«Το στομάχι μου γινόταν πέτρα, η καρδιά μου χτυπούσε τόσο δυνατά που νόμιζα πως θα πεταχτεί έξω από το στήθος όταν τους έβλεπα να ζυγώνουν. Κι έπειτα, φωνές και πρόσωπα γίνονταν μια δίνη που με παρέλυε. Χρειαζόμουν συντρόφους», περιγράφει θύμα εκφοβισμού. Δεν είχε να τον βοηθήσουν να χαλυβδώσει το ευάλωτο σώμα, να καταλαγιάσει τους σπασμούς της ψυχής, να απαντήσει στα ερωτήματα, «γιατί φοβάμαι;», «πονάει να είμαι εγώ;», «βοηθάει να μισώ;».
Δίκτυα πρόληψης, οδηγοί για γονείς, εγχειρίδια και ενημερωτικά φυλλάδια, νομοθετικές ρυθμίσεις και εβδομάδες με βιβλιοπαρουσιάσεις, ταινίες, εργαστήρια, ομιλίες περί ενδοσχολικής βίας ίσως αποτελούν την αναγκαία άκρη του νήματος στο αξεδιάλυτο κουβάρι του bullying, αλλά δεν αποδίδουν όσο χρειάζεται μέσα σε ένα πολιτισμικό πλαίσιο που τα υπερβαίνει. Διάχυτη βία στον λόγο και στις πράξεις. Κυνική αχρήστευση του κοινού κτήματος.
Αντισυστημική γυμναστική με τον λοστό και τη μολότοφ. Αφηγήσεις που εδραιώνουν επιθετικές συμπεριφορές. Κοινωνίες που έχουν χάσει τη βεβαιότητα της αδιατάρακτης κλιμακούμενης προόδου. Τοπία με θολό ορίζοντα. Θεωρίες που αφήνουν έκθετο τον νου σε διαφορετικές ερμηνείες του καλού και του κακού. Απουσία μιας κοσμοθεωρίας που θα κατασίγαζε υπαρξιακές αγωνίες.
Και βέβαια, χρειάζονται περισσότεροι ψυχολόγοι και κοινωνικοί λειτουργοί στα σχολεία, συνεχείς επιμορφώσεις εκπαιδευτικών, πλατφόρμες για αναφορές περιστατικών, ενεργοί φορείς υποστήριξης, συμβουλές αντίστασης στον εκφοβισμό, στρατηγικές ενδυνάμωσης. Ομως το κλειδί ίσως βρίσκεται κατ’ αρχάς στην αποδοχή της πραγματικότητας (δεν είναι παιχνίδια ή ασκήσεις ενηλικίωσης), στην επιδίωξη κατανόησης των πραγμάτων και προσαρμογής στις αλλαγές, στον καθημερινό αγώνα κατάκτησης ενός σημείου ισορροπίας. Δεν γίνεται να αφαιρέσεις από το ανθρώπινο γίγνεσθαι τη βία, την αγριότητα, τη δίψα για κυριαρχία πάνω στους άλλους, αλλά μπορείς να τη μετριάσεις, να τη διαχειριστείς.
Οι ιστορίες εκφοβισμού και βάναυσου εξευτελισμού, που έχουν οδηγήσει θύματα μέχρι και στην αυτοχειρία, αποτελούν από μόνες τους το εργαλείο ανίχνευσης των αλλαγών στις ηθικές στάσεις, έντασης και υφής του κυνισμού και της σκληρότητας που χαρακτηρίζει μια συγκεκριμένη κουλτούρα των νέων, τη διακριτή ροπή προς την άρνηση και την καταστροφή.
Η βία ως ψυχαγωγία τροποποιεί τους όρους εφηβικής συμβίωσης. Το προαύλιο μετατρέπεται σε πεδίο μάχης, το παιχνίδι σε εχθροπραξία, ο έλεγχος και η κυριαρχία πάνω στον άλλο σε ισχυρή συγκίνηση, η κοινοποίηση στα κοινωνικά δίκτυα του «ανδραγαθήματος» σε μέσο άντλησης ηδονής, η συμμετοχή σε ένα άτρωτο εμείς ενάντια στην τάξη των θυμάτων σε δίαυλο ευφορίας. Ο σκοπός της εκτόνωσης αγιάζει τα μέσα και καταδικάζει μόνο το θύμα, που βιντεοσκοπείται την ώρα του εξευτελισμού, ξυλοδαρμού, βιασμού…
Η τεχνολογία ανοίγει πόρτες σε αυτήν την κουλτούρα, αλλά μπορεί και να τις κλείσει. Σταδιακά, με εναλλακτικές στη διασκέδαση, διεξόδους από τα φιλοπόλεμα πεδία, με σχέδια διαχείρισης κρίσεων στα σχολεία. Η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση θα μπορούσε να αναστρέψει τη λατρεία της επιθετικότητας, την έλλειψη κοινωνικής ευαισθησίας, τη διαδεδομένη κοινοτοπία της βίας. Οι άνθρωποι φτιάχνουν τις μηχανές. Φτάνει οι άνθρωποι να ξέρουν τι θέλουν.
