Στο βιβλίο «Αριθμός 11» του Τζόναθαν Κόου, που εξελίσσεται στη Βρετανία του 2016, ο σύζυγος μιας από τις κεντρικές ηρωίδες βρίσκει τραγικό θάνατο όταν καταπλακώνεται από διάφορα αντικείμενα στην προσπάθειά του να εντοπίσει το μοναδικό αντίγραφο μιας ταινίας που ήταν γι’ αυτόν κάτι σαν ιερό δισκοπότηρο.
Επρόκειτο για μια γερμανική μικρού μήκους ταινία και την είχε παρακολουθήσει στο –κρατικό– BBC νωρίς το απόγευμα κάποια μέρα του Δεκεμβρίου του 1965, όταν ήταν ακόμη μαθητής. Παρότι θυμόταν ελάχιστα, αν όχι τίποτα, από όσα διαδραματίζονταν, του είχε γίνει έμμονη ιδέα, επειδή του θύμιζε τα παιδικά του χρόνια και νοσταλγούσε το υποτιθέμενο ανέφελο παρελθόν: ο πατέρας του είχε μία μοναδική και σταθερή δουλειά επί δεκαετίες, η μητέρα του ασχολιόταν με το μαγείρεμα και τις δουλειές του σπιτιού, η Βρετανία –και ο κόσμος κατ’ επέκταση– θεωρούσε ότι ήταν ασφαλής και ευτυχισμένη.
Σε πλήρη αντίθεση, δηλαδή, με τη σημερινή εποχή της παγκοσμιοποίησης, των αλλεπάλληλων και με ιλιγγιώδη ταχύτητα αλλαγών και μεταβολών. «Ηταν πεπεισμένος ότι η ζωή στο παρελθόν ήταν καλύτερη, απλούστερη, ευκολότερη. Τότε υπήρχε ευημερία, ένα δίχτυ ασφάλειας, και πάνω από όλα δεν σε βάραινε διαρκώς η ανάγκη να επιλέγεις», αναφέρει η ηρωίδα. Η οποία, ως αντίδραση, φτάνει στο άλλο άκρο και απαγορεύει, στον εαυτό της και σε όσους συναναστρέφεται κάθε ένδειξη στοργής προς τον ανήλικο γιο της, επειδή «δεν θα άντεχε να τον δει να καταλήγει να αναπολεί την παιδική του ηλικία – όπως ο πατέρας του».
Η αναπόληση για το «καλύτερο παρελθόν», που γιγαντώνεται στις δυτικές χώρες όσο η παγκοσμιοποίηση διευρύνει τις κοινωνικές ανισότητες, αλλά πλέον μετά και τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, όσο αυξάνεται το κόστος ζωής, προσφέρει ένα ακαταμάχητο όπλο στους αυταρχικούς ή «αντισυστημικούς» ηγέτες. Κοινός παρονομαστής της ρητορικής τους είναι αυτό που έχει ονομαστεί «νοσταλγικός εθνικισμός».
Το σύνθημα του Τραμπ «να κάνουμε την Αμερική μεγάλη ξανά». Οι ενατενίσεις του Πούτιν ακόμη και για τους Ρομανόφ. Τα οράματα του Ερντογάν για την αναβίωση της δόξας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η φιλοδοξία του Ορμπαν να ενοποιήσει τα εδάφη που έχασε η Ουγγαρία μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι αναφορές στη Βρετανία ως μιας μεγάλης αυτοκρατορικής δύναμης, με τις οποίες οι υποστηρικτές του Brexit έπεισαν τους ψηφοφόρους στο δημοψήφισμα.
Με ανάλογες υποσχέσεις και οράματα, με μια σκοπίμως εξιδανίκευση των περασμένων χρόνων, επιχειρούν να παρασύρουν τα πλήθη, αλλά κατά κύριο λόγο να εδραιώσουν την κυριαρχία τους και να διαβρώσουν τους δημοκρατικούς θεσμούς προς όφελος των προσωπικών τους επιδιώξεων.
