Ψαχουλεύω τη Λεωνίδου στο κινητό μου. Δεν τα πάω καλά με το Μεταξουργείο, χάνομαι. Μ’ εξαίρεση ένα ολοφώτιστο καφενείο σε μια γωνία όπου κάθονται μόνον άντρες, καπνίζουν και αγνοούν τις διάφορες οθόνες γύρω τους που δείχνουν τις ειδήσεις, οι δρόμοι είναι σκοτεινοί και ήσυχοι, οι τουρίστες έχουν αντικατασταθεί από τους μετανάστες και από τους μόνιμους θαμώνες των μπαρ. Εντοπίζω την γκαλερί της Ρεβέκκας Καμχή και μπαίνω να κοιτάξω τους πίνακες.
Τα έργα του Κωνσταντίνου Κακανιά τα βλέπω πρώτη φορά. Ξαπλωμένα κορίτσια που τα μαλλιά τους γίνονται ρίζες και μετά κλαδιά σ’ ένα μπλε φόντο, σαν βυθός θάλασσας, άλογα, μάσκες και γυμνά μωρά. Ενα παράξενο παιδί ξαπλωμένο στη μέση του εφιάλτη του, γύρω του τρέχουν ή μπουσουλάνε παιδιά, αλλόκοτα πλάσματα (γάτα; ελάφι;). Μωρά χωρίς αθωότητα σε μία πομπή. Η έκθεση τιτλοφορείται Θεϊκή Διαταραχή Προσωπικότητας και θα διαρκέσει μέχρι τον Δεκέμβριο του 2024. Είναι πολύπτυχη και έχει πλάκα.
Τα έργα του καλλιτέχνη με την ξιπασμένη κυρία Τεπενδρή είναι απίστευτα διασκεδαστικά. Μεταξύ υψηλής ραπτικής, εξκλούσιβ εμπειριών, χειροποίητων κοσμημάτων, πανδημίας, συμπερίληψης και γυναικείας ενδυνάμωσης, η κυρία Τεπενδρή είναι για γέλια και για κλάματα. Απολαυστική εικονογράφηση με ή χωρίς κοινωνικό μήνυμα. Ελαφράδα και ελαφρότητα. Σχεδόν όλα έχουν κάτι από κινούμενα σχέδια/σκίτσο σε περιοδικό υψηλής αισθητικής. Και όλα είναι σίγουρα διασκεδαστικά. Ακόμα και τα πιο σκοτεινά. Η απουσία σοβαροφάνειας στο σύνολο της έκθεσης είναι τόσο ξεκούραστη!
Το φθινόπωρο, όμως, είχε ήδη ξεκινήσει αρκετά καλά με την έκθεση Space of Togetherness του neon στην Πειραιώς. Αλλη κατάσταση εδώ, έργα απροκάλυπτα πολιτικά. Ξεχώρισα το AfroGreeks του Documatism, που είναι ένα διαρκές, συλλογικό εγχείρημα που μελετά την κατάσταση της αφρικανικής διασποράς στην Ελλάδα. Ο τίτλος Αφροέλληνες είναι μία δυσκολοχώνευτη λέξη. Παραπέμπει στην Αφρική και δημιουργεί απόσταση, ενώ ταυτόχρονα ξεχωρίζει κάποιους Ελληνες από κάποιους άλλους. Παράλληλα, εμένα μου μυρίζει μετάφραση, κάτι φερμένο από την Αμερική κ.λπ., που, όπως άλλες ξενόφερτες διαμάχες (π.χ. για το “woke”), διεξάγεται μέσα από αντανακλάσεις.
Στα βίντεο και στις συζητήσεις της έκθεσης μαύροι Ελληνες από την Κυψέλη και αλλού λένε την ιστορία τους καθισμένοι στο κομμωτήριό τους, στην αυλή τους, στον δρόμο τους. Μοιράζονται την αμηχανία τους σε σχέση με τον όρο Αφροέλληνας. Γκρινιάζουν και λίγο ως γνήσιοι Ελληνες. To εγχείρημα οπτικοακουστικής καταγραφής των ιστοριών της αφρικανικής διασποράς στη Μεσόγειο είναι ουσιαστικά μία εκτενής καταγραφή πολιτικών αποκλεισμού, καχυποψίας και ρατσιστικής αναδίπλωσης, αλλά και η παρουσίαση ιστοριών θάρρους, επιμονής και τελικά επιτυχίας.
Χώρα ιδιαιτέρως προβληματική σε ό,τι αφορά τις ανοιχτές δημόσιες συζητήσεις για τη μετανάστευση, η χώρα μας χρειάζεται, νομίζω, τον προβληματισμό πάνω στο τι σημαίνει «μένω μαζί με άλλους». Γειτονιές μεταναστών, όπως η Κυψέλη και το Μεταξουργείο, έχουν τραβήξει το βλέμμα δημιουργών εδώ και αρκετά χρόνια, ενώ το κοινό διψά για προσωπικές ιστορίες δυσκολίας και θριάμβου (ποιος δεν θυμάται τη θρυλική παράσταση Καθαρή Πόλη, των Αζά – Τσινικόρη με τις αφηγήσεις καθαριστριών από διαφορετικές χώρες;).
Η έκθεση τώρα τελείωσε, αλλά ο πολιτισμένος διάλογος για τη μετανάστευση πρέπει να συνεχιστεί. Τα καλλιτεχνικά έργα, μεταξύ άλλων, βοηθούν να δημιουργείται ένα αξιοπρεπές πλαίσιο συζήτησης, ρίχνουν τους τόνους, φωτίζουν πτυχές που μένουν στην απ’ έξω όταν πολιτικοποιείται υπερβολικά το θέμα ή όταν γίνεται όχημα για το μάζεμα εύκολων ψήφων. Η μετανάστευση διαρκώς παρουσιαζόταν σαν πρόβλημα, οι άνθρωποι που έψαχναν την τύχη τους εδώ παρουσιάζονταν σαν περαστικοί, όχι σαν ένα πλήθος που έπρεπε να διδαχθεί τη γλώσσα μας (έτσι αιμοδοτούνται και πλαταίνουν οι γλώσσες) και να ενταχθεί στην οικονομία. Η αλήθεια είναι ότι η Ελλάδα έχει πρόβλημα μετανάστευσης, αλλά αυτό αφορά κυρίως τους Ελληνες και τις Ελληνίδες που εξακολουθούν να εγκαταλείπουν τη χώρα.
