Διασχίζοντας για μία ακόμη φορά την ηπειρωτική Ελλάδα, από Νότο προς Βορρά και από Βορρά προς Νότο, αναπόφευκτα επιστρέφουν οι ίδιες σκέψεις για το παρόν και το μέλλον αυτής της χώρας. Για τις τεράστιες δυνατότητες, για τις φυσικές ομορφιές, για τα χωριά που χάνουν κατοίκους, για τις μικρές πόλεις που χρειάζονται πίστη και σχέδιο για το αύριο. Ακούς και πάλι συζητήσεις ανθρώπων 50 ετών που μιλούν για τις συντάξεις που θα πάρουν κάποια στιγμή, για νέους που δεν ξέρουν τι να κάνουν στη ζωή τους, για γυναίκες που σε ώριμη ηλικία θα ήθελαν να μπορούσαν να αρχίσουν από την αρχή και να τα κάνουν όλα αλλιώς. Ακόμη και αυτά τα απογοητευτικά χαρακτηριστικά δείχνουν μια ρεαλιστική κατάσταση που δεν πρέπει να μας αποκαρδιώνει. Είναι αλήθεια πως υπάρχουν μεγάλα κομμάτια της χώρας μας, που μοιάζουν αποκομμένα από το αύριο, και πως υπάρχει σημαντικό ποσοστό της νέας γενιάς, κάτω από 25, που μοιάζει μετέωρο. Και είναι φυσικό, ως ένα βαθμό, αρκεί να σκεφτεί κανείς πως ένας 20άρης σήμερα ήταν 7 ετών το 2010 όταν άρχισε η καταιγίδα.
Αλλά πέραν όλων αυτών, που σχηματικά αναφέρονται εδώ, υπάρχει και κάτι που λέγεται επιβίωση της χώρας στις δεκαετίες που έρχονται μέσα σε ένα σκληρά ανταγωνιστικό διεθνές περιβάλλον, που επιπλέον είναι ασταθές και απρόβλεπτο. Οι συζητήσεις για την υπογεννητικότητα, τη φοροδιαφυγή, την ελλιπέστατη γενική παιδεία των Ελλήνων, την κατάσταση στα πανεπιστήμια, τον υπερτουρισμό, τη φυσική ροπή προς τα οικεία, ασφαλή και κληροδοτημένα και τη δυσανεξία προς την καινοτομία, το ρίσκο και τη διαρκή διά βίου εκπαίδευση, συγκλίνουν όλες στο απαισιόδοξο σενάριο μιας χώρας που τείνει προς την κοινωνική στασιμότητα, με αντανάκλαση σε καίριους δείκτες που υποχωρούν. Ηδη, οι περισσότερες χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ μας έχουν ξεπεράσει σε πολλούς τομείς.
Διάβασα πριν από λίγες ημέρες, στο οικονομικό φύλλο της «Καθημερινής» (4.1.2023), το άρθρο του αναπλ. καθηγητή Πολυτεχνείου Κρήτης – Εργαστήριο Ανάλυσης Δεδομένων και Πρόβλεψης, Γιώργου Ατσαλάκη με τίτλο «Το 2023 και το αναπτυξιακό όραμα της Ελλάδας». Είναι μια τομή στο πρόβλημα της χώρας αλλά και μια πρόταση για το αύριο, σε έναν συγκερασμό συσσωρευμένης εμπειρίας και παράδοσης από τη μια και καινοτομίας και πρόκλησης του μέλλοντος από την άλλη. Στην ηπειρωτική Ελλάδα, π.χ., πρέπει να μπορούμε να φανταστούμε το 2040 με όρους ευημερίας.
