Το 1990, στο μυθιστόρημα «Αθανασία», ο Μίλαν Κούντερα έβαζε έναν από τους ήρωές του να λέει: «Εσύ φαντάζεσαι τη γαλλική νεολαία έτοιμη να πολεμήσει για την πατρίδα; Στην Ευρώπη ο πόλεμος είναι ήδη αδιανόητος. Οχι πολιτικά, αλλά ανθρωπολογικά αδιανόητος. Στην Ευρώπη οι άνθρωποι δεν είναι πια σε θέση να κάνουν πόλεμο» (μτφρ. Γιάννης Χάρης, εκδ. Εστία).
Οταν πριν από ένα χρόνο εισέβαλε ο Πούτιν στην Ουκρανία, δεν ήταν λίγοι αυτοί που είπαν «Το αδιανόητο έγινε πραγματικότητα».
Συνήθως, όταν λέγεται αυτή η κουβέντα, ορισμένοι αντιτείνουν: μην ξεχνάτε τον πόλεμο στην πρώην Γιουγκοσλαβία. Σωστό, από μια σκοπιά. Από μιαν άλλη, όχι και τόσο. Τα Βαλκάνια είναι και δεν είναι Ευρώπη, τουλάχιστον με την πολιτισμική, ανθρωπολογική έννοια. Ο παλαιός εκείνος αφορισμός του Νίκου Εγγονόπουλου (τον οποίο τραγούδησε το 1971 ο Διονύσης Σαββόπουλος) «Εδώ είναι Βαλκάνια, δεν είναι παίξε γέλασε», δεν ήταν τυχαίος. Οι Βαλκάνιοι δεν το έχουν σε τίποτα να αιματοκυλιστούν. Αιματοκυλιστούμε θα έπρεπε να πω εδώ, καθώς και η Ελλάδα αποτελεί (και ανθρωπολογικά) τμήμα των Βαλκανίων.
Με την Ουκρανία, κλήθηκε σύσσωμη η Ευρώπη να πάρει θέση, η οποία μεταπολεμικά καλόμαθε να αφήνει τους Αμερικανούς να κάνουν τη «βρωμοδουλειά». Οι Ευρωπαίοι, που κάποτε έπαιρναν τα όπλα με μεγάλη ευκολία (ακόμα όμως και το 1938-39 ζορίστηκαν πολύ να το κάνουν: ο Μεγάλος Πόλεμος του 1914-18 είχε αφήσει βαθύ συλλογικό τραύμα), μετά το 1945 έκαναν αυτό ακριβώς που περιγράφει ο Κούντερα.
Οι συμμετοχές μικρής μερίδας επαγγελματιών στρατιωτικών από ευρωπαϊκές χώρες στις αμερικανικές εκστρατείας σε μακρινές χώρες όπως το Ιράκ και το Αφγανιστάν δεν είναι προς συζήτηση. Με τον πόλεμο στην Ουκρανία, ο πόλεμος, και κυρίως η στάση μας απέναντι σε αυτόν, μας έφερε προ απρόσμενων ευθυνών.
Ενα χρόνο μετά τη ρωσική εισβολή, όλα παραμένουν ανοιχτά. Η Δύση (όχι μόνον η Ευρώπη αλλά και η Αμερική) προτάσσει την Πολωνία ως το τελευταίο ανάχωμα απέναντι στην επιθετικότητα της Ρωσίας. Η Πολωνία, κακοπαθημένη από τη Ρωσία επί σειρά αιώνων, δείχνει πρόθυμη να αναλάβει τέτοιο ρόλο. Οι Αμερικανοί προβληματίζονται αν οι Κινέζοι έχουν πουλήσει όπλα στους Ρώσους. Αν το έκαναν, η σύρραξη κινδυνεύει με μια ανάφλεξη άνευ προηγουμένου.
«Στην Ευρώπη ο πόλεμος είναι αδιανόητος», έγραφε ο Κούντερα. Αυτό φαίνεται πως το ήξερε καλά ο Πούτιν. Πόνταρε σε αυτό. Ποντάρει ακόμα σε αυτό. Στη μαλθακότητα των Ευρωπαίων. Ανθρωπολογικά, για την πουτινική Ρωσία ο πόλεμος είναι μια κανονικότητα. Απέναντι σε αυτή την αντίληψη θα κληθούν (κληθούμε;) οι καλομαθημένοι Ευρωπαίοι να απαντήσουν. Ο πολιτισμός της καθημερινότητας, με άλλα λόγια, να μυηθεί στην καθημερινότητα της οργανωμένης βίας.
