Υπάρχει μια Αθήνα που ζει εν κρυπτώ. Και δεν αναφέρομαι σε κάτι μυστικό ή περιθωριακό, αλλά σε κρυμμένες ποιότητες αυτής της πόλης που παραμένουν σε αφάνεια. Διάβαζα πρόσφατα το κολακευτικό για την Αθήνα άρθρο που δημοσιεύθηκε στους «Νιου Γιορκ Τάιμς», επικεντρωμένο στις θετικές αλλαγές της πρωτεύουσας. Κατά κανόνα, οι αλλαγές που προκαλούν ενθουσιασμό έχουν να κάνουν με τα νέα ξενοδοχεία, τα νέα εστιατόρια και ορισμένες φορές με τη νέα, διεθνή τέχνη. Κοινή και επιβεβλημένη σε όλον τον κόσμο, χάρη στο μιντιακό σύστημα και τις αξίες του.
Αυτή η ενιαία προσέγγιση του αστικού πολιτισμού αδικεί την Αθήνα, όπως αδικεί και όλες τις πόλεις του κόσμου που η ταυτότητά τους αναλύεται σε κάτι περισσότερο από κλίνες και γαστρονομία. Πολιτισμός είναι, βεβαίως, ο τουρισμός, και ιδιαίτερα θετικό φαινόμενο τόσο η βελτίωση της ξενοδοχειακής υποδομής στην Αθήνα όσο και η έκρηξη της γαστριμαργικής κουλτούρας, ένα ακόμη διεθνές φαινόμενο της τελευταίας 20ετίας. Αυτό που μένει ως κενό είναι το «γιατί». Για ποιον λόγο, δηλαδή, η Αθήνα προκαλεί αυτές τις τουριστικές επενδύσεις, για ποιο λόγο μιλάμε για το ενδιαφέρον που προκαλεί αυτή η πόλη, για την περιέργεια που εξάπτει, για τη συγκίνηση που ενδεχομένως σταλάζει σε κάποιους από τους επισκέπτες της.
Απουσιάζει, κατά κανόνα, το θεωρητικό υπόβαθρο που να δείχνει ότι υπάρχει κατανόηση της αξίας και της τεράστιας δυνατότητας της πόλης. Είναι άδικο και σαφώς φανερώνει έλλειμμα γνώσης η απουσία αστικής αυτογνωσίας. Γιατί αν σταθούμε σε ένα πρώτο επίπεδο καθαρά τουριστικών υποδομών, η Αθήνα μπορεί ενδεχομένως να βρίσκεται σε μειονεκτική θέση σε σχέση με τους ανταγωνιστές της. Αλλά αν υπάρχει επίγνωση των πολλών προσώπων της πόλης, των ιστορικών φάσεων, των θεματικών κατηγοριών, της ποικιλίας, της ευρυχωρίας, τότε η Αθήνα προβάλλεται ως πραγματική πρωτεύουσα, με αυτοπεποίθηση και με διαρκή διάθεση βελτίωσης. Πόσο θα μου άρεσε αν έβλεπα μια αφίσα για την Αθήνα ως πρωτεύουσας του Μοντερνισμού, ή ως Πόλη του Νεοκλασικισμού ή ως μια μητρόπολη του 20ού αιώνα, ασχέτως αν εμείς οι ίδιοι έχουμε αγνοήσει και ευτελίσει τις ποιότητες αυτές.
Σκεφτόμουν τις δύο εκθέσεις που τρέχουν αυτήν την περίοδο, εξαιρετικές και οι δύο στο είδος τους. Κοινό σημείο είναι ότι μας προσκαλούν στα θαυμάσια εσωτερικά δύο κτιρίων-θησαυρών. Του παλαιού Χρηματιστηρίου και της Ακαδημίας Αθηνών. Αυτή είναι μια αθέατη Αθήνα. Που είναι εδώ αλλά δεν ενδιαφέρει γιατί δεν βγάζει τίτλο. Μήπως έχουμε δει κάτι λάθος;
