«Είναι σημαντικό να μιλάμε για τη σκοτεινή πλευρά της Ιστορίας. Πώς όμως το κάνουμε αυτό χωρίς να παραλύσουν τα παιδιά από φόβο;» έγραφε ο ιστορικός και συγγραφέας Γιουβάλ Νόα Χαράρι στην «Κ» της περασμένης Κυριακής. Το κείμενο/άποψη αφορούσε τον τρόπο που οι ενήλικοι οφείλουν να απευθύνονται στα παιδιά «για τα μεγάλα θέματα», με έμφαση στην Ιστορία. «Μια βασική αρχή είναι ότι πρέπει να περιμένουμε να μοιραστούμε λεπτομερείς περιγραφές φρίκης μέχρις ότου ο ακροατής είναι αρκετά ώριμος να τις διαχειριστεί. Αντίθετα, όταν μιλάμε για κινδύνους και αδικίες, το καλύτερο είναι να δίνουμε έμφαση στον έλεγχο και στη δυνατότητα αλλαγής. Oσο απαίσια κι αν είναι τα πράγματα, οι άνθρωποι μπορούν να τα αλλάξουν προς το καλύτερο. Αυτό δεν είναι ευσεβής πόθος, είναι η ουσία της Ιστορίας αυτή καθαυτή».
Εάν δεν ακούμε τα «γιατί» των παιδιών ή αυτά σταματήσουν να διατυπώνονται, δεν θα εκλείψουν μόνο τα ερωτήματα. Θα σιγήσουν και οι ηλικίες που τα υποβάλλουν.
Αναρωτιόμουν αν στη διευρυμένη αντίληψη του Χαράρι για την Ιστορία μπορούν να συμπεριληφθούν και η έξαρση εφηβικής βίας και παραβατικότητας αλλά και τα, ανησυχητικά πολλά, περιστατικά σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων. Αν, δηλαδή, ό,τι οξύνθηκε κατά τη διάρκεια και μετά την πανδημία (ανέκαθεν υπήρχε) συγκαταλέγεται στα «μεγάλα θέματα» για τα οποία οφείλει κανείς να μιλήσει στα παιδιά. Να ενημερώσει, εξηγήσει, κατατοπίσει, ενδεχομένως και καθησυχάσει. Μόνο η φρίκη των πολέμων και των φυσικών καταστροφών που αφήνει εκατομμύρια παιδιά ανέστια, απροστάτευτα, ορφανά, νηστικά, έρμαια ασθενειών και λιμών, χωρίς πρόσβαση στην εκπαιδευτική διαδικασία, είναι άξια καταγραφής; Και τι γίνεται με την πύκνωση των περιστατικών σχολικού εκφοβισμού, τις συμμορίες εφήβων, κοινωνικά προβλήματα που βιώνουν ανήλικοι συχνά από συνομηλίκους τους; Η ζωή παιδιών και εφήβων μοιάζει, στον αιώνα του Διαδικτύου, πιο εκτεθειμένη και απροστάτευτη, την ίδια στιγμή που ενήλικοι με εγκληματική συμπεριφορά μπορούν να εντοπίζονται ευκολότερα και να συλλαμβάνονται. «Δεν μπορούμε να προστατεύσουμε τα παιδιά από την Ιστορία», γράφει ο Χαράρι. Μπορούμε όμως να τα προστατεύσουμε από ένα εχθρικό περιβάλλον, συχνά και οικογενειακό. Δεν είναι μόνο οι στρεβλές αφηγήσεις, από την οικογένεια ή μέσα στη σχολική τάξη, αλλά και οι στρεβλές συμπεριφορές. Μύθοι, δοξασίες, σιωπές (αδιαπέραστες και ένοχες), υπονοούμενα και όχι ευθέως εννοούμενα, τραυματισμοί σωματικοί και ψυχικοί, διαμορφώνουν συνειδήσεις και νέες γενιές ανθρώπων. Πώς και –κυρίως– ποιος αναλαμβάνει να μιλήσει στα παιδιά για νοσηρότητα, παθογένειες, σκοτάδια της ανθρώπινης ύπαρξης, να τα οχυρώσει απέναντι στη βία που τα αφορά και επελαύνει απροκάλυπτα; «…Η διαχείριση των μεγάλων ζητημάτων για τα παιδιά είναι μια ευαίσθητη αποστολή», σημειώνει ο Ισραηλινός συγγραφέας. Δεν έχει στο μυαλό του, ούτε αναφέρεται στο μπούλινγκ ή στην κακοποίηση. Εστιάζει σε ιστορικές αφηγήσεις, στην πρόκληση της παραπληροφόρησης, στον βομβαρδισμό ψευδών γεγονότων, στο πόσο οι κυβερνήσεις φοβούνται τη δύναμη της Ιστορίας γιατί «είναι το κλειδί για να αλλάξει ο κόσμος». Πόσο δεν πρέπει να ξεφορτώνουμε στα παιδιά το παρελθόν με τους φόβους, τις ψευδαισθήσεις ή τα μίση του, αλλά να τα απελευθερώνουμε από αυτό. Οι ανήλικοι δεν «απειλούνται» μόνο από την περιορισμένη, φτωχή ή λανθασμένη μαθησιακή διαδικασία. Εάν αφαιρέσουμε τα εισαγωγικά από τη λέξη, το πρόβλημα επεκτείνεται, γίνεται πολύπλευρο και πολυπαραγοντικό. Η προστασία των παιδιών χρειάζεται πολύ κόπο και τρόπο. Συνεργασία αρμόδιων φορέων και της οικογένειας (εφόσον είναι σε θέση να συνεργαστεί), εξειδικευμένων επιστημόνων, υποβοηθητική και όχι τρομοκρατική προβολή των θεμάτων από τα ΜΜΕ. Πράγματι· «το αέναο “γιατί” των παιδιών είναι μια πανίσχυρη δύναμη» που μπορεί να τραντάξει συθέμελα τις κοινωνίες. Oπως και η εικόνα ενός κόσμου τρομακτικού, στείρου και θνησιγενούς σαν αυτόν που αποτυπώνει ο Κουαρόν στην ταινία του «Τα παιδιά των ανθρώπων» (2006, διασκευή ομώνυμου μυθιστορήματος) που περιγράφει ένα μέλλον χαοτικά δυστοπικό, στο οποίο ένας ιός ευθύνεται για τη μηδενική γονιμότητα των ανθρώπων. Εάν δεν ακούμε τα «γιατί» των παιδιών ή σταματήσουν να διατυπώνονται, δεν θα εκλείψουν μόνο τα ερωτήματα. Θα σιγήσουν και οι ηλικίες που τα υποβάλλουν.
