχει επιβάλει τους δικούς του όρους στο παιχνίδι. Ακόμη και η Κάμαλα Χάρις υπέκυψε στον πειρασμό στις τελευταίες εβδομάδες και από εκεί που ξεκίνησε με μήνυμα την αισιοδοξία, κατέληξε να ξιφουλκεί κατά του υβριστή αντιπάλου της χρησιμοποιώντας τα δικά του όπλα. Δεν χρειάζεται να είσαι οξυδερκής πολιτικός αναλυτής για να καταλάβεις ότι αυτό έγινε διότι θέλησε να ανταποκριθεί στο κοινωνικό αίσθημα. Μια σοβαρή ερμηνεία του φαινομένου διάβασα σε συνέντευξη του Φαρέντ Ζακάρια στη γαλλική «Φιγκαρό». Ο σχολιαστής του CNN και της Washington Post αποδίδει τον αγεφύρωτο διχασμό στη μετατροπή των παραδοσιακών πολιτικών συγκρούσεων σε ιδεολογικές, βλέπε «ηθικές». Οπως λέει, όταν διαφωνείς για τη χρήση ενός κονδυλίου 100 εκατομμυρίων μπορεί να υπάρξει συνεννόηση, εντέλει και συμφωνία. Οταν όμως το θέμα είναι η μετανάστευση, ο πολυπολιτισμός, οι αμβλώσεις, τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων και η ταυτότητα, τότε η σύγκρουση γίνεται υπαρξιακή. Και ανάγονται σε ηθικά πρότυπα. Και, ως γνωστόν, η ηθική δεν αναγνωρίζει αντιπάλους. Αναγνωρίζει μόνο το «κακό», τον εχθρό του «καλού». Ετσι, ο Τραμπ αποκαλεί τη Χάρις «εσωτερικό εχθρό», η δε Χάρις τον αποκαλεί «φασίστα».
Είναι σαν να έχεις δύο κοινωνίες μέσα στην ίδια. Η μία δεν επικοινωνεί με την άλλη, γιατί δεν μιλούν την ίδια γλώσσα. Και είναι αυτός ο διχασμός που επιτρέπει στον Τραμπ να τσαλαπατάει τους θεσμούς, το πλαίσιο που κρατάει ενωμένες τις δύο κοινωνίες. Μπορεί να στέλνει τους εξαγριωμένους οπαδούς του να εισβάλουν στο Καπιτώλιο ή να δηλώνει ανερυθρίαστα ότι δεν θα αναγνωρίσει το αποτέλεσμα των εκλογών αν δεν είναι ο ίδιος νικητής. Εξ ου και τα παράδοξα που δεν μπορούν να ερμηνευθούν με τα παραδοσιακά εργαλεία. Πώς είναι δυνατόν ισπανόφωνοι ή μαύροι να ψηφίζουν Τραμπ; Κατ’ αρχάς, ο μετανάστης, από τη στιγμή που θα ενταχθεί, στρέφεται κατά της μετανάστευσης. Το ζήσαμε και στη δική μας μικρή κοινωνία με τους Αλβανούς. Υπάρχει όμως και ένας επιπλέον παράγων, ο ταυτοτικός. Ο άνδρας δεν μπορεί να δεχθεί ούτε το κοινωνικό φύλο ούτε τις τουαλέτες για όλα τα φύλα. Ταυτίζεται με τις παραδοσιακές αξίες που κραδαίνει ο Τραμπ. Ας συνυπολογίσουμε και τη διαφορά των πτυχιούχων ελίτ από τα καταφρονημένα στρώματα με την ελλειμματική εκπαίδευση. Η περιφρόνηση του Τραμπ προς τις ελίτ τους αγγίζει. Και δεν μιλάμε για τις οικονομικές ελίτ. Η Αμερική διχασμένη, η Ευρώπη διχασμένη. Κρίση της δημοκρατίας ή κρίση της Δύσης; Ιδωμεν.
