«Πιστεύω πως ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι ένα από τα πλέον σημαντικά γεγονότα της εποχής μας: το αποτέλεσμά του θα καθορίσει το μέλλον της δημοκρατίας στην Ευρώπη, ίσως και στον υπόλοιπο κόσμο», γράφει η Αμερικανίδα –λευκορωσικής καταγωγής, Πολωνή υπήκοος σήμερα– δημοσιογράφος και ιστορικός Αν Απλμπαουμ.
Γνωστή στους εγχώριους φιλίστορες αναγνώστες από τις βραβευμένες στο εξωτερικό ερευνητικές της αφηγήσεις «Σιδηρούν παραπέτασμα. Συνθλίβοντας την Ανατολική Ευρώπη, 1944-1956», «Ο Κόκκινος Λιμός. Ο πόλεμος του Στάλιν εναντίον της Ουκρανίας» (το βιβλίο απέσπασε το βραβείο Λάιονελ Γκέλμπερ και το βραβείο Νταφ Κούπερ για δεύτερη φορά, καθιστώντας την Απλμπαουμ τη μοναδική συγγραφέα που κέρδισε ποτέ το βραβείο δύο φορές), «Το λυκόφως της δημοκρατίας. Η σαγήνη του απολυταρχισμού» (όλα από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια) και «Γκουλάγκ. Η αληθινή ιστορία» (εκδ. Ιωλκός – η συγγραφέας τιμήθηκε με βραβείο Πούλιτζερ για αυτό το βιβλίο). Τον περασμένο Απρίλιο, η Απλμπαουμ βρέθηκε στο Κίεβο, περίπου ενάμιση μήνα μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής, και συναντήθηκε με τον πρόεδρο Ζελένσκι, δημοσιεύοντας τη συνομιλία τους στο εξαιρετικό περιοδικό The Atlantic. Θα λέγαμε πως, μαζί με άλλους ιστορικούς που επίσης έχουν ειδίκευση στην Ανατολική Ευρώπη και τη ματωμένη ιστορία της, όπως ο Τίμοθι Σνάιντερ και ο Ορλάντο Φίγκες, η Απλμπαουμ έχει ευρεία εποπτεία μιας πτυχής της σύγχρονης ευρωπαϊκής ιστορίας που ειδικά στην Ελλάδα έχουμε μάθει να αγνοούμε.
Ισως είναι ζήτημα συγκυριών. Στην Ελλάδα, σε μεγάλη μερίδα του απλού κόσμου, ο αντιαμερικανισμός ήταν μεταπολεμικά ο κανόνας. Δεν επρόκειτο για αποκλειστικό προνόμιο της ελληνικής Αριστεράς, μολονότι αυτή είχε τη μερίδα του λέοντος στον τομέα αυτό. Και η ελληνική Δεξιά δαιμονοποίησε τον αμερικανικό παράγοντα, κυρίως μετά την πτώση των κομμουνιστικών καθεστώτων. Στην Ανατολική Ευρώπη τα πράγματα είναι τελείως διαφορετικά. Δεν είναι τόσο ότι λατρεύουν άκριτα την Αμερική όσο ότι φοβούνται και μισούν τη Ρωσία. Τη Ρωσία ως τσαρική αυτοκρατορία, τη Ρωσία ως Σοβιετική Ενωση, τη Ρωσία ως το κράτος του Πούτιν. Τσέχοι, Σλοβάκοι, Πολωνοί, Ούγγροι (παρά τις πολιτικές του Ορμπαν), Μολδαβοί, πολίτες των χωρών της Βαλτικής, όλοι τρέφουν έντονα αντιρωσικά αισθήματα. Και έχουν κάθε λόγο να το κάνουν αυτό αν μονάχα κάποιος σκύψει πάνω από την Ιστορία (τους).
Ειδικά σε ό,τι αφορά την Ουκρανία, αν κάποιος θίξει σε έναν Ουκρανό αυτή την παράμετρο, το πιθανότερο είναι να του απαντήσει ότι «τους τελευταίους τρεις αιώνες, η Ρωσία βιάζει την Ουκρανία».
Η πολιτική Πούτιν ήρθε να συνεχίσει αυτή την παράδοση, επιβεβαιώνοντας τους χειρότερους φόβους όχι μόνον στους πολίτες αυτών των χωρών αλλά ευρύτερα. Η Απλμπαουμ δικαιολογημένα πιστεύει πως το «αποτέλεσμα του πολέμου στην Ουκρανία θα καθορίσει το μέλλον της δημοκρατίας στην Ευρώπη, ίσως και στον υπόλοιπο κόσμο». Η βοήθεια της Δύσης προς την Ουκρανία δεν είναι μονάχα ζήτημα συμφερόντων, είναι κάτι πολύ περισσότερο.
