Διαβάζω ρεπορτάζ περί τον πόλεμο στην Ουκρανία, που θέλει την τελευταία να προειδοποιεί τη Ρωσία να εγκαταλείψει την Κριμαία ή να ετοιμαστεί για μάχη. Ο νους μου τρέχει σε μιαν άλλη, παλαιότερη, ρωσική εισβολή: στην Τσεχοσλοβακία το 1968.
Στην κλασική πια «Αβάσταχτη ελαφρότητα της ύπαρξης» (μτφρ. Γ. Χάρης, εκδ. Εστία), ο Μίλαν Κούντερα γράφει ότι στην αρχή της εισβολής επικράτησε ευφορία μεταξύ των Τσέχων. «Οι πόλεις της Βοημίας γέμισαν με χιλιάδες αφίσες ζωγραφισμένες με το χέρι, όλο σαρκαστικές επιγραφές, επιγράμματα, ποιήματα, καρικατούρες του Μπρέζνιεφ και του στρατού του, που όλοι τούς κορόιδευαν, χαρακτηρίζοντάς τους αγέλη από αγράμματους παλιάτσους».
«Οι Ρώσοι είχαν αιφνιδιαστεί», γράφει ο κορυφαίος μυθιστοριογράφος. Νεαρά κορίτσια με μίνι φούστες προκαλούν στους δρόμους της Πράγας τους «δύσμοιρους, σεξουαλικά πεινασμένους στρατιώτες, φιλώντας άγνωστους περαστικούς μπροστά στα μάτια τους. Η ρωσική εισβολή, ας το ξαναπούμε, δεν ήταν μόνο τραγωδία· ήταν και μια γιορτή μίσους, που κανένας δεν θα καταλάβει ποτέ την παράξενη ευφορία της».
Αλλά καμία γιορτή δεν κρατάει αιώνια. Οταν έπειτα από μια εβδομάδα στα χέρια των Ρώσων επέστρεψε στην Πράγα ο ηγέτης της Τσεχοσλοβακίας, και επικεφαλής της περίφημης «Ανοιξης της Πράγας», ο Αλεξάντερ Ντούμπτσεκ, ήταν ένας άλλος άνθρωπος. «Οι έξι μέρες που πέρασε στα χέρια των Ρώσων τον είχαν καταβάλει σε τέτοιο βαθμό, που μόλις και μετά βίας κατάφερνε να μιλήσει, τραύλιζε, ανάσαινε με δυσκολία, και στα μισά της φράσης έκανε κάτι τεράστιες παύσεις, γύρω στα τριάντα δευτερόλεπτα. (…) η Βοημία έπρεπε να σκύψει το κεφάλι μπροστά στον κατακτητή».
Θα το ξαναπούμε ακόμη μία φορά κι εμείς: Καταλαβαίνουμε άραγε στ’ αλήθεια τι σημαίνει το ότι η Ουκρανία το 2022 δεν έσκυψε, και συνεχίζει να μη σκύβει, το κεφάλι στον εισβολέα; Οι Ρώσοι του Πούτιν στόχευσαν αρχικά στο Κίεβο. Ηθελαν τον ίδιο τον Ζελένσκι. Να γίνει ένας νέος Ντούμπτσεκ που τραυλίζει και σιωπά για τριάντα ολόκληρα δευτερόλεπτα. «Μέσα σ’ αυτές τις παύσεις υπήρχε όλη η φρίκη που είχε ενσκήψει στη χώρα».
Διαβάζω τώρα την τελευταία είδηση ότι απόρρητα έγγραφα περί σχεδίων των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ για μια νέα μεγάλη επίθεση της Ουκρανίας κατά των Ρώσων εισβολέων διέρρευσαν στο Twitter και στο Telegram. Το αμερικανικό Πεντάγωνο ξεκινάει έρευνες για να εντοπίσει ποιος κρύβεται πίσω από αυτή τη διαρροή.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται και είναι αδυσώπητος και, όπως βλέπουμε ακόμη μια φορά, δεν περιορίζεται μονάχα επί του πεδίου της μάχης. Είναι σημαντικό όμως να θυμόμαστε ότι η πεισματική αντίσταση των Ουκρανών δεν έχει επιτρέψει τη φρίκη του 1968 να ενσκήψει το 2022, παρά τις θηριωδίες και την καταστροφή. Ο,τι κι αν συμβεί, η Ρωσία έχει ήδη ηττηθεί.
