Και η δική μου γιαγιά στις 11 Σεπτεμβρίου του 1922, κρατώντας στην αγκαλιά της τον μόλις 6 μηνών πατέρα μου, καταφέρνει να φτάσει στο λιμάνι του Πειραιά, στοιβαγμένη μαζί με τον άνδρα της και τα δυο ακόμη παιδιά τους σε ένα καράβι που τους μάζεψε από την παραλία της Σμύρνης που καιγόταν πίσω τους.
Στο προσφυγικό σπιτάκι στη Κοκκινιά συνέχισε η μικρή οικογένεια τη νέα της ζωή στην Ελλάδα. Ο πατέρας μου εργαζόταν το πρωί στο μηχανουργείο του πατέρα του και το βράδυ στο «νυχτερινό» στην Ιωνίδειο. Αργότερα, το μηχανουργείο έγινε «εργοστάσιο κατασκευής κυλινδρομύλων», ενώ με την Πειραιώτισσα δασκάλα και σύζυγο του ανέθρεψαν επτά παιδιά.
Θα έλεγε κανείς, μία ακόμη συνηθισμένη ιστορία ενός πρόσφυγα από τη Σμύρνη. Εμείς μεγαλώσαμε με τις ιστορίες της γιαγιάς Κατερίνας, της αριστοκράτισσας Σμυρνιάς με τα μεγάλα μπλε μάτια. Οι βόλτες στο Κε (Quai), η Ευαγγελική Σχολή, το Θέατρο, η Αγία Φωτεινή, η Λέσχη των Κυνηγών, αλλά και οι σπουδαίοι Ελληνες από τον Ωνάση μέχρι τον Σεφέρη αποτελούσαν τη ζωντανή γνωριμία μας με τη Σμύρνη.
Ποτέ δεν την ακούσαμε να λέει κακή λέξη για τους Τούρκους. «Οι Τσέτες ‘φταίγαν, παιδάκι μου», μου έλεγε όταν επέμενα. Ποτέ δεν την ακούσαμε να λέει κάτι κακό για τους Ελλαδίτες και τη συμπεριφορά τους απέναντι στους πρόσφυγες. Οι γλυκιές αναμνήσεις της για τη Σμύρνη, η συνειδητή σιωπή της για τις προσβολές που δέχθηκε στην Ελλάδα, μας κληροδότησαν ένα αίσθημα «ανωτερότητας» για την καταγωγή μας, που κρυφά το μοιραζόμαστε και σήμερα όταν συναντάμε δεύτερης και τρίτης γενιάς Σμυρνιούς.
Οι πόλεις της Μικράς Ασίας που κάποτε ήταν ελληνικές, μπορούν και σήμερα να είναι ευκαιρίες για συνάντηση των λαών, των θρησκειών, των επιστημών.
Στην πρώτη μου ομιλία στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Σμύρνης Ege, συγκινημένος, ανέφερα ότι «ο πατέρας μου ήρθε από τη Σμύρνη», για να μου απαντήσουν αργότερα αρκετοί καθηγητές «και εμένα ο πατέρας μου ήρθε από την Εδεσσα, τη Θεσσαλονίκη, τη Βέροια». Οι σχέσεις μου (όπως και πολλών άλλων Ελλήνων συναδέλφων μου) με τους Τούρκους χειρουργούς ήταν και παραμένουν αδελφικές.
Ο καθηγητής Erol Duren πριν από πολλά χρόνια μού είχε προτείνει να προσπαθήσουμε να ξαναλειτουργήσουμε ένα μικρό τζαμί που υπάρχει μέσα στη Ρωμαϊκή Αγορά στην Αθήνα και ένα ορθόδοξο εκκλησάκι στην Κωνσταντινούπολη, που παραμένουν κλειστά για τους πιστούς μουσουλμάνους και ορθόδοξους χριστιανούς αντίστοιχα. Αυτό που δεν πετύχαμε εμείς το κατόρθωσε ο μητροπολίτης Πισιδίας Σωτήριος (ο οποίος πρόσφατα πέθανε σε ηλικία 94 ετών) όταν σε ηλικία 80 ετών, μετά τη συνταξιοδότησή του ως μητροπολίτη Κορέας, ξεκίνησε να αναστηλώνει και να παραδίνει στους ορθόδοξους χριστιανούς εκκλησίες της Μικράς Ασίας. Ποτέ δεν θα ξεχάσω το φοβισμένο βλέμμα, αλλά και τα δάκρυα, της μεγάλης σε ηλικία Τουρκάλας όταν έκρυβε στο στηθόδεσμό της μια εικονίτσα που της δώσαμε μέσα στον ερειπωμένο ορθόδοξο ναό της Σπάρτας. Και αργότερα στον ανακαινισμένο (από γκαλερί έργων τέχνης) ναό του Αγίου Αλυπίου στην Αττάλεια, τις ορθόδοξες ακολουθίες που παρακολουθούσαν Ελληνες, Ρώσοι και Τούρκοι πολίτες, με βαθιά κατάνυξη.
Η Σμύρνη, οι άλλες πόλεις της Μικράς Ασίας που κάποτε ήταν ελληνικές, μπορούν και σήμερα να είναι ευκαιρίες για συνάντηση των λαών, των θρησκειών, των επιστημών· φθάνει να πείσουμε τους πολιτικούς και των δύο χωρών να αποκτήσουν τον πολιτισμό και την κοσμοπολίτικη αντίληψη που είχαν οι κάτοικοι της Σμύρνης του 1922. Πολύ δύσκολο, αλλά αυτό θα ήταν το καλύτερο μνημόσυνο στη μνήμη τους.
* Ο κ. Δημήτρης Λινός είναι καθηγητής της Χειρουργικής και εθελοντής ιερέας.
