Οι πολιτικοί ηγέτες που έχουν ως βασικό σημείο αναφοράς τους το παρελθόν είναι πάντοτε επικίνδυνοι. Η προσφυγή σε κάποιο ένδοξο παρελθόν δεν είναι μονάχα μια ατομική ψυχοπαθολογία που σταδιακά μπορεί να γίνει συλλογική, συχνά είναι και ένα μέσο για να αντιμετωπίσεις μια δύσκολη πραγματικότητα. Οι περιπτώσεις Πούτιν και Ερντογάν είναι χαρακτηριστικές. Ο δεύτερος, με τον ρυθμό πληθωρισμού της Τουρκίας να αυξάνεται σχεδόν στο 80% τον περασμένο μήνα, το υψηλότερο των τελευταίων 24 ετών, κάνει ό,τι μπορεί για να στρέψει το ενδιαφέρον του κόσμου προς τις λεγόμενες εξωτερικές απειλές. Αλλά προτού φτάσει σε αυτή τη βολική, όσο και κυνική, γραμμή, έχει ήδη προετοιμάσει το έδαφος μέσα από μια νοσηρή νοσταλγία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Η προσκόλληση στο παρελθόν είναι χαρακτηριστικό και του Πούτιν όμως. Μια προσκόλληση που πάντοτε συνοδεύεται από την ασίγαστη επιθυμία το παρελθόν αυτό να αναβιώσει. Νοσταλγία για την τσαρική αυτοκρατορία και την ίδια στιγμή για την ισχυρή Σοβιετική Ενωση. Το παρόν, με τις ειδικές του συνθήκες, δεν στέκει ποτέ απομονωμένο, αποκομμένο, αλλά τρέφεται από τις υπόγειες συνδέσεις του με το παρελθόν. Οι λεγόμενες «νοοτροπίες», η πολιτική κουλτούρα ενός έθνους, όλα έρχονται από πολύ παλιά και σε περιπτώσεις όπως αυτές των ηγετών της Ρωσίας και της Τουρκίας είναι συνυφασμένη με το απωθημένο του αδικαίωτου.
Ειδικά σε ό,τι αφορά την Τουρκία, παρά τον θρίαμβό της το 1922 και την αναγέννησή της το 1923 (την οποία οφείλει στον Κεμάλ), δεν έπαψε εντέλει να διακατέχεται από ένα μόνιμο παράπονο ειδικά σε σχέση με την Ελλάδα και την προνομιακή, όπως τη βλέπει η γείτονα χώρα, μεταχείρισή της από τη Δύση. «Ζούμε στον 21ο αιώνα και νομίζω ότι είναι καιρός η Τουρκία να αποδεχθεί την ύπαρξη της Ελλάδας ως χώρας κυρίαρχης και ανεξάρτητης», έλεγε προχθές στην «Κ» ο Λέον Πανέτα, πρώην διοικητής της CIA (2009-2011) και πρώην υπουργός Αμυνας (2011-2013), που είχε υπηρετήσει ως προσωπάρχης στον Λευκό Οίκο επί Μπιλ Κλίντον την τριετία 1994-1997.
Το παρελθόν δεν είναι μόνον γεμάτο δόξα και τιμή (και αυτό αφορά κάθε χώρα), είναι επίσης γεμάτο ντροπή και αίσχος, είναι γεμάτο πληθώρα φαντασμάτων. Εάν ανατρέξεις σε αυτό, δεν θα μπορείς να διαχωρίσεις το ένα από το άλλο. Κάποια στιγμή θα σε καταπιεί. Το μεγάλο ερώτημα είναι πόσους άλλους θα παρασύρεις μαζί σου σε αυτή την άβυσσο που επικαλέστηκες.
