Η συγκλονιστική εξέλιξη στην ήδη απίστευτη πολιτική καριέρα του Ντόναλντ Τραμπ μας καθιστά όλους θεατές πρωτοφανούς δοκιμασίας της παλαιότερης και ισχυρότερης δημοκρατίας της εποχής μας. Η άσκηση ποινικής δίωξης εναντίον του τέως και πάλι υποψήφιου προέδρου των ΗΠΑ θα θέσει σε κίνηση διαδικασίες που θα καθορίσουν το μέλλον της δικής του χώρας, θα αποτελέσουν παράδειγμα για άλλες, και, ό,τι και αν γίνει, επιβεβαιώνουν ότι η δημοκρατία διαμορφώνεται πάντα από την επιδίωξη ισορροπίας μεταξύ της επιρροής ισχυρών προσώπων και της ανάγκης να εξασφαλιστεί το συλλογικό καλό. Από την αρχαία Αθήνα έως κάθε σύγχρονη δημοκρατία, αυτή η διαπάλη προκαλεί προβλήματα αλλά και διαμορφώνει λύσεις, αρκεί το πολιτειακό πλαίσιο να επιδιώκει την ουσιαστική εκπροσώπηση των πολιτών. Η περίπτωση Τραμπ υπογραμμίζει ότι αυταρχικές προσωπικότητες μπορούν να εκμεταλλευτούν τον λαϊκισμό για να βρεθούν στην εξουσία, όμως, δεν μπορούν να κυβερνήσουν παρά μόνο με ολοένα μεγαλύτερη αλαζονεία και με παραβίαση των κανόνων της δημοκρατίας. Ετσι, τίθεται το ερώτημα εάν αυτοί θα υπονομεύσουν τη δημοκρατία ή εάν αυτή θα προλάβει να τους υποτάξει.
Είναι ο πρώτος πρόεδρος που παραπέμφθηκε δύο φορές κατά τη θητεία του και ο πρώτος που αντιμετωπίζει ποινική δίωξη.
Αυτό το δράμα παρακολουθούμε σήμερα. Στη διάρκεια της θητείας του, ο Τραμπ παραβίαζε συνεχώς ρητούς και άγραφους κανόνες. Η συμπεριφορά αυτή κορυφώθηκε με την άρνησή του να αποδεχτεί το αποτέλεσμα των εκλογών που έχασε, με αποτέλεσμα τη βίαιη κατάληψη του Καπιτωλίου από οπαδούς του στις 6 Ιανουαρίου, 2021. Με την ορκωμοσία του Μπάιντεν, θα μπορούσε κανείς να πει ότι η θεσμική τάξη επανήλθε και ότι η πολιτική και κοινωνική ζωή θα επέστρεφαν στην κανονικότητα. Ο Τραμπ, όμως, συνέχισε να απολαμβάνει την εμπιστοσύνη (κάτι μεταξύ λατρείας και δέους) οπαδών του και αξιωματούχων του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος. Παρέμεινε τόσο ισχυρός παράγοντας, που οι δημοσκοπήσεις τον δείχνουν ως επικρατέστερο να κερδίσει το χρίσμα για τις εκλογές του 2024. Η εκστρατεία του ενισχύεται από το γεγονός ότι κυβερνήτες και δικαστικοί σε πολλές πολιτείες (όπως και στο Ανώτατο Δικαστήριο) βρίσκονται στις θέσεις τους χάρη στην προεδρία του, ενώ Ρεπουμπλικανοί βουλευτές και γερουσιαστές παραμένουν ένθερμοι υποστηρικτές του – είτε επειδή πιστεύουν ότι μπορεί να επανεκλεγεί είτε επειδή φοβούνται την αντίδραση των οπαδών του, καθώς αποτελούν ιδιαιτέρως δυναμικό (και ενίοτε επικίνδυνο) κοινό.
Ο Τραμπ είναι ο πρώτος πρόεδρος που παραπέμφθηκε δύο φορές κατά τη θητεία του και ο πρώτος που αντιμετωπίζει ποινική δίωξη. Η υπόθεση αφορά καταγγελία ότι απέκρυψε πληρωμή σε πορνοστάρ, για να μην αποκαλύψει τη σχέση τους. Πιθανώς να του ασκηθούν και άλλες διώξεις, για την προσπάθεια να ανατρέψει το αποτέλεσμα των προεδρικών εκλογών. Το μήνυμα που πρέπει να περάσει είναι ότι στη δημοκρατία ουδείς είναι υπεράνω του νόμου. Ομως, η πολιτική είναι η φωτιά στην οποία σφυρηλατείται η δημοκρατία. Και η πολιτική εξαρτάται και από τις κινήσεις των θεσμών, αλλά και από τις διαθέσεις των πολιτών. Εάν οι κατηγορίες εναντίον του Τραμπ δεν αρκούν για την αποκαθήλωσή του στα μάτια πολλών οπαδών, θα ενισχύσουν το επιχείρημά του ότι διώκεται αδίκως, επειδή οι εχθροί του δεν μπορούν να τον εξουδετερώσουν αλλιώς. Αλλά όσο ισχυρές κι αν είναι οι κατηγορίες, είναι πιθανό το κόμμα και οι οπαδοί του Τραμπ να συνεχίσουν να τον στηρίζουν, προκαλώντας ακόμη βαθύτερο ρήγμα στην πολιτική σκηνή και στην κοινωνία των ΗΠΑ. Η θητεία Τραμπ έδειξε πως ό,τι συμβαίνει στις ΗΠΑ έχει επιπτώσεις και στον υπόλοιπο κόσμο. Τώρα, το αποτέλεσμα της πάλης μεταξύ αυθαιρεσίας και θεσμών θα επηρεάσει την ποιότητα –την «υγεία»– της δημοκρατίας παντού.
