Βλέποντας πώς εξελίσσεται η πολιτική διεθνώς, αναπόφευκτα θυμόμαστε πόσο οι αρχαίοι Ελληνες –όχι μόνον οι Αθηναίοι– πάσχιζαν να πετύχουν τον πιο αποτελεσματικό τρόπο διακυβέρνησης. Γνώριζαν ότι από τις αποφάσεις τους, από τους θεσμούς που θέσπιζαν, από την υπευθυνότητα των πολιτών, εξαρτιόταν η ελευθερία ή και η ζωή τους. Οσοι είχαν την ευφυΐα, την ευελιξία και τα αναγκαία δημογραφικά μεγέθη επιβίωναν. Ομως, η διαπάλη μεταξύ ολιγαρχίας – δημοκρατίας, βασιλέων – αριστοκρατών κ.ά. δεν είχε τέλος. Αλλοτε η επικράτηση ενός συστήματος ωφελούσε το σύνολο, άλλοτε συνέβαλλε σε στάση ή σε ήττα από εξωτερικούς εχθρούς. Η Ιστορία είναι γεμάτη από παραδείγματα και δεν χρειάζεται να τα αναφέρουμε. Το παρόν, όμως, παρουσιάζει μεγάλες προκλήσεις, που απαιτούν πολύ προσεκτικές πολιτικές κινήσεις. Οπως και στο παρελθόν, είναι δύσκολο να γνωρίζει κανείς ποιο σύστημα είναι καλύτερο για τη συγκεκριμένη στιγμή.
Μπορούμε να γνωρίζουμε εάν η Κίνα, με τη συγκέντρωση εξουσίας στα χέρια του Κομμουνιστικού Κόμματος, βρίσκεται σε καλύτερη θέση στο να αντιμετωπίσει τα προβλήματα της εποχής, απ’ ό,τι οι χώρες όπου οι πολίτες αλλάζουν τις κυβερνήσεις τους; Στην Κίνα βλέπουμε πως η κυβέρνηση μπορεί να επιβάλει όποια πολιτική θέλει, χωρίς αντιπολίτευση, κινήματα πολιτών και Τύπο να την εμποδίζουν. Ομως, εάν αυτή η πολιτική οδηγεί σε αδιέξοδο, η πολιτεία δεν θα έχει τη νοοτροπία ή το θάρρος να αλλάξει πορεία, έως ότου είναι αργά και για την κοινωνία και για την ηγεσία. Τέτοιες περιπτώσεις είναι γνωστές, από αυταρχικά καθεστώτα του παρελθόντος έως και τη Ρωσία του Πούτιν.
Αυτό τον καιρό, οι ΗΠΑ είναι δημοκρατία σε κατάσταση μεγάλης ρευστότητας. Ο τρόπος διακυβέρνησης του Τζο Μπάιντεν –οι αρχές, οι στόχοι, οι μέθοδοι– είναι εντελώς διαφορετικός απ’ αυτόν του προκατόχου του, Ντόναλντ Τραμπ, παρά το γεγονός ότι το σύστημα των ΗΠΑ δεν άλλαξε από τη μία προεδρία στην άλλη. Απλώς βρίσκονται διαφορετικοί άνθρωποι στην εξουσία, ενώ αντίπαλοι του προέδρου ελέγχουν το Ανώτατο Δικαστήριο, τη Βουλή των Αντιπροσώπων και πολλές πολιτείες.
Στην εξωτερική πολιτική, η συμπεριφορά των ΗΠΑ θα ήταν διαφορετική μπροστά στην επιθετικότητα της Ρωσίας, ενώ στην αντιπαλότητά της με την Κίνα η υπερδύναμη θα είχε λιγότερους συμμάχους, καθώς ο Τραμπ επιδίωξε την αποδυνάμωση των συμμαχιών της. Εντός ΗΠΑ, οι λεγόμενοι «πολιτισμικοί πόλεμοι» προκαλούν μεγάλη ένταση, καθώς ομάδες ερίζουν για επιρροή εναντίον άλλων. Αυτό συμβαίνει στις δημοκρατίες. Εάν αυτές δεν μπορούν να εμπνεύσουν την υπευθυνότητα, την αυτονομία, αλλά και τη συλλογική δράση, τη νοοτροπία ότι ο πολίτης είναι ισχυρός όταν η πολιτεία είναι ισχυρή και όχι κατακερματισμένη μεταξύ αντιπάλων ομάδων, τότε αδυνατούν να αντιμετωπίσουν κινδύνους, ούτε στο εσωτερικό ούτε από το εξωτερικό. Οσα και αν ο Μπάιντεν πετυχαίνει σήμερα για να στηρίξει την κοινωνία και να βελτιώσει τις προοπτικές της χώρας, αυτά μπορούν να ανατραπούν με την επικράτηση άλλης νοοτροπίας στις επόμενες εκλογές. Βλέπουμε, δηλαδή, ότι και μια δημοκρατία με ισχυρούς, δοκιμασμένους θεσμούς μπορεί να χάνει ενέργεια, να αποπροσανατολίζεται, εάν οι πολίτες, ο Τύπος, οι θεσμοί δεν έχουν στόχο την επιβίωση και την ευημερία όλων.
Στην Ευρώπη, η Ενωση αδυνατεί να διαμορφώσει ισχυρή φωνή και ραχοκοκαλιά όσο οι κυβερνήσεις των χωρών-μελών έχουν βραχύτατο προσδόκιμο ζωής, όσο κάποιοι ηγέτες ισχυροποιούνται εις βάρος της δημοκρατίας (θέτοντας εαυτούς σε αντίθεση με τις αρχές της Ε.Ε.). Η Ενωση έχει πολλούς εχθρούς και λίγους φίλους. Και όμως, δεν συζητάμε για το πώς η πολιτική μπορεί να διαμορφωθεί ώστε να εξελιχθεί η Ενωση σε μια δύναμη ικανή να διαφυλάξει τα ιδεώδη, την ασφάλεια και την ευημερία των πολιτών της. Δεν κάνουμε ό,τι έκαναν οι αρχαίοι Ελληνες.
