Στις δημοκρατίες, ένα από τα πιο επικίνδυνα φαινόμενα, κοινωνικά και πολιτικά, είναι αυτό του θυμωμένου πολίτη. Του ανθρώπου ο οποίος βλέπει ότι το πολιτικό σύστημα, συνολικά, τον αγνοεί και τον περιφρονεί. Προστρέχει σε αυτόν όταν τον έχει ανάγκη, αλλά στη συνέχεια τον ξεχνάει.
Ποιοι είναι αυτοί που θυμώνουν; Είναι οι άνθρωποι που ξυπνούν το πρωί για να πάνε στη δουλειά τους, κουβαλούν τα άγχη της καθημερινότητας και αγωνίζονται να αντεπεξέλθουν στις υποχρεώσεις τους, άλλες φορές με επιτυχία και άλλες όχι. Είναι οι άνθρωποι του τίμιου μόχθου, όπως τους αποκαλούσε ο αείμνηστος Λεωνίδας Κύρκος. Είναι οι κυρ Παντελήδες, όπως τους αποκαλεί σήμερα ειρωνικά και απαξιωτικά η Αριστερά.
Αυτοί, λοιπόν, οι κυρ Παντελήδες δεν έχουν χρόνο και διάθεση για εμβριθείς και λεπτεπίλεπτες αναλύσεις. Διαβάζουν μόνο τα χοντρά γράμματα και έτσι διαμορφώνουν τη συνείδησή τους και την πολιτική συμπεριφορά τους. Αντιπροσωπεύουν αυτό που έχει αποκληθεί κοινός νους. Τι θέλει ο κοινός νους; Τι απαιτήσεις έχει; Νομίζω πως θέλει και απαιτεί το αυτονόητο: το πολιτικό σύστημα να έχει διδαχθεί από τα λάθη του παρελθόντος με τις γνωστές συνέπειες, που αυτός ο απλός πολίτης κλήθηκε να πληρώσει, και να μην τα επαναλάβει. Και όταν βλέπει πρακτικές που αποδοκιμάστηκαν να επιβιώνουν και να επανέρχονται, τότε θυμώνει. Τότε γίνεται πρόθυμος δέκτης του λαϊκιστικού – ισοπεδωτικού μηνύματος «όλοι ίδιοι είναι».
Ενα μήνυμα καταστροφικό για το δημοκρατικό πολίτευμα. Και υπεύθυνοι πρωτίστως γι’ αυτό δεν είναι όσοι το προβάλλουν, αλλά όσοι τους δίνουν με τη συμπεριφορά τους το δικαίωμα να το προβάλλουν. Γιατί τα ζιζάνια φυτρώνουν όπου βρουν το κατάλληλο έδαφος.
Τα γράφω αυτά διότι το τελευταίο διά-στημα γίναμε μάρτυρες πρακτικών που μας πήγαν πολλά χρόνια πίσω. Πρακτικές που θύμωσαν τους πολίτες. Και η αντίδραση του θυμωμένου πολίτη εκδηλώνεται στην κάλπη.
Το σύνθημα «όλοι ίδιοι είναι» οδηγεί κατευθείαν στην αποχή. Τι νόημα έχει να πάω να ψηφίσω, αφού δεν θα υπάρξει καμιά διαφορά; Είναι η κλασική αιτιολογία της αποχής. Εκλογές έρχονται και ο κίνδυνος η αποχή να ξεπεράσει κάθε προηγούμενο είναι υπαρκτός και, αν συμβεί αυτό, ο τελευταίος που θα ευθύνεται θα είναι ο θυμωμένος πολίτης.
