Υποτίθεται ότι, με τούτα και μ’ εκείνα, είχαμε καταλήξει σε μία κοινή παραδοχή: οι καλλιτέχνες όχι μόνο δικαιούνται να εκφράζουν πολιτικό λόγο δημοσίως, αλλά είναι αναγκαίο να το κάνουν. Μάλιστα, οι πολιτικές τους τοποθετήσεις δεν είναι απαραίτητο να μας αρέσουν, δεν χρειάζεται καν να ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Είναι δικαίωμα των καλλιτεχνών να λένε ό,τι θέλουν χωρίς να κρίνονται. Ετσι, μία δημοφιλής τραγουδίστρια μπορεί να κάνει αντιπολεμικές συναυλίες αρνούμενη να διακρίνει τον θύτη από το θύμα· αρκεί να λέει πως είναι «με τον άνθρωπο». Η ίδια τραγουδίστρια μπορεί να δηλώνει κομμουνίστρια και παράλληλα να διάγει χαρούμενη έναν προνομιακό καπιταλιστικό βίο. Ενας άλλος τραγουδιστής μπορεί να νιώθει κρατικά καταπιεσμένος την ώρα που συνεργάζεται με την κρατική τηλεόραση ή να συμμετέχει σε συναυλίες κατά της ιδιωτικοποίησης ενός δημόσιου αγαθού που κανείς δεν ιδιωτικοποίησε. Στο ίδιο μοτίβο, διάφοροι άλλοι καλλιτέχνες δικαιούνται να προβαίνουν σε αντιεμβολιαστικά και συνωμοσιολογικά κηρύγματα, να βρίζουν και να προσβάλλουν, να επινοούν και να αναπαράγουν fake news ανεμπόδιστοι. Είναι η άποψή τους! Αν δεν σεβόμαστε αυτούς, ας σεβαστούμε τουλάχιστον την ιερότητα της τέχνης τους! Για έναν περίεργο λόγο, αυτές τις μέρες αποδείχθηκε πως ο Διονύσης Σαββόπουλος δεν εμπίπτει στον γενικό κανόνα. Η δήλωσή του πως ελπίζει σε αυτοδυναμία της Ν.Δ. έστρεψε τους υπερασπιστές τής άνευ όρων καλλιτεχνικής ελευθεροστομίας εναντίον του: πώς τόλμησε!
Ελεύθεροι υπό όρους
Εχει ειπωθεί πολλές φορές, αλλά χρήζει επανάληψης: όταν οι καθ’ έξιν ευαισθητοποιημένοι περί τα καλλιτεχνικά υψώνουν τείχη προστασίας της πολιτικής έκφρασης των καλλιτεχνών δεν το κάνουν για να θωρακίσουν την πολιτική έκφραση ή τους καλλιτέχνες· το κάνουν για να θωρακίσουν τη ρητορική υπέρ της Αριστεράς. Σε περίπτωση που κάποιος καλλιτέχνης εκφραστεί κατά τρόπο μη εξυπηρετικό προς τον σκοπό αυτό, δεν απολαύει πλέον της κάλυψης των ευαισθητοποιημένων, αλλά κακοποιείται λεκτικά· δεν έχει σημασία ποιος είναι: οι ευαισθητοποιημένοι έβρισαν και συκοφάντησαν τον Σάκη Ρουβά με την ίδια ευκολία που βανδάλισαν τον τοίχο του σπιτιού του Μίκη Θεοδωράκη. Είναι δε ο φανατισμός τους τόσο ρομποτικά αυτοματικός, που στην περίπτωση Σαββόπουλου δεν άκουσαν καν τι είπε: ο Σαββόπουλος δεν προσέβαλε κανέναν, δεν άναψε πολιτικές φωτιές, δεν πήγε να προωθήσει με δόλο κάποια ατζέντα (τι ανάγκη θα είχε άλλωστε;). Είπε μόνο την άποψή του με ευπρέπεια: ότι εκτιμά τα κόμματα και τους πολιτικούς αρχηγούς του δημοκρατικού τόξου, αλλά, δεδομένων των συνθηκών, βρίσκει καταλληλότερο τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Είναι τόσο τρομερό;
Στρεβλή αποτίμηση
Οι περισσότεροι από τους σοκαρισμένους με την πολιτική προτίμηση Σαββόπουλου, του καταλόγισαν ότι προδίδει το παρελθόν του. Οτι συντηρητικοποιήθηκε, ότι τάσσεται με την εξουσία. Τα έχουν μπερδέψει. Ο Σαββόπουλος θα πρόδιδε το παρελθόν του αν το αναπαρήγε· αν προσποιούνταν ότι οι καιροί δεν έχουν αλλάξει, ότι οι συσχετισμοί είναι οι ίδιοι, ότι η παγκόσμια και εγχώρια συγκυρία δικαιολογεί ακόμη άτεγκτους διαχωρισμούς Αριστεράς και Δεξιάς. Συντηρητικός θα ήταν αν ένιωθε την ανάγκη να κοιτάει με δέος τα δογματικά λείψανα της ιστορίας, ακόμα και της δικής του, αντί να εστιάζει στο παρόν με ενεστωτικούς όρους· αν αντιστεκόταν στις ενδιάμεσες έννοιες και αποχρώσεις που χαρακτηρίζουν την κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα. Δεν είναι ο Σαββόπουλος φίλος της εξουσίας, επειδή από έξι υποψηφίους θεωρεί τον ένα προτιμότερο – αυτός είναι ο τρόπος που λειτουργεί η δημοκρατία, με επιλογές. Φίλος της εξουσίας θα ήταν αν έσκυβε το κεφάλι στις δυνάμεις που όντως επιχειρούν να τον εξουσιάσουν: σε εκείνους δηλαδή που κραδαίνουν το αριστερόμετρο και το κομματικό τους γκλοπ, έτοιμοι να τον τιμωρήσουν αν δεν συμμορφωθεί με τις επιταγές τους.
Ποιητής και ποίημα
Ο καλλιτέχνης και το έργο του είναι δύο διαφορετικά πράγματα. Στην περίπτωση του Διονύση Σαββόπουλου, όμως, εύκολα διακρίνει κανείς τη σύγκλισή τους. Αυτός ο καλλιτέχνης δεν θα δημιουργούσε αυτό το έργο αν φοβόταν τους «φίλους» του· δεν θα έγραφε ιστορία αν στόχος του ήταν να είναι αρεστός.
