Μια συχνή παρεξήγηση μεταξύ αναγνωστών μυθιστορημάτων είναι ότι πιστεύουν πως οι απόψεις που εκφέρουν οι χαρακτήρες μιας ιστορίας είναι και απόψεις του ή της συγγραφέως. Μέγα σφάλμα. Στα «Μυστικά της συγγραφής. Απόσταγμα σοφίας 66 κορυφαίων δημιουργών» (μτφρ.: Σόλων Παπαγεωργίου, εκδ. Key Books) βρίσκουμε ένα πολύ ουσιαστικό και χρήσιμο απόφθεγμα του μεγάλου Ουίλιαμ Φόκνερ (1897-1962): «Οι πραγματικές αλήθειες προέρχονται από τις ανθρώπινες καρδιές. Μην προσπαθείτε να παρουσιάσετε τις απόψεις σας στον αναγνώστη. Αντιθέτως, προσπαθήστε να περιγράψετε τους χαρακτήρες σας όπως τους βλέπετε. Πάρτε κάτι από ένα άτομο που γνωρίζετε, κάτι από ένα άλλο και δημιουργήστε ένα τρίτο πρόσωπο, το οποίο θα κοιτούν οι άνθρωποι και θα ανιχνεύουν κάτι γνώριμο».
Ο Φόκνερ λέει κάτι ακόμα, πολύ χρήσιμο: «Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει κάποιος σωστός τρόπος για να γράψεις, όπως επίσης δεν υπάρχουν παρακάμψεις. Ο νεαρός συγγραφέας θα είναι ανόητος αν ακολουθήσει κατά γράμμα μια συγκεκριμένη θεωρία. Να κάνετε τα δικά σας λάθη· οι άνθρωποι μαθαίνουμε από τα λάθη μας».
Και τι γίνεται με ζητήματα, ας πούμε, επιμελητείας; «Το μόνο που χρειάζεται ένας καλλιτέχνης είναι γαλήνη, μοναξιά και όποια άλλη ευχαρίστηση μπορεί να αποκτήσει σε σχετικά χαμηλό κόστος. Αν δεν μπορεί να τα βρει όλα αυτά στο περιβάλλον εργασίας του, θα του ανεβεί η πίεση· θα χάσει χρόνο, νιώθοντας απογοητευμένος ή αγανακτισμένος. Οσο για εμένα, τα μόνα εργαλεία που χρειάζομαι είναι χαρτί, ταμπάκο, φαγητό και λίγο ουίσκι… Δεν είναι απαραίτητο ο συγγραφέας να έχει οικονομική άνεση. Το μόνο που χρειάζεται είναι ένα μολύβι και λίγο χαρτί».
Η τελευταία πρόταση μπορεί από κάποιους να διαβάζεται «κάπως» στην εποχή της ψηφιακής τεχνολογίας, όμως ισχύει: αν θέλει κάποιος πραγματικά να γράψει δεν χρειάζεται παρά λίγο χαρτί και ένα μολύβι – αφήστε που η ψηφιακή τεχνολογία είναι πια κάτι πολύ δεδομένο στο μεγαλύτερο μέρος του κόσμου, χωρίς να ταυτίζεται διόλου με σχήματα ευμάρειας ή πολυτέλειας.
Η Τόνι Μόρισον (1931-2019) ήταν διαζευγμένη μητέρα δύο παιδιών, ήταν νοικοκυρά, ήταν και εργαζόμενη. Δεν είχε χώρο ούτε χρόνο να γράφει όπως άλλοι –άνδρες συνήθως– συγγραφείς. Την ιδανική συγγραφική της ρουτίνα, όπως λέει, δεν μπόρεσε ποτέ να την εφαρμόσει: π.χ., να περάσει εννέα συνεχόμενες ημέρες χωρίς να χρειαστεί να βγει απ’ το σπίτι της ή να απαντήσει σε τηλεφωνήματα. Δεν συνέβη ποτέ αυτό. Συχνά, δε, έγραφε στο τραπέζι της κουζίνας πριν ξυπνήσουν τα παιδιά. «Στην πραγματικότητα, αυτό είναι το καλύτερο που έχει ο καθένας μας: ένας μικρός χώρος και περιορισμένος χρόνος.(…) Προσπάθησα να ξεπεράσω την έλλειψη χώρου αντικαθιστώντας τον ψυχαναγκασμό μου με πειθαρχία, κι έτσι, όταν ήμουν βέβαιη πως έπρεπε να γράψω, όταν το κείμενο ήταν έτοιμο στο μυαλό μου ή όταν μια παρομοίωση ήταν πολύ δυνατή, καθόμουν κι έγραφα συνεχόμενα, αγνοώντας όλους τους αντιπερισπασμούς».
Παρακαλώ, σημειώστε εδώ: Η Τόνι Μόρισον τιμήθηκε με το βραβείο Νομπέλ Λογοτεχνίας το 1993…
