Απομακρύνουν χαλάσματα και σώζουν εγκλωβισμένα παιδιά, τρυπούν στρώματα τσιμέντου και ανασύρουν παγιδευμένα μωρά, σκάβουν λαγούμια μέσα σε σωρούς από συντρίμμια και προσεγγίζουν καταπλακωμένες ζωές, οι διασώστες. Θα κινδυνέψουν, θα συγκλονιστούν στη θέα άψυχων ή ακρωτηριασμένων κορμιών, θα αγχωθούν από τη σκληρή μάχη με τον χρόνο, θα απελπιστούν, αλλά στο τέλος θα κάνουν το θαύμα. Είναι οι ήρωες των ημερών. Αυτοί που διαπερνούν όλες τις διαστρώσεις των μεγάλων δεινών και αγγίζουν, για τον καθένα ξεχωριστά, την περιπόθητη λύση του δράματος. Ενσαρκώνουν τις αρχέτυπες ιδέες που έχουμε για τους υπεράνθρωπους σωτήρες, ιδέες που κληροδοτούνται από γενιά σε γενιά και τις οποίες φέρουμε όλοι μέσα μας, σαν μια κοινή μήτρα πίστης στις εξωπραγματικές δυνατότητες του ανθρώπου.
Μέρες τώρα, ένας πολυεθνικός στρατός από δεκάδες χώρες παλεύει να κερδίσει μία ακόμη μικρή νίκη μέσα στην απερίγραπτη τραγωδία. Τούρκοι, Ελληνες, Σέρβοι, Κοσοβάροι, Ιταλοί, Ελβετοί, Ισραηλινοί, Ταϊβανέζοι, Κινέζοι, Μαλαισιανοί, Ιορδανοί κ.ά. συμμαχούν κατά του θανάτου υπό εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες. Αβάσταχτο κρύο, χιόνι, βροχή, λειψά μέσα, Βαβέλ του πανικού, συγγενείς εγκλωβισμένων να τους τραβούν σπαρακτικά από το μανίκι… Σε μια εκτεταμένη περιοχή όπου ανάσαιναν 13,5 εκατομμύρια ψυχές, από τα Αδανα έως το Ντιγιαρμπακίρ και από τη Μαλάτεια έως το Χατάι. Τώρα, κοντά στο ένα εκατομμύριο είναι άστεγοι, 90.000 τραυματίες, 20.000 νεκροί και 60.000 ακόμη χαμένοι κάτω από τα χαλάσματα, ενώ η γη, που από τη Δευτέρα έχει σειστεί περισσότερες από 1.500 φορές, συνεχίζει να τρέμει.
Ομως αυτοί, οι διασώστες, η πιο προβεβλημένη ανθρώπινη μάζα στα ατελείωτα πεδία καταστροφής, είναι εκεί, ενώ οι σειρήνες της τραγωδίας ηχούν ασταμάτητα, τα ελικόπτερα των αποστολών βοήθειας αναδεύουν βίαια κάθε λίγο τον αέρα. Είναι πάντα όρθιοι, έτοιμοι, ενεργοί, ανάμεσα σε συνεργεία ερευνητών, στρατιώτες, εθελοντές που διανέμουν τα χρειώδη, απέλπιδες αστέγους που κουρνιάζουν όπου βρουν – σε σκοτεινές γωνιές ανάμεσα στα ερείπια, σε αυτοκίνητα, αυτοσχέδιες σκηνές, δρόμους, πάρκα. Οι μνήμες από εκατοντάδες επιχειρήσεις διάσωσης, πυρκαγιές, πλημμύρες, ναυάγια, ομηρίες, ατυχήματα (στην Ελλάδα, «Euroferry Olympia», «Norman Atlantic» –τα παπούτσια των ανθρώπων έλιωναν πάνω στα πυρακτωμένα καταστρώματα–, Μάτι, Μάνδρα, Ζαχάρω, Ρικομέξ) ίσως είναι κι αυτές εκεί, να καθοδηγούν τα βήματα, να απαλύνουν την αμφιβολία, σαν φτερούγα αγγέλου.
Kαι όμως, δεν είναι οι ήρωες της στιγμής, αλλά το πιο κρίσιμο κοινωνικό κεφάλαιο στους ταραγμένους καιρούς μας.
Δεν είναι οι ήρωες της στιγμής, αλλά το πιο κρίσιμο κοινωνικό κεφάλαιο στους ταραγμένους καιρούς μας. Οι μαζικές καταστροφές, ακραία καιρικά φαινόμενα, πόλεμοι, τρομοκρατικά χτυπήματα, τεχνολογικές καταστροφές, αντιμάχονται διαρκώς την ευημερία, καρφώνονται στην κανονικότητα σαν αναπάντεχα βέλη, σε μια Γη όπου οι πληθυσμοί όλο και συγκεντρώνονται σε περιβάλλοντα αστικά –το 1900 το 15% ζούσε σε πόλεις, το 2030 σ’ αυτές θα διαβιοί το 60%– μεγεθύνοντας την έκταση των καταστροφών, πολλαπλασιάζοντας τον αριθμό των θυμάτων.
Παρά ταύτα, δεν είναι ούτε αυτοί άτρωτοι. Αρρωσταίνουν, τραυματίζονται, λιποψυχούν, σημαδεύονται για καιρό από την αναστάτωση της ψυχής που φέρνουν οι εικόνες θανάτου, η κατάρρευση της ύλης που στέγαζε για αιώνες κοινότητες, συνήθειες, μνήμες, αγάπες, πάθη, επιτεύγματα, μόχθους, βασανίζονται από αισθήματα ενοχής για όσους, παρά λίγο, δεν έσωσαν, νοσούν ψυχικά. Εμείς όμως τους σκεφτόμαστε απρόσβλητους, γερούς και αδιαπέραστους σαν την πέτρα, να ψηλαφούν τον πόνο, να τειχίζουν ευάλωτους, να αντιστέκονται θαρρετά αντίκρυ στο σκοτάδι· αυτούς, τους τόσο λίγους που κάνουν τόσο πολλά για τόσο πολλούς, με το πύρωμα μιας θέλησης η οποία αναδύεται από βάθη άγνωστα στο ένστικτο της αυτοσυντήρησης, με τη δύναμη μιας ψυχής που προπορεύεται του αγνώστου.
Ομως, δεν υπάρχουν ήρωες χωρίς κρίση. Οταν τα φώτα της ανάγκης σβήσουν, τους καταπίνει η σκόνη της λήθης. Στην πανδημία, ήρωες ήταν οι εργαζόμενοι στα νοσοκομεία. Τους ανυψώσαμε σε βάθρα πλατιά, τους χειροκροτήσαμε, κι όταν η σκιά του φόβου υποχώρησε, λησμονήσαμε και αυτούς και τις θυσίες τους· έχασαν τη θεϊκή τους υπόσταση, έγιναν ξανά άνθρωποι κοινοί. Το ίδιο και οι διασώστες. Οταν ο συναγερμός στην Τουρκία λήξει, η απόδοση των πράξεων για τις οποίες κινδύνεψαν θα γίνει απόδοση στιγμών χαμένων στον χρόνο. Δεν θα επιζήσει. Είναι η μοίρα των «ανώνυμων» ηρώων. Να πέφτουν θύματα της αδυσώπητης αλλαγής σκηνικού που μετράει τα βήματα της ανθρωπότητας προς το αδιάλειπτο αύριο.
