Είθισται να λέμε πως οι πολίτες ψηφίζουν με βασικό κριτήριο την τσέπη τους. Πόσο γεμάτη ή πόσο άδεια είναι. Αυτή η διαπίστωση είναι εν μέρει σωστή, αλλά όχι απόλυτη. Ο οικονομικός παράγοντας κυριαρχεί σε περιόδους στις οποίες τα εισοδήματα δεν επαρκούν για να καλύψουν ένα επίπεδο ανεκτής και αξιοπρεπούς διαβίωσης σημαντικής μερίδας των πολιτών. Και η Ελλάδα έχει περάσει τέτοιες περιόδους μετά τη Μεταπολίτευση, με αποκορύφωμα την περίοδο 2010-2019. Ομως υπάρχουν κι άλλοι παράγοντες που καθορίζουν και αυτοί σημαντικά την πολιτική συνείδηση του ψηφοφόρου.
Ο πιο σημαντικός, που δυστυχώς τα αστικά κόμματα τον υποβαθμίζουν, είναι η ιδεολογία. Οι βασικές αρχές που ρυθμίζουν την πολιτική συμπεριφορά των πολιτών. Κλασικό παράδειγμα η λεγόμενη αντιδεξιά ψήφος. Ενα τμήμα των ψηφοφόρων έχει ψύχωση με αυτό που στο μυαλό του θεωρεί ως Δεξιά και αναζητεί τον πολιτικό φορέα που θα εκφράσει καλύτερα και κυρίως πιο αποτελεσματικά αυτή την ψύχωση. Κάπως έτσι εξηγείται και αυτό το σταθερό 25% του ΣΥΡΙΖΑ. Από την άλλη μεριά υπάρχει ένα σημαντικό ποσοστό πολιτών, κοντά στο 30%, που αισθάνεται ότι ανήκει στον συντηρητικό – φιλελεύθερο χώρο, χωρίς δεύτερη σκέψη.
Το πολιτικό ανήκειν οφείλεται είτε σε οικογενειακή παράδοση είτε σε αντίδραση προς την άλλη πλευρά είτε στην πρόσληψη, στο φαντασιακό επίπεδο, του λόγου του συλλογικού υποκειμένου. Κι αν η Αριστερά με τα σύμβολά της, τα τραγούδια της και το μαρτυρολόγιό της απευθυνόταν και κατακτούσε έναν κόσμο –καθώς πρωτίστως απευθυνόταν στο θυμικό του– και η συντηρητική παράταξη είχε τα δικά της σύμβολα, τα δικά της συνθήματα, τις δικές της αξίες πάνω στις οποίες συγκροτούνταν αυτός ο πολιτικός χώρος. Μπορεί το «πατρίς – θρησκεία – οικογένεια», ως ενιαίο τρίπτυχο, να ευτελίστηκε από τη δικτατορία, όμως ουδείς μπορεί να αμφισβητήσει τη δύναμη του κάθε μέρους αυτού του τριπτύχου.
Για πολύ κόσμο και η πατρίδα και η θρησκεία και η οικογένεια παίζουν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της συνείδησής του και επηρεάζουν την πολιτική του συμπεριφορά. Παλιότερα το σύνθημα ήταν «ψωμί, ελιά και Κώτσο βασιλιά».
Διά ταύτα, όποιος πολιτικός ηγέτης παραγνωρίζει τη δύναμη των ιδεών, υποπίπτει σε βαρύτατο πολιτικό ατόπημα.
