Την περασμένη Τρίτη, πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα μια ξεχωριστή συνάντηση με θέμα τo μοντέλο διακυβέρνησης στην Ελλάδα, που συνδιοργάνωσαν το Ελληνικό Παρατηρητήριο του LSE, το Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ και το ΕΛΙΑΜΕΠ.
Ο στενός κύκλος των παρευρισκομένων είχε ένα κοινό χαρακτηριστικό: οι περισσότεροι υπήρξαν πολύ στενοί συνεργάτες οκτώ (από τους εννέα, συνολικά) πρωθυπουργών της Ελλάδας από το 1990 μέχρι σήμερα. Η ανθρωπογεωγραφία ήταν πράγματι εντυπωσιακή. Δεν νομίζω ότι έχουν συνυπάρξει ξανά γύρω από το ίδιο τραπέζι τόσο επίλεκτα και ετερόκλητα στελέχη του λεγόμενου «κυβερνητικού πυρήνα». Αυτό από μόνο του αποτελεί μία πρωτοτυπία στα όρια του φολκλόρ.
Σταχυολογώ μερικά, προσωπικά, συμπεράσματα από τη γόνιμη και ήρεμη συζήτηση που έγινε.
Πρώτον, στη διάρκεια της κρίσης εμπεδώθηκε, για προφανείς λόγους, η ανάγκη καλύτερου συντονισμού και αποτελεσματικότητας της κυβέρνησης. Το θέμα απασχολεί σοβαρά όλους. Αλλωστε, τρία από τα έξι κόμματα της Βουλής έχουν πλέον πρόσφατη κυβερνητική εμπειρία.
Δεύτερον, το προσωπικό και οι διαδικασίες στην καρδιά της κυβέρνησης έχουν αναβαθμιστεί αρκετά. Η ίδρυση της Προεδρίας της Κυβέρνησης έχει βοηθήσει σημαντικά στη βελτίωση της «τεχνικής» της διακυβέρνησης. Αυτό δεν είναι καθόλου λίγο.
Τρίτον, η συζήτηση για θέματα λογοδοσίας και «αρχιτεκτονικής» των υπηρεσιών υποβοήθησης της κυβέρνησης και του πρωθυπουργού ανέδειξε διαφορετικές προσεγγίσεις. Θα μπορούσε ο γενικός γραμματέας της κυβέρνησης να διορίζεται διακομματικά; Θα έπρεπε η θητεία του γενικού γραμματέα Συντονισμού να μη συμπίπτει με τον εκλογικό κύκλο, για να διασφαλίζει τη συνέχεια της διοίκησης; Εχει «προεδροποιηθεί» η διακυβέρνηση στην Ελλάδα; Είναι σωστό μετακλητοί υπάλληλοι ή σύμβουλοι να ασκούν διοίκηση και να αναλαμβάνουν «πολιτική ευθύνη»;
Απαντήσεις στα θέματα αυτά δεν είναι καθόλου εύκολες στην Ελλάδα. «Μπαρουτοκαπνισμένα» στελέχη διαφορετικών κυβερνήσεων επισήμαναν θέματα εμπιστοσύνης, την ανάγκη εξισορρόπησης της ανεπάρκειας της μόνιμης γραφειοκρατίας ή την πολιτική συνάφεια με τον πρωθυπουργό ως απαραίτητες προϋποθέσεις κινητοποίησης του ελληνικού Λεβιάθαν. Είναι θεμιτοί προβληματισμοί.
Ταυτόχρονα, οι απόψεις αυτές αντικατοπτρίζουν και τον «σκληρό πυρήνα» της ελληνικής πολιτικής κουλτούρας· τον προσωποκεντρισμό, την αντιπάθεια στους περιορισμούς στην πολιτική δύναμη, την προτίμηση στη θεσμική ευελιξία και την καχυποψία απέναντι στους «άλλους». Πολλά από τα χαρακτηριστικά αυτά τα μοιραζόμαστε και εμείς οι απλοί πολίτες.
Καθισμένος σε μια μεριά του τετράγωνου τραπεζιού, διαπίστωσα έμπρακτα το «θέατρο» της πολιτικής μας κουλτούρας: οι συνομιλητές μας συνέκλιναν, σχεδόν αυτόματα, σε μικρές ομάδες «ανά κυβέρνηση». Better the Devil you know! Τώρα που το ξανασκέφτομαι, ίσως έπρεπε να φροντίσουμε καλύτερα τη χωροθέτηση. Αλλωστε, οι παρευρισκόμενοι μοιράζονται πολύ περισσότερα από αυτά που τους χωρίζουν και, κυρίως, την αγωνία να πάει η χώρα μπροστά.
* Ο κ. Δημήτρης Παπαδημητρίου είναι καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ.
