Την τελευταία φορά που βρέθηκα στη Βόρειο Ιρλανδία ήταν πριν από 35 χρόνια. Το Μπέλφαστ ήταν μια πόλη υπό κατοχή. Περιπολούσαν παντού στρατιώτες με όπλα και Λαντ Ρόβερ με πλέγμα στα τζάμια και κάμερες, ενώ κάθε 500 μέτρα υπήρχαν φυλάκια ελέγχου προφυλαγμένα με στοιβαγμένα τσουβάλια άμμου. Οι οδηγοί των αυτοκινήτων έπρεπε να δείξουν τα χαρτιά τους για να περάσουν.
Για να επισκεφθούμε μέρα μεσημέρι –μαζί με άλλους συναδέλφους– το αρχηγείο του Sinn Fein (ο πολιτικός βραχίονας του IRA) έπρεπε να έχουμε συνοδεία και να περάσουμε αλλεπάλληλες φρουρούμενες πύλες. Στο τραπέζι στο οποίο καθίσαμε για να ενημερωθούμε υπήρχαν «κολλημένα», στην κάτω επιφάνεια, όπλα και χειροβομβίδες – αν άπλωνες εξερευνητικά τα χέρια σου, τα άγγιζες. Ανατριχιαστικά μέτρα επιφυλακής που μαρτυρούσαν την ανοιχτή σύγκρουση δεκαετιών με πάνω από 3.500 νεκρούς και από τις δύο πλευρές.
Πριν από λίγες μέρες –στις 7 Απριλίου– έκλεισαν 25 χρόνια από τη Συμφωνία της Μεγάλης Παρασκευής που υπεγράφη μεταξύ του πρωθυπουργού της Βρετανίας Τόνι Μπλερ και του Ιρλανδού ομολόγου του, Μπέρτι Αχερν. Μια συμφωνία που έδωσε τέλος στις εχθροπραξίες και έφερε την ειρήνη στη Β. Ιρλανδία.
Με την ευκαιρία της επετείου, ο Τόνι Μπλερ έγραψε ένα ενδιαφέρον άρθρο, που θα μπορούσε να παραπέμπει σε όλες τις ανοιχτές συγκρούσεις στον κόσμο – ακόμη και στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Θα πείτε, άλλο οι σχέσεις Ελλάδος – Τουρκίας κι άλλο το θέμα της Β. Ιρλανδίας. Πράγματι. Ωστόσο, είναι πάντα χρήσιμο να διαβάζει κανείς πώς μπορεί να οικοδομηθούν οι διαδικασίες που θα ετοιμάσουν τη λύση σε μια ουσιαστικά εμπόλεμη περιοχή.
Στα 25 χρόνια της Συμφωνίας, στη Β. Ιρλανδία υπήρξαν δύσκολες καταστάσεις και στιγμές που η ειρήνη φαινόταν πολύ εύθραυστη για να διατηρηθεί. Παρ’ όλα αυτά επέζησε. Το Μπέλφαστ, από μια στρατοκρατούμενη περιοχή συγκρούσεων, έχει μεταμορφωθεί πλέον σε μια ακμάζουσα ευρωπαϊκή πόλη με διπλάσια οικονομία σε σχέση με τότε, σημαντική άνθηση των νέων τεχνολογιών και ξακουστή νυχτερινή ζωή, όπως σημειώνει ο Βρετανός πρώην πρωθυπουργός, περιγράφοντας τα θεμέλια για την επίτευξη μιας ειρηνευτικής συμφωνίας.
Πρώτον, λέει, η ειρήνη δεν μπορεί να ριζώσει χωρίς να υπάρχει ένα συμφωνημένο πλαίσιο το οποίο να θεωρείται και από τις δύο πλευρές δίκαιο. Στην περίπτωση της Ιρλανδίας ήταν η αρχή της συναίνεσης: αυτοί που θέλουν μια ενωμένη Ιρλανδία πρέπει να αποδεχθούν ότι η Βόρειος Ιρλανδία πρέπει να παραμείνει μέρος του Ηνωμένου Βασιλείου όσο η πλειοψηφία των κατοίκων της το επιθυμεί. Αλλά κι όσοι επιθυμούν να παραμείνει η Β. Ιρλανδία στο Ηνωμένο Βασίλειο θα πρέπει να δεχθούν την αρχή της ισότητας και της ισονομίας για τους Ιρλανδούς εθνικιστές.
Δεύτερον, για να πετύχει κανείς την ειρήνη χρειάζεται δημιουργικότητα, αποφασιστικότητα και υπομονή. Θα πρέπει και οι δύο πλευρές να περιμένουν χρόνια –περίπου εννέα στη Β. Ιρλανδία– για τη σωστή εφαρμογή της ειρηνευτικής διαδικασίας και να ξεπερνούν τις κρίσεις, τα εμπόδια και τα πισωγυρίσματα που εμφανίζονται κατά καιρούς και θα μπορούσαν, αν δεν αντιμετωπισθούν, να αντιστρέψουν την πορεία.
Τρίτον, οι διαπραγματευτές και από τις δύο πλευρές θα πρέπει να μη φοβούνται να αναζητήσουν τη βοήθεια τρίτων, των ΗΠΑ και του προέδρου Κλίντον αλλά και της Ευρωπαϊκής Ενωσης, στην περίπτωση της Β. Ιρλανδίας.
Τέταρτον, οι ηγέτες των δύο πλευρών πρέπει να είναι προετοιμασμένοι να πουν στους υποστηρικτές τους άβολες αλήθειες, να δεχθούν την κριτική και να αντέξουν τις κατηγορίες της προδοσίας. Να μη θυσιάσουν για την ευκολία τους το σωστό που πρέπει να γίνει.
Πέμπτον, η διαδικασία έχει περισσότερες πιθανότητες επιτυχίας εάν οι δύο ηγέτες έχουν εμπιστοσύνη ο ένας στον άλλο. Να μπορούν να μιλούν ανοιχτά και ειλικρινά μεταξύ τους, πάντα με το μυαλό στον στρατηγικό κοινό στόχο. Οταν ο άλλος ηγέτης έχει ένα πρόβλημα, εσύ πρέπει να προσπαθήσεις να το δεις από τη δική του γωνία. Και να αναζητήσεις μαζί του μια λύση μέσα από τη συνεργασία.
Εκτον, και οι δύο ηγέτες θα πρέπει να αναγνωρίσουν ότι η σύγκρουση που έχει προηγηθεί μεταξύ των δύο πλευρών έχει δημιουργήσει βαθιά έλλειψη εμπιστοσύνης. Το να βρεθεί μια συμφωνία δεν είναι το ίδιο με το να δημιουργηθεί εμπιστοσύνη μεταξύ των δύο πλευρών από την εφαρμογή της. Η αναζήτηση τρόπων οικοδόμησης εμπιστοσύνης είναι μια επένδυση που θα φέρει τα πλουσιότερα μερίσματα.
Τέλος: Ποτέ μην υποχωρήσετε. Στις δυσκολίες κάντε ένα βήμα πίσω. Η εικόνα της ιστορίας είναι σαν ένας πίνακας ιμπρεσιονιστή ζωγράφου. Κάτι που σου φαίνεται θολό από κοντά, φανερώνεται αν το δεις από μια απόσταση.
