Σε περιόδους ριζοσπαστικών ανατροπών, όπως αυτή που ζούμε σήμερα, παρατηρείται ενίοτε μια τάση επιστροφής σε κάποιες σταθερές του παρελθόντος, που όμως με το πέρασμα των χρόνων έχουν χάσει τη δυναμική τους. Η Εκκλησία είναι μια σταθερά –ίσως η σπουδαιότερη– στη Χριστιανική Ευρώπη, αν και το περιεχόμενο αυτών των λέξεων έχει περιορισθεί σημαντικά.
Ισως θα ήταν άξιο μνείας το γεγονός ότι όταν στα τέλη του 19ου αιώνα άρχισε να κατισχύει στην Ευρώπη ο φιλελευθερισμός –από τη φύση του ανατρεπτικός–, ο Πάπας Λέων Γ΄ εισήγαγε με εγκύκλιό του, το 1891, την Καθολική Κοινωνική Διδασκαλία, που αφορούσε την κατανομή του πλούτου, ασκώντας κριτική στον καπιταλισμό και στον σοσιαλισμό.
Το θέμα θα είχε θεωρητικό ενδιαφέρον εάν με το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, που σάρωσε το παλαιό καθεστώς στην Ευρώπη, διέλυσε την Αυτοκρατορία των Αψβούργων, εκτίναξε τους μπολσεβίκους στην εξουσία της Ρωσίας, δεν είχε ανακύψει η ανάγκη επαναπροσδιορισμού του ρόλου της Εκκλησίας.
Το κήρυγμα των μπολσεβίκων περί κοινωνικής και οικονομικής ισότητος ασκούσε μια σαγήνη στα ενδεή κοινωνικά στρώματα στη Δύση. Ο κίνδυνος αποσταθεροποιήσεως, υπαρκτός. Τότε ένας καθολικός ιερέας, ο Λουίτζι Στούρτζο, καταγόμενος από τη Σικελία, αφού εξασφάλισε την άδεια του Πάπα Βενέδικτου ΙΕ΄, προχώρησε το 1919 –με άλλους ομοϊδεάτες του– στην ίδρυση του Ιταλικού Λαϊκού Κόμματος.
Η απόφαση του Πάπα Βενέδικτου να αναθεωρήσει εκ βάθρων την πολιτική του Βατικανού περί μη συμμετοχής στα πολιτικά δρώμενα της Ιταλίας υπήρξε ριζοσπαστική και επιτυχέστατη. Το Λαϊκό Κόμμα του Στούρτζο εξασφάλισε στις εκλογές του 1919 ποσοστό 20,6% και επί τρία χρόνια υπήρξε ο ρυθμιστικός παράγων των πολιτικών εξελίξεων στην Ιταλία. Η απήχηση του νέου κόμματος σε άλλες χώρες υπήρξε εντυπωσιακή, αφού ήταν ο πρόδρομος των Χριστιανοδημοκρατικών Κομμάτων στην ηπειρωτική Ευρώπη.
Τα ανωτέρω βέβαια δεν συνιστούν παρότρυνση ή πρόταση ενεργείας της Εκκλησίας της Ελλάδος στην παρούσα συγκυρία, που η εμφάνιση του νέου πολιτικού κόμματος Νίκη θορύβησε την κεντροδεξιά, ούτως ειπείν, πολιτική παράταξη και προκάλεσε την αυστηρή παρέμβαση του Αρχιεπισκόπου κ. Ιερωνύμου.
Ιδιοσυγκρασιακή είναι η Ελλάς ως χώρα που αγωνίζεται εδώ και δύο αιώνες –πάνω-κάτω– να προσομοιωθεί με τα ευρωπαϊκώς ισχύοντα. Πολλά και ιδιαίτερα σημαντικά υπήρξαν τα όσα επιτεύχθηκαν στη διάρκεια αυτής της μακράς περιόδου. Και έμειναν αρκετά στοιχεία της ιδιοσυστασίας των κατοίκων της που επιβιώνουν έως σήμερα.
Ως προς τα εκκλησιαστικά, δεν είναι σκόπιμο να λησμονεί κανείς πως όχι μόνον στην Ελλάδα, αλλά παντού όπου έχει εδραιωθεί από αιώνες η Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία, οι σχέσεις κράτους και Εκκλησίας είναι στενότατα συνυφασμένες και θεωρητικά απόλυτα διακριτές. Αυτό βεβαίως δεν σημαίνει ότι είναι δυνατόν η Εκκλησία να καταστεί εντέλει μια μεγάλη ελεήμων ΜΚΟ. Λίγος ο χρόνος έως τις εκλογές. Οι αναταράξεις θα κοπάσουν εξ ανάγκης. Και ίσως έπειτα βρούμε την ησυχία μας. Με τις ειλικρινέστερες ευχές της στήλης σε όσους μετέχουν ενεργώς ή απέχουν από πολιτικά δρώμενα αυτής της περιόδου.
