Πολλοί πιστεύουν ότι το πρόβλημα του ντιμπέιτ είναι η μορφή του: η δομή, οι κανονισμοί, η διάρθρωση, οι χρόνοι. Θεωρούν ότι αν οι δημοσιογράφοι μπορούσαν να κάνουν περισσότερες ερωτήσεις και οι πολιτικοί είχαν τη δυνατότητα να δίνουν ελεύθερες απαντήσεις, το αποτέλεσμα θα ήταν πιο παραγωγικό. Από το ντιμπέιτ λείπουν η αμεσότητα και η ζωντάνια, σύμφωνα με κάποιους. Οι πολιτικοί θα έπρεπε να είναι σε θέση να συνομιλούν μεταξύ τους, οι δημοσιογράφοι θα έπρεπε να έχουν το δικαίωμα να αξιοποιούν τα ευρήματα που προκύπτουν στη ροή της συζήτησης. Το όλο σχήμα καλό θα ήταν να οδηγεί σε μια δημιουργική αντιπαράθεση μέσω της έκπληξης, όχι σε εναλλασσόμενους μονολόγους εκ του ασφαλούς. Κι ενώ αυτή η σκέψη ακούγεται λογική, μοιάζει να παραγνωρίζει ένα βασικό γνώρισμα της επικοινωνίας: την πρόθεση. Αν κάποιος δεν θέλει να μιλήσει με ειλικρίνεια, δεν θα μιλήσει, όσοι κι αν του το ζητήσουν, όπως κι αν του το ζητήσουν, όποιο κι αν είναι το διαλογικό πλαίσιο της περίστασης. Το ντιμπέιτ των πολιτικών αρχηγών που παρακολουθήσαμε το βράδυ της Τετάρτης δεν ήταν διαφωτιστικό, ούτε θα μπορούσε να είναι.
Μοντέλα προς επίδειξη
Ο πρωθυπουργός επαναδιατύπωσε την πάγια θέση του ότι ανέλαβε τις ευθύνες του –και μάλιστα με θάρρος!– για το θέμα των υποκλοπών. Παραδέχτηκε ότι ο Νίκος Ανδρουλάκης δεν αποτελεί κίνδυνο για τη χώρα, ενώ μας επισήμανε πως οι εξηγήσεις που δόθηκαν για τις παρακολουθήσεις ήταν ανεπαρκείς. Πιστεύει, αλήθεια, κανείς ότι υπήρχε τρόπος να δοθούν επαρκείς εξηγήσεις για το θέμα κατά τη διάρκεια του ντιμπέιτ, αλλά μας διέφυγε λόγω της δεδομένης τηλεοπτικής συνθήκης; Υπήρχε περίπτωση να προβεί ο πρωθυπουργός σε περαιτέρω, ασύμβατες με το αφήγημά του, αποκαλύψεις εάν επέμενε κάποιος δημοσιογράφος ή πολιτικός αντίπαλος; Από την άλλη, ο Νίκος Ανδρουλάκης εξέφρασε την άποψη ότι πρέπει «κάποιοι να πάνε φυλακή», αλλά παράλληλα μας διαβεβαίωσε ότι εμπιστεύεται την ελληνική δικαιοσύνη. Γιατί λοιπόν προδίκασε τη φυλάκιση των «κάποιων»; Επειδή και αυτός ήξερε ότι δεν είναι υποχρεωμένος να πει και να εξηγήσει κάτι πέρα από αυτό που αισθάνεται άνετα να πει και να εξηγήσει. Στην ίδια λογική κινήθηκαν και οι υπόλοιποι πολιτικοί αρχηγοί: από την ανεδαφική αυτοπεποίθηση του Αλέξη Τσίπρα και την τρομακτική ακροδεξιά ορμή του Κυριάκου Βελόπουλου μέχρι τα προκάτ κομμουνιστικά και κομμουνιστοειδή φληναφήματα Κουτσούμπα και Βαρουφάκη, το ντιμπέιτ ήταν γεμάτο από το αδιαπέραστο υλικό του υπολογισμένου πολιτικού αυτοπροσδιορισμού: οι πολιτικοί αρχηγοί δεν πήγαν στο στούντιο για να ακτινογραφηθούν δημοσιογραφικά, αλλά για να προβάλουν τον εαυτό τους όπως είχαν προαποφασίσει.
Ο κερδισμένος
Θεατές και δημοσιογράφοι τείνουν μετά τα ντιμπέιτ να ψάχνουν νικητές και χαμένους. Στην πραγματικότητα, όμως, από τα ντιμπέιτ εξάγονται κυρίως συμπεράσματα εικόνας, όχι πολιτικής. Πράγματι, ο πρωθυπουργός ήταν άκεφος και υποτονικός, ο Αλέξης Τσίπρας επιδεικτικά χαλαρός, ο Νίκος Ανδρουλάκης συγκροτημένος αλλά ξύλινος, ο Δημήτρης Κουτσούμπας υπερήφανα γραφικός, ο Κυριάκος Βελόπουλος επικίνδυνα προετοιμασμένος, ο Γιάνης Βαρουφάκης έξω από τα νερά του. Καμία πολιτική προτίμηση, ωστόσο, δεν αλλάζει με την τρίωρη έκθεση μερικών πολιτικών στην τηλεόραση και κανένας πολιτικός δεν βρίσκει ως διά μαγείας ένα κοινό με το οποίο δεν είχε συναντηθεί νωρίτερα. Εκτός εάν μιλάμε για έναν πολιτικό που δεν είναι ακριβώς πολιτικός· εκτός εάν μιλάμε για μια προσωπικότητα που ασκεί πολιτική με αγοραία τηλεοπτικούς όρους. Ο Κυριάκος Βελόπουλος ξεχώρισε στο ντιμπέιτ, ακριβώς επειδή η παρουσία του δεν ήταν πολιτική, αλλά εντυπωσιοθηρική. Οποιος αποφασίζει πως δεν δεσμεύεται από τη σοβαρότητα, έχει πάντα επικοινωνιακό πλεονέκτημα: η παραφωνία του κεντρίζει την προσοχή. Σέρνοντας το ζοφερό περιθώριο κάτω από το προσεγμένο φως της κρατικής τηλεόρασης, ο πρόεδρος της Ελληνικής Λύσης κατάφερε να δώσει δημοσιότητα και κύρος στην «ψεκασμένη» ατζέντα· την κατέστησε μέρος της συζήτησης. Κι αν το συνονθύλευμα Παναγίας γκέισας, αμβλώσεων, εθνικισμού και αντιεμβολιαστικού πνεύματος ακούγεται πολύ σουρεαλιστικό για να θεωρηθεί απειλητικό, δεν πρέπει να ξεχνάμε: ό,τι συνηθίζεται αποκτά εξουσία.
