Ολο και κάποιος άλλος κάτοικος της πρωτεύουσας θα το παρατήρησε: τα κάλαντα των Χριστουγέννων ακούστηκαν φέτος, για άλλη μια χρονιά, κατά τι λιγότερο. Τουλάχιστον στην αθηναϊκή πολυκατοικία στην οποία μένω, το κουδούνι της κεντρικής εισόδου χτύπησε όλη κι όλη μία φορά το πρωί της 24ης Δεκεμβρίου. Και ενώ προετοιμαστήκαμε καταλλήλως, σαν «άρχοντες», αποδείχθηκε ότι ο συναγερμός ήταν λάθος. Η Ν. υπέθεσε ότι τα πιτσιρίκια μπήκαν, δοκίμασαν την τύχη τους στα πρώτα διαμερίσματα και έπειτα, ικανοποιημένα ή απογοητευ-μένα, έφυγαν.
Στους εμπορικούς δρόμους της πόλης επικρατούσε διαφορετική εικόνα. Σε παρέες, δυάδες ή κατά μόνας, τα παιδιά στέκονταν στην είσοδο των καταστημάτων και διατύπωναν το ευγενικό αίτημά τους, ακόμη και μέχρι τις μεσημεριανές ώρες, όταν οι πιθανότητες απόρριψής τους είχαν πια αυξηθεί. Στα χριστουγεννιάτικα μπαζάρ, ομοίως: τα κάλαντα ψάλλονταν ενώπιον όσων ήθελαν να τα ακούσουν, και αυτοί –τουλάχιστον ώς τη στιγμή που έκριναν ότι φτάνει, «μας τα ‘πανε»– δεν ήταν λίγοι. Εμοιαζε λες και το έθιμο είχε ατονήσει στις πολυκατοικίες και είχε μετατοπιστεί στον δημόσιο χώρο.
Χρειάστηκε η τυχαία συνάντηση με έναν φίλο και τη μικρή του κόρη, η οποία κρατούσε το χριστουγεννιάτικο τρίγωνό της, για να θυμηθώ ότι τα κάλαντα, καιρό τώρα, έχουν διαφοροποιηθεί και αλλιώς: συχνά τραγουδιούνται υπό τη διακριτική παρουσία των γονιών, που κυρίως φοβούνται. Τι ακριβώς; Ισως ότι τα παιδιά τους μπορεί να πέσουν θύματα κλοπής. Ισως ότι σε ένα άγνωστο σπίτι, με τόσα που γίνονται εκεί έξω, μπορεί να πέσουν θύματα – ούτε να το σκέφτεται δεν θέλει κανείς.
Με αυτά κατά νουν, δεν έχουν και τόσο νόημα τυχόν διαμαρτυρίες περί μαρασμού των παραδόσεων ούτε η νοσταλγία εποχών που το μόνο που μας εμπόδιζε από το να οργώσουμε τη συνοικία τραγουδώντας τα κάλαντα ήταν η επιθυμία για λίγο παραπάνω ύπνο. Τα έθιμα αλλάζουν, μεταβάλλονται, ειδάλλως ικανοποιούν ανάγκες γενεών που δεν υπάρχουν πια. Αν βέβαια οι αλλαγές επέρχονται λόγω φόβου, το πρόβλημα είναι μεγαλύτερο από το αν μεθαύριο, παραμονή Πρωτοχρονιάς, θα χτυπήσει το κουδούνι για να ακουστούν τα κάλαντα σε μια πολυκατοικία της Αθήνας. Μαζί με τη Ν., πάντως, θα περιμένουμε. Καμιά φορά ο φόβος ξορκίζεται από μια τόση δα ελπίδα.
