Διατρέχοντας την ειδησεογραφία, μοιάζει αδύνατον να μην αναζητήσεις κάτι για το λεγόμενο Qatargate. Μία λέξη τριβελίζει συνεχώς το μυαλό όσον αφορά τη συγκεκριμένη υπόθεση: απληστία.
Η επικαιρότητα όμως σε πνίγει αν δεν την πάρεις και κάπως αλλιώς. Επιστρέφω, λοιπόν, σε κάτι με το οποίο είχα ασχοληθεί (πάνε κοντά δέκα χρόνια τώρα): το 1557, ο Φλαμανδός ζωγράφος Πέτερ Μπρέγκελ ο πρεσβύτερος (περ. 1525-1569) ολοκληρώνει το χαρακτικό με τον τίτλο «Το μεγάλο ψάρι τρώει το μικρό» (είχε εσφαλμένα αποδοθεί στον Ιερώνυμο Μπος). Σήμερα εκτίθεται στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης.
Απεικονίζει ένα τεράστιο ψάρι ξεβρασμένο στη στεριά, τόσο μεγάλο που οι άνθρωποι σκαρφαλώνουν πάνω του με σκάλα. Για να του ανοίξουν τη γαστρική κοιλότητα χρησιμοποιούν ένα μαχαίρι μεγαλύτερο από τους ίδιους. Από την τομή και από το στόμα του νεκρού ψαριού ξεχύνεται ένας απίστευτος σωρός από νεκρά ή ετοιμοθάνατα μικρότερα ψάρια, από τα σαγόνια των οποίων ξεχύνονται στη συνέχεια κι άλλα ψάρια (ή αλλόκοτα όντα), ακόμη πιο μικρά.
Ο Δαρβίνος είδε σε αυτή την εφιαλτική αλληγορία τον κόσμο των ζώων, την άγρια φύση. Οι νεοδαρβινιστές, εν αγνοία του Δαρβίνου, την «μετέφεραν» στις κοινωνίες των ανθρώπων (η προέκταση αυτής της αυθαιρεσίας ήταν τα ζοφερά παρεπόμενα του ναζισμού).
Είναι όμως και μια εικόνα έκρηξης της αλόγιστης ποσότητας. Οπως λένε οι αγγλόφωνοι: More than I could chew – περισσότερα απ’ όσα μπορούσα να μασήσω. Χωνέψω, επί το ελληνικότερον.
«Ξεχύνονται» από το νεκρό ψάρι τα μικρότερα; Οχι ακριβώς. «Ξερνάει» είναι το σωστό. Το υπερμέγεθες, ψόφιο ψάρι ξερνάει σαν δηλητηριασμένη τροφή τα μικρότερα ψάρια, τόσο από το στόμα όσο και από την ανοιγμένη κοιλιά του. Το δηλητήριο της απληστίας; Ενδεχομένως.
Το Qatargate δεν μοιάζει μόνον με κακό πολιτικό θρίλερ του Net-flix, όπως ειπώθηκε. Μοιάζει και με αυτή την γκροτέσκα, μεσαιωνική εικόνα του ξεβρασμένου, παραμορφωμένου ψαριού που ξερνάει όλη αυτή την ποσότητα. Η αισχρή πληθώρα της νεκρής φύσης που βγαίνει μέσα από το ψάρι: βαλίτσες με κολλαριστά χαρτονομίσματα, τσάντες και σακούλες με λεφτά. Κι έπειτα, η φυλακή. Η ταπείνωση. Ο αποχωρισμός από αγαπημένα πρόσωπα. Από το σπίτι σου. Το τίμημα είναι δυσθεώρητο. Τουλάχιστον για εμάς τους αφελείς.
Πέρα από ζητήματα νομικής και πολιτικής τάξεως, έχουμε και την πολιτισμική ή ψυχολογική πτυχή: τις «φυλές» των τυραννίσκων που απαντώνται σε κάθε εποχή και σε κάθε κοινότητα. Που είναι τυραννικοί προς τους άλλους αλλά, εντέλει, προς τον εαυτό τους. Το μεγάλο ψάρι του Μπρέγκελ είναι ο εαυτός τους. Ο εαυτός τους είναι επίσης και το μικρό ψάρι. Κυρίως αυτό: το μικρό ψάρι που τρώγεται από το μεγάλο. Από τον σκοτεινό εαυτό τους.
