Εδώ και περισσότερο από ένα μήνα ο αρθρογράφος του Guardian Κέναν Μάλικ έγραψε ένα σχόλιο με τίτλο «Το ChatGPT μπορεί να λέει αστεία ακόμα και να γράφει άρθρα. Oμως μόνο οι άνθρωποι μπορούν να ανιχνεύουν τις καλοδιατυπωμένες μπούρδες του». Στον υπότιτλο σημείωνε ότι «χαιρετίστηκε ως το πρόγραμμα Τεχνητής Νοημοσύνης που θα μπορούσε να σημάνει το τέλος των μηχανών αναζήτησης αλλά θα πρέπει να προσέχουμε πού επενδύουμε την εμπιστοσύνη μας» (σε ελεύθερη απόδοση). Στη συνέχεια έκανε ένα τρικ. Στην εισαγωγή του, εξηγούσε τι είναι το ChatGPT για να αποκαλύψει αμέσως μετά ότι την παράγραφο αυτή δεν την έγραψε ο ίδιος αλλά το μηχάνημα, μιμούμενο το δικό του ύφος!
Το chatbot, μια δημοφιλής μέθοδος επικοινωνίας που εξελίσσεται διαρκώς, περιλαμβάνει και τον τύπο GPT (generative pre-trained transformer) που «δημιουργεί» σε επεξεργασμένη γλώσσα, συνδυάζοντας εκατομμύρια δεδομένα από το Διαδίκτυο, προκειμένου να παράγει ρεαλιστικές απαντήσεις. Εργαλείο, κι αυτό, τεχνητής νοημοσύνης. Ο Μάλικ ασχολείται διεξοδικά με τα θέματα που εγείρει μια παρόμοια εφαρμογή. Ναι, οι άνθρωποι είμαστε ατελείς, λέμε ψέματα, μας ελκύουν και αναπαράγουμε θεωρίες συνωμοσίας, αλλά όλα αποτελούν μέρος αυτού που αποκαλούμε «κοινωνικό ον»· ναι, οι μηχανές θεωρούνται από αμερόληπτες έως δυνητικά φορείς του «κακού», ξεχνάμε όμως ότι προγραμματίζονται από τον άνθρωπο και εκπαιδεύονται σε δεδομένα που συγκεντρώνονται από ανθρώπους· ναι, ζούμε σε μια εποχή στην οποία η επιφάνεια μετράει περισσότερο από την ουσία και το νόημα. Το ChatGPT, εν κατακλείδι, με τα λόγια ενός επιστήμονα, είναι «ένας μίμος που δεν ξέρει για ποιον λόγο μιλάει». Δοκίμασα κι εγώ μια παρόμοια εφαρμογή, το αποτέλεσμα (στα αγγλικά προφανώς) εντυπωσίαζε αλλά δεν ξεγελούσε. Και δεν χρειαζόταν ασκημένο μάτι για να διαπιστώσει κανείς τις ατέλειες. Αλλά, βέβαια, είναι ακόμη αρχή.
Το επόμενο βήμα, όσοι το ζήσουν, δεν έχει αποκτήσει ακόμη τα γλωσσικά εργαλεία που θα το περιγράφουν. Ας παραμείνουμε σκεπτικοί. Ο,τι δεν κατανοούμε, ας μην το δαιμονοποιούμε.
Προχθές, δημοσιεύθηκε στην «Κ» ένα πολύ ενδιαφέρον θέμα με τίτλο «Συνομιλώντας ψηφιακά με Βενιζέλο και Σωκράτη», του Μανώλη Ανδριωτάκη, που γνωρίζει και παρακολουθεί τις εξελίξεις στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης. Ο «ρομποτικός» Βενιζέλος –τον οποίο δημιούργησε ο ίδιος με το Character.AI– έδωσε εξαιρετικά πειστικές συμβουλές στον Ελληνα πρωθυπουργό σχετικά με το τι πρέπει να κάνει! Εκείνο όμως που με κλόνισε ήταν η απάντηση του αρχαίου φιλόσοφου Σωκράτη όταν του ζήτησε, ο Μ. Ανδριωτάκης, να σχολιάσει το ζήτημα της υπερ-ευφυούς Τ.Ν. «Φοβάμαι», πρόσθεσε το τεχνητό πνεύμα του Σωκράτη, «ότι αυτό θα επιταχύνει την τάση μας προς την απάθεια και τον νιχιλισμό».
Αναρωτήθηκα πόσο αυτός, ο συναρπαστικά καινούργιος κόσμος διευκολύνει τη συγκέντρωσή μας, την εμβάθυνση, την καλλιέργεια της σκέψης και μάλιστα της κριτικής σκέψης; Η διάσπαση προσοχής που προκαλεί η χρήση ψηφιακών συσκευών και η διαρκής περιήγησή μας στο Διαδίκτυο έχει εξελιχθεί σε νόσο. Αν, όπως έχει υπολογιστεί, δυσκολευόμαστε να μείνουμε συγκεντρωμένοι για περισσότερο από 47 δευτερόλεπτα, τι είδους ανθρωπότυποι θα διαμορφωθούν στο εγγύς μέλλον; Κι αυτό μπορεί να μην αφορά παρά ελάχιστα τους μεσήλικες ή όσους έχουν προχωρημένη ηλικία, που ανήκουν σε άλλες γενιές και εποχές, όμως ο μέσος χρήστης του Διαδικτύου, και κυρίως οι έφηβοι και οι νέοι, πρέπει να αντεπεξέλθουν γνωσιακά σε πολλαπλές ταυτόχρονες εργασίες. Ο ψυχίατρος δρ Κωνσταντίνος Σιώμος δηλώνει στην «Κ» (12/1): «Επειδή ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι δομημένος με συγκεκριμένο τρόπο, υπάρχουν σαφείς βιολογικοί περιορισμοί στη διενέργεια απαιτητικών γνωσιακών εργασιών. Συνεπώς, όσο περισσότερα καθήκοντα εναλλάσσει κάποιος, τόσο λιγότερο αποφασιστικές γίνονται οι δράσεις του και τόσο λιγότερη δυνατότητα έχει να σκεφτεί, ώστε να επιλύσει ένα πρόβλημα. Οσο πιο έντονο είναι το multitasking, τόσο εξασκούμε τους εγκεφάλους μας να δίνουν προσοχή στο άχρηστο».
Η απόσυρση σε μια εικονική πραγματικότητα, ο θαυμαστός όσο και τυραννικός «δικός μας» κόσμος, μπορεί να υπόσχεται δεινά, μεταλλάξεις, μετατοπίσεις αλλά μπορεί και να είναι και ένα ενδιάμεσο στάδιο. Ο ρομποτικός Σωκράτης διαμηνύει απάθεια και νιχιλισμό, με τα δεδομένα και τις λέξεις που γνωρίζουμε. Το επόμενο βήμα, όσοι το ζήσουν, δεν έχει αποκτήσει ακόμη τα γλωσσικά εργαλεία που θα το περιγράφουν. Ας παραμείνουμε σκεπτικοί. Ο,τι δεν κατανοούμε, ας μην το δαιμονοποιούμε.
