Θα παραφράσω τον Χέρμαν Μέλβιλ από το 1851 και θα δανειστώ κάτι από το «Μόμπι Ντικ», το οποίο άλλωστε αναφέρεται στην ταινία. «Δεν ξέρω για όλα αυτά που έρχονται, όταν όμως έρθουν, θα ριχτώ σε αυτά γελώντας». Το 2023 θα είναι πιθανότατα σημαδιακή χρονιά στη ζωή του ηθοποιού Μπρένταν Φρέιζερ, είτε βρεθεί στα Οσκαρ είτε όχι, άρα δεν έχει να φοβηθεί την απόρριψη, μπορεί να προσμένει φωτεινές μέρες και ευχάριστες ειδήσεις. Η ταινία που στηρίζεται πάνω του, «Η φάλαινα» του Ντάρεν Αρονόφσκι, έχει ήδη καλή πορεία στις αίθουσες, πολύ θετικά σχόλια από ένα μέρος της κριτικής. Η αμφιλεγόμενη, ίσως και αρνητική, υποδοχή που του επιφύλαξαν άλλοι, κρατάει τη συζήτηση ανοικτή. Είναι ή όχι, τελικά, σημαντική ταινία «Η φάλαινα»; Ο Μπρένταν Φρέιζερ, όπως και να ‘χει, εξαιρείται από τον διάλογο και τα αντικρουόμενα επιχειρήματα. Δίνει υπόσταση σε ένα φιλμ μάλλον απλοϊκό, μονόχορδο, γεμάτο «μηνύματα». Ο ίδιος, όμως, στον ρόλο ενός ακραία παχύσαρκου, αποκομμένου από τη ζωή, που δουλεύει ως καθηγητής online μαθημάτων συγγραφής από το σπίτι, χωρίς να ανοίγει ποτέ την κάμερα στις παραδόσεις, αρνούμενος να δείξει στην τάξη του τον αληθινό του εαυτό, είναι αποκαλυπτικός. Δεν είναι ο τρόπος που φέρει τα 270 κιλά του, η υποβοήθηση που χρειάζεται για να κινηθεί, η βουλιμική, αυτοκαταστροφική σχέση του με το φαγητό, ως μια μορφή αυτοτιμωρίας ύστερα από την απώλεια του έρωτα της ζωής του, η προσπάθεια να «ξανασυναντήσει» την έφηβη κόρη του, την οποία εγκατέλειψε με τη μητέρα της σε ηλικία 8 ετών. Ο Φρέιζερ οπλίζει το βλέμμα του, όπως και τη φωνή του, με τις αποχρώσεις του καλού. Οι θεατές συγκινούνται γιατί η οδύνη της εμφάνισής του εκφράζεται ως νοιάξιμο για τους άλλους ανθρώπους, και, κυρίως, για την κόρη του. Δεν επιτίθεται με τον όγκο του. Δεν μετατρέπει το υπέρβαρο σε χολή και μίσος για τους άλλους.
Είναι ένας τρυφερός, απωθητικός («ποιος θα με ήθελε στη ζωή του;», λέει), γίγαντας. Η σύνδεση με τον «Μόμπι Ντικ», η πρόθεση(;) του συγγραφέα (βασίζεται στο ομώνυμο θεατρικό έργο του Σάμιουελ Ντ. Χάντερ) να προβάλει την αναμέτρηση του ανθρώπου με οτιδήποτε τον ξεπερνά, δεν λειτουργεί στην ταινία. Ο Τσάρλι, όπως ονομάζεται ο ήρωας, έχασε τον σύντροφό του (εγκατέλειψε για έναν άνδρα την οικογένειά του), με έναν θάνατο πολύ σκληρό, κι αυτό τον στοίχειωσε για πάντα. Το ανοίκειο που φωλιάζει στον Μέλβιλ, οποιαδήποτε μορφή μπορεί να πάρει αυτό, ενός κήτους ή μιας απειλητικής σκιάς, δεν διοχετεύεται από τον Αρονόφσκι στο πρόσωπο του Τσάρλι. Οσο κι αν ο ίδιος διατείνεται ότι αυτό επιδιώκει: «Τα άτομα με παχυσαρκία δέχονται συχνά κριτική, αντιμετωπίζουν τον κοινωνικό αποκλεισμό και προσδιορίζονται από αυτή τη συνθήκη. Οταν είδα το θεατρικό του Σαμ Χάντερ πριν από οκτώ χρόνια (…) μου γεννήθηκε η επιθυμία να αξιοποιήσω τα εργαλεία του κινηματογράφου για να φέρω το κοινό στη θέση του Τσάρλι, στις βαθύτερες σκέψεις του, τις τύψεις και τις ελπίδες του».
Το βλέμμα του Μπρένταν Φρέιζερ θερμαίνει, αγκαλιάζει, πάσχει, υποκαθιστώντας τις κινήσεις που ο όγκος του σώματος αποτρέπει. Ομως η ταινία δεν ακολουθεί.
Η παχυσαρκία είναι ένα θέμα που παραμένει κινηματογραφικά αχαρτογράφητο (στην κρισιμότητα και σοβαρότητα των διαστάσεών της) και ο Αρονόφσκι δεν κατορθώνει να ανατρέψει τα στερεότυπα. Δεν μάχεσαι την κοινοτοπία αντικαθιστώντας την με μια νέα. Οτι ο Τσάρλι είναι ένας οξυδερκής, με ενσυναίσθηση άνθρωπος 270 κιλών δεν σημαίνει ότι αυτομάτως βλέπουμε την άλλη πλευρά, ενός καταδικασμένου παχύσαρκου.
Το βλέμμα του Μπρένταν Φρέιζερ διαπερνά την επιφάνεια. Θερμαίνει, αγκαλιάζει, εξομολογείται, πάσχει, υποκαθιστώντας τις κινήσεις που ο όγκος του σώματος αποτρέπει. Ομως η ταινία δεν ακολουθεί. Εγκλωβίζει τον ήρωα στο εμπορικά –με κινηματογραφικούς όρους– αναλώσιμο και παραδίδει το θέμα βορά στη συναισθηματική ευκολία. Ο Τσάρλι φροντίζει ένα μικρό σπουργίτι έξω από το παράθυρό του· ο Τσάρλι ξεσπά σε λυγμούς, λίγο πριν από το μοιραίο, αναμενόμενο, τέλος: «πρέπει να ξέρω πως έκανα ένα σωστό πράγμα στη ζωή μου». Στιγμές που μπορεί να είναι αφοπλιστικές, μπορεί και τετριμμένες. Ο Αρονόφσκι πορεύθηκε με τη δεύτερη εκδοχή.
