Οι καρδιές ράγισαν κυρίως όταν έγινε γνωστό ότι εκατοντάδες, ίσως, γυναικόπαιδα, παγιδευμένα στα αμπάρια του σαπιοκάραβου, βούλιαξαν μαζί του για πάντα στα υγρά ερέβη. Δεν είναι μια πρωτοφανής τραγωδία. Από τις αρχές του 2023 χάθηκαν στη Μεσόγειο 1.037 ψυχές, 2.439 το 2022, συνολικά 24.381 από το 2015. Ομως οι αριθμοί, αν και εύγλωττοι, δεν συγκινούν τόσο, διότι συνοψίζουν το διαρκές δράμα σε ένα ποσοτικό στοιχείο που δεν διηγείται ιστορίες, δεν ιχνογραφεί πρόσωπα, αγωνίες, επιθυμίες, όπως έκανε το τραγικό ναυάγιο έξω από την Πύλο.
Και το κύμα των ξεριζωμένων φουσκώνει. Περίπου 71 εκατ. άνθρωποι εγκατέλειψαν τις εστίες τους το 2022, εξαιτίας συγκρούσεων, φτώχειας, φυσικών καταστροφών. Ως το 2050 υπολογίζεται ότι 1 δισ. ταλαίπωροι θα κατευθυνθούν προς τον πιο ασφαλή κόσμο των ευημερούντων, διά των πλέον θανατηφόρων οδών. Επείγουν συλλογικές λύσεις για την ασφαλή διέλευση των εκτοπισμένων, παράλληλα με πολιτικές περιορισμού των ανισοτήτων και των δεινών που ωθούν πληθυσμούς έξω από τη χώρα τους. Οι κοντόθωρες προσεγγίσεις δεν αποτελούν εγγύηση ασφάλειας. Ο κόσμος μας είναι δραματικά ένας.
Ομως η διαρκής υπενθύμιση της επικείμενης διόγκωσης του φαινομένου χωρίς μια διεύρυνση του βλέμματος πάνω στον ταχέως μεταβαλλόμενο κόσμο μας, απλά το μετατρέπει σε κοινό τόπο. Επιτρέπει την περιγραφή, όχι την εφαρμογή, ιδεωδών, την αναβολή συνολικών, υψηλού κόστους αποφάσεων, εγκαταλείποντας τη διαχείριση των ροών στα χέρια της απάνθρωπης δουλεμπορικής βιομηχανίας.
Στην Ευρώπη παλεύουμε για την εφαρμογή της υποχρεωτικής αλληλεγγύης και μετεγκατάστασης αιτούντων άσυλο, για έναν πιο δίκαιο επιμερισμό της σχετικής ευθύνης μεταξύ των κρατών-μελών. Ομως αυτή η νέα συμφωνία στοχεύει στα επακόλουθα της μετανάστευσης, τον ακανθώδη κύκλο της διάσωσης, καταγραφής, ταυτοποίησης, σίτισης, στέγασης σε συνωστισμένους απρόσφορους χώρους, πολύμηνης εξέτασης των αιτημάτων ασύλου, και όχι σε ό,τι τη γεννά, με αποτέλεσμα να μην αναιρούνται οι δουλεμπορικές παγίδες θανάτου. Η μεγάλη υπόσχεση για στήριξη στην πηγή των δεινών, για ισχυρότερες πολιτικές και οικονομικές παρεμβάσεις στις χώρες που δημιουργούν πρόσφυγες, καταχωνιάζεται κάτω από τη δυσκολία να λυθεί το πιο οδυνηρό από τα παγκόσμια αδιέξοδα, με τις βαθιές πολυπλόκαμες διεθνείς ρίζες. Μαζί με την οδυνηρή επιβεβαίωση ότι μόνο μερικώς συγκρατούνται οι ροές με ελέγχους και τείχη, αφού καταφέρνει να τα διαπερνά πάντα η απελπισία.
