Οι κομματικές στέγες σπάνια αποδεικνύονται φιλόξενες για τους κεντρώους στην Ελλάδα, συνθήκη που επιβεβαιώνεται στις μέρες μας με τη στάση όσων ερίζουν για τους συγκεκριμένους ψηφοφόρους. Η κυβέρνηση φαίνεται να εξισορροπεί τις επισυνδέσεις με επιδοματικές εξαγγελίες –η ετέρα πλάνη ίσως και χείρων της πρώτης–, η αξιωματική αντιπολίτευση πείθει για τη συγγένειά της με τον χώρο όσο κάποιος που κυκλοφορεί στο «Καραϊσκάκη» με το τριφύλλι στο στήθος, ενώ η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ αδυνατεί (ακόμη;) να εμπεδώσει ότι το Κέντρο είναι πεδίο σύνθεσης συγκεκριμένων θέσεων και όχι τονισμού αντιθέσεων· δεν φτάνει να λες σε τι είσαι «αντί». Χειρότερη από την πολιτική μοναξιά είναι όμως η απόπειρα εγκλωβισμού σε μανιχαϊστικά διλήμματα. Αν στην Ελλάδα η πίεση εξαντλείται –ευτυχώς ακόμη– στα λόγια, στη Σουηδία και την Ιταλία κατέστη εκλογική πραγματικότητα. Επιλέγοντας το Κέντρο, συγκατοικείς υποχρεωτικά με ένα ισχυρό άκρο, δεξιό ή αριστερό, το οποίο ακούσια νομιμοποιείς.
Δύσκολοι καιροί, λοιπόν, να τοποθετείται κανείς στο τμήμα του εκλογικού φάσματος που όλοι φλερτάρουν αλλά δεν σέβονται, αδυνατώντας να το κατανοήσουν. Η συγκεκριμένη αδυναμία χαρακτηρίζει ωστόσο και αρκετούς που δηλώνουν «κεντρώοι». Παραγνωρίζουν πως το Κέντρο δεν συντίθεται από ένα χλιαρό συνονθύλευμα median voters, «διάμεσων ψηφοφόρων» με ευμετάβλητες προτιμήσεις, πρόσφορων να καθορίσουν μετακινούμενοι το εκλογικό αποτέλεσμα. Ο αληθινά κεντρώος δεν είναι ούτε «κεντρο-δεξιός» ούτε «κεντρο-αριστερός». Δεν εκφράζει μια βαρετή εκδοχή της Δεξιάς και της Αριστεράς, όταν εκείνες νερώνουν το ποτό τους για να αυξήσουν την κατανάλωση. Αντί για ξενέρωτο, το Κέντρο διαπνέεται από ισχυρές προτιμήσεις. Δεν διαπραγματεύεται ζητήματα κοινωνικής ευημερίας, αλληλεγγύης ή θεμελιωδών ελευθεριών, καθώς αποτελεί τη συνολική ώσμωση φιλελευθερισμού και σοσιαλδημοκρατίας (με όποια σειρά θέλετε) και όχι à la carte εκδοχές τους. Πιστεύει στην ενωμένη Ευρώπη και σε ανοιχτούς θεσμούς παντού, από τις ίσες ευκαιρίες στην εργασία, την παιδεία και την πολιτική, μέχρι την ελεύθερη αγορά και την προστασία της ιδιωτικότητας. Συμβολίζει τη μετατροπή της αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας από διχαστικό σε συνεργατικό παίγνιο άσκησης εξουσίας. Γνωρίζει πως ο στόχος αυτός προϋποθέτει ένα ώριμο κράτος· όχι εκείνο που αρέσκεται σε πελατειακές χάρες ή εμβαλωματική νομοθέτηση και επιλύει τα σκάνδαλά του με παραγραφές ποινικά κολάσιμων συμπεριφορών. Για κάθε θεσμική αβελτηρία, ο κεντρώος υποφέρει περισσότερο από τους δεξιούς ή αριστερούς φίλους του, οι οποίοι τις καταδικάζουν μόνο όταν το κόμμα τους βρίσκεται στην αντιπολίτευση.
Ελλείψει δεδομένης κομματικής στέγης, ο κεντρώος καλείται σήμερα να καλλιεργήσει και να εμβαθύνει την πολιτική του συνείδηση. Μόνο όταν αφομοιώσει το αδιαπραγμάτευτο μείγμα αξιών και αιτημάτων που αντιπροσωπεύει ο χώρος του, θα διεκδικήσει την πολιτική του υπόσταση από τα εκλογικά σχήματα που ισχυρίζονται ότι τον εκφράζουν.
* Ο κ. Γιώργος Δελλής είναι καθηγητής στη Νομική Σχολή Αθηνών.
