Μέτριοι και δημοφιλείς
Η συγγραφέας με τη μέτρια πένα· η τραγουδίστρια με τα μέτρια τραγούδια· ο ηθοποιός με τη μέτρια καριέρα· ο «επιστήμονας» με τη μέτρια κατάρτιση. Εκτός από τη μετριότητα, τα παραπάνω πρόσωπα-ψηφιακές μεταβλητές μοιράζονται και κάτι άλλο: εκρηκτική δημοτικότητα. Είναι δημοφιλή ακριβώς επειδή είναι μέτρια. Η αναιμική αυτοπραγμάτωση στους τομείς του άμεσου ενδιαφέροντός τους αντισταθμίζεται, όχι τυχαία, από μαγνητιστικά πυροτεχνήματα κοινωνικοπολιτικής κριτικής. Και η κοινωνικοπολιτική τους κριτική δεν είναι ούτε αυτή τυχαία, αντιθέτως αποτελεί προϊόν υπολογισμού: είναι σχεδιασμένη με τέτοιο τρόπο ώστε να προκαλέσει τη συμπάθεια των πιο θορυβωδών ατόμων του Διαδικτύου. Το πρόβλημα με τους δηλητηριώδεις επαίτες ψηφιακής συμπάθειας δεν είναι ότι είναι πολύ αριστεροί ή πολύ αντισυμβατικοί ή πολύ ευαίσθητοι ή πολύ ιδεολόγοι· το πρόβλημα είναι ότι δεν είναι τίποτα. Θρασείς και κατ’ ουσίαν απολίτικοι, είναι ό,τι επιτάσσει η ατζέντα τους: την Κυριακή υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τη Δευτέρα υπέρ της κρεμάλας.
Στοιχεία δημοκρατικής λειτουργίας
Στην –αρκετά σουρεαλιστική και ενδεχομένως αχρείαστη– δεξίωση για την 48η επέτειο της αποκατάστασης της ∆ημοκρατίας, η Πτ∆ είπε το αυτονόητο: το κράτος δικαίου δεν υποτάσσεται στις πλειοψηφίες και στους εφήμερους συσχετισμούς· η δικαιοσύνη δεν απονέμεται με βάση το κοινό περί δικαίου αίσθημα, αλλά σύμφωνα με το Σύνταγμα και τους νόμους. Το νόημα των διατυπώσεών της είναι σαφές και για τους μη νομικούς: οι νόμοι είναι φτιαγμένοι με τέτοιο τρόπο ώστε να λαμβάνουν υπόψη και τις πλειοψηφίες και τις μειοψηφίες, και την ηθική και το συναίσθημα – και με επιστημονικές μεθόδους σταθμίζουν τα αλληλοσυγκρουόμενα συμφέροντα και έννομα αγαθά με στόχο το καλύτερο δυνατό κοκτέιλ ειρήνευσης και δικαιοσύνης. Το ζητούμενο δεν είναι η απόλυτη ηθική ικανοποίηση και η αριστοτελική κάθαρση. Είναι η κατά το δυνατόν υψηλότερη κοινωνική ασφάλεια μέσω της ισορροπίας και της τήρησης θεμελιωδών αρχών που ισχύουν πάντα, και στα καλά και στα άσχημα. Η δημοκρατία δεν είναι ούτε παριστάνει την αψεγάδιαστη· ο λόγος όμως που είναι προτιμότερη από κάθε άλλη επιλογή είναι ότι παραμετροποιείται και διορθώνεται διά των θεσμών της, δηλαδή με διαδικασίες που την προστατεύουν από τις εκτροπές.
Ρίψη βλημάτων
Οσα άκουσε η Κατερίνα Σακελλαροπούλου για την ομιλία της στο Προεδρικό Μέγαρο αποτελούν μια ωραία σούμα της νοσηρότητας των κοινωνικών δικτύων και της άμετρης δύναμης που αυτά έχουν εκχωρήσει σε άτομα εντυπωσιακής αμάθειας και κακεντρέχειας. Μία γνωστή καλλιτέχνις που, εύλογα, τείνει να προτιμά την πολιτική από την τέχνη της, καθότι η τελευταία εισπράττει χλιαρό χειροκρότημα όταν δεν επικαλύπτεται από την πρώτη, χαρακτήρισε τη «στάση» της Πτ∆ «προκλητική». Ποιον προκάλεσε όμως η «στάση» της; Μήπως όσους αγνοούν πώς λειτουργούν οι ∆ημοκρατίες; ∆εν πειράζει, ευκαιρία να μάθουν. Ευκαιρία να μάθουν επίσης ότι τα δομικά στοιχεία του πολιτεύματος δεν είναι «στάση», αλλά κατάσταση, από την οποία επωφελούνται και οι διαρκώς παραπονούμενοι (κυρίως αυτοί). Μία άλλη πολυτελής μετριότητα, χαρακτηριστικά αδαής και με διαχρονική έφεση στο κράξιμο με το χέρι στη μέση, έσπευσε να κάνει στην Πτ∆ (και πρώην πρόεδρο του ΣτΕ) μάθημα Συνταγματικού ∆ικαίου. Το σκεπτικό του ψόγου είναι απλό: η έμπειρη νομικός δεν ξέρει νομικά· ευτυχώς, ένα άτομο με πολλούς followers στο Facebook και την αντίστοιχη αυτοπεποίθηση είναι εδώ για να της κάνει φροντιστήριο.
Likes και αποσύνθεση
Το φαινόμενο είναι ενδεικτικό μιας γενικευμένης έκπτωσης. H (θεμιτή) ευκολία που χαρακτηρίζει την εκφορά γνώμης σήμερα, έχει παραγκωνίσει μία στοιχειώδη ηθική προϋπόθεση: τη γνώση. Ξαφνικά, το μόνο που χρειάζεται κανείς για να τοποθετηθεί σε ένα θέμα είναι ένας λογαριασμός στα social media· το μόνο που χρειάζεται για να βεβαιωθεί πως έχει απόλυτο δίκιο είναι να συναντήσει πρόσωπα με παρόμοια βεβαιότητα. Παράλληλα, η μαζικότητα που εκπροσωπούν οι opinion leaders, μια μαζικότητα συναλλακτική, βασισμένη σε κολακείες, πονηριές και εύπεπτα τσιτάτα, δεν θέτει απλώς σε δεύτερη μοίρα τη γνώση και τα γεγονότα, αλλά συχνά κάνει σαν να μην υπάρχουν. ∆εν έχει σημασία αν τα πεφωτισμένα accounts λένε ψέματα ή μιλούν για εξειδικευμένα θέματα χωρίς να διαθέτουν επιστημονική εποπτεία. Το πωρωμένο κοινό τους είναι πεπεισμένο ότι η αλήθεια είναι θέμα γούστου.
Το θυμωμένο τέρας
Ο λαϊκισμός των social media, η αποκαθήλωση της αυθεντίας και ο ανερμάτιστος ψευδοακτιβισμός της woke κουλτούρας έχουν γεννήσει ένα είδος τρομοκρατίας: όποιος δεν εναρμονίζεται με τα προτάγματα του όχλου λιθοβολείται, χωρίς καν να έχει διαπράξει το «αδίκημα» για το οποίο κατηγορείται. ∆εν αρκεί κανείς να αισθάνεται αποστροφή για τον Λιγνάδη και να περιμένει την αμετάκλητη καταδίκη του. Οφείλει και να καταπατήσει το τεκμήριο αθωότητάς του, διαφορετικά θεωρείται ύποπτος. Πριν από λίγες μέρες, ο Σωκράτης Μάλαμας έκανε το λάθος να ζητήσει την απόσυρση ενός πανό διαμαρτυρίας κατά του Λιγνάδη από συναυλία του· χρειάστηκε να επιτρέψει στους «αλληλέγγυους» να επαναφέρουν το πανό –και μάλιστα επί σκηνής– σε επόμενη συναυλία για να εξευμενίσει το οργισμένο πλήθος. Μάταια. Σε έναν κόσμο όπου νόμος θεωρείται το δίκαιο του θυμικού, κανείς δεν είναι ασφαλής. Ούτε καν ο όχλος.
