Ο θάνατος της νεαρής Ιρανής επειδή βόστρυχος εξείχε της μανδήλας της ενεργοποίησε πολυσχιδείς αποκρίσεις στον (ας τον πούμε) ελεύθερο κόσμο – και σ’ αυτήν την εφημερίδα ειδικότερα. Παρακαλώ να δοθεί και σε μένα η ευκαιρία μιας σύντομης παρέμβασης – για ένα θέμα το οποίο, έχω την εντύπωση, ότι ξεσκεπάζει τις μυχιότερες πεποιθήσεις της καθεμιάς και του καθενός μας.
Φαίνεται κατ’ αρχήν ότι σχεδόν οι πάντες καταδικάζουν την απάνθρωπη (κατά του 50% του πληθυσμού των) πολιτική ορισμένων χωρών· και εννοώ την άγρια στέρηση πολλών ελευθεριών των γυναικών (μορφωτική, επαγγελματική, ενδυματολογική κ.λπ.). Γιατί την καταδικάζομε; Διότι η πολιτική αυτή είναι ριζικά αντίθετη με στοιχειώδεις / θεμελιώδεις αξίες ανθρωπισμού, τις οποίες έχομε κατακτήσει ύστερα από αιώνες πάλης και αίματος.
Εκεί όμως όπου εμφανίζονται διαφωνίες (ειλικρινείς ή προσχηματικές), είναι η πολιτική της χώρας στην οποία έχει προσφύγει κι έγινε δεκτός ο αλλοεθνής, φορέας τέτοιων (ρητώς ήδη καταδικασμένων από εμάς) αντιλήψεων.
Σ’ αυτήν την περίπτωση, αποδεχόμαστε μεν τον πρόσφυγα να ζήσει ανάμεσά μας, δεν επιτρέπομε όμως οπισθοδρόμηση των αξιών που διέπουν τις κοινωνίες μας: Δεν ανεχόμαστε λ.χ. τη διακοπή της φοίτησης θηλέων μαθητριών απ’ την (υποχρεωτική για όλους) εννεαετή εκπαίδευση – με το πρόσχημα της ελευθερίας «πολιτισμικών» (λέει) ιδιαιτεροτήτων. Αναλόγως, άλλωστε, δεν ανεχόμαστε την ένδυση φασιστικών συμβόλων στον δημόσιο χώρο – με το πρόσχημα της ελευθερίας «πολιτικών» αντιλήψεων. Σε αμφότερες τις περιπτώσεις, πρόκειται προφανώς για στέρηση του δικαιώματος μέρους της ελευθερίας ορισμένων πολιτών – ελευθερίας, η οποία συνιστά μιαν άλλη σπουδαία αξία. Ωστόσο, είναι πολλαπλώς αναγνωρισμένη στις κοινωνίες μας η έννοια της ιεράρχησης των αξιών, όταν οι περιστάσεις το καλούν. Η δε αξία της ελευθερίας «ανάπτυξη της προσωπικότητας» ή «προστασία της Δημοκρατίας», αφορούν τόσο ευρύτερο δημόσιο συμφέρον και τόσο θεμελιώδεις ανάγκες, ώστε κάμπτουν δικαιώματα ελευθερίας ορισμένων πολιτών.
Οι κοινωνίες που φιλοξενούν δεν είναι υποχρεωμένες να κινδυνεύουν με υπονόμευση των ανθρωπιστικών τους aξιών εξαιτίας μιας εμφανώς ανδροκρατικής «θρησκευ- τικής» εντολής.
Ακριβώς το ίδιο συμβαίνει σε ορισμένες χώρες που έχουν απαγορεύσει τη «μαντίλα» γυναικών σε δημόσιο χώρο. Σπεύδω δε αμέσως να διευκρινίσω ότι η εν λόγω «μαντίλα» δεν μπορεί να συγκρίνεται με τα διακοσμητικά μαντίλια κεφαλής της μόδας ή με το μέχρι χθες μανδήλι στις χωριανές μας συμπολίτισσες: Η ριζική ειδοποιός διαφορά είναι ότι η «μαντίλα» απαγορεύει (επί ποινή…) την παραμικρή εμφάνιση τρίχας γυναικείας κεφαλής – κι αυτό δεν έχει την παραμικρή σχέση με το χωριάτικο μανδήλι, το οποίο συνήθως ήταν στραβό, κοντό ή τραβηγμένο· και συχνά το βγάζανε να πάρουν αέρα μετά τον θέρο. (Κι επιτέλους, κανείς δεν ισχυρίζεται πως το χωριάτικο μανδήλι το επιβάλλουν πατεράδες κι αδελφοί…)
Με αυτά τα δεδομένα, και οι «μαντίλες» και οι απάνθρωπες κολυμβητικές πουκαμίσες γυναικών είναι αισχρά κατάλοιπα της προαιώνιας ανδροκρατίας – απ’ την οποία ένα σημαντικό τμήμα της ανθρωπότητας κατάφερε (εν μέρει έστω) να απαλλαγεί. Διότι ας μην ξεχνάμε ότι και ο πάνσοφος Παύλος, στην πρώτη προς Κορινθίους επιστολή του, (απευθυνόμενος στους εβραϊκής προέλευσης πρωτοχριστιανούς), δεν είπε όσα στην προς Γαλάτας (γ΄ 28), αλλά υποχρεώθηκε ίσως να υποστηρίξει ότι: «Οποια γυναίκα προσεύχεται με ασκέπαστο κεφάλι, ντροπιάζει το κεφάλι της, το ίδιο ως εάν να το είχε ξυρισμένο» (Α΄ Κορινθ., ια΄ , 5). «Κι ο άνδρας δεν οφείλει να σκεπάζει την κεφαλή του, διότι είναι εικόνα και δόξα του Θεού» (ια΄, 7-8). «Η γυναίκα πλάσθηκε για τον άνδρα. Γι’ αυτό, η γυναίκα πρέπει να έχει στο κεφάλι της ένα σύμβολο εξουσίας» (Α΄, Κορινθ., ια΄, 9-10).
Επιτρέψτε μου να νομίζω ότι οι κοινωνίες που φιλοξενούν δεν είναι υποχρεωμένες να κινδυνεύουν με υπονόμευση των ανθρωπιστικών τους Αξιών εξαιτίας μιας εμφανώς ανδροκρατικής «θρησκευτικής» εντολής. Υπό τον όρο, και πάλιν, πως ούτε και η αγάπη μας προς τον πρόσφυγα θα κάμπτεται. Αφήνω δε ασχολίαστη την πρόσφατη απειλή πως τάχα αν δεν δείξομε εμείς «ανοχή», τότε κι οι «άλλοι» θα μας τιμωρήσουν («για να μάθομε», λέει…).
* Ο κ. Θ. Π. Τάσιος είναι συγγραφέας, ομότιμος καθηγητής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.
