Ο μάρτυρας υπεράσπισης ανέφερε ότι «όλοι τις δέρνουμε τις γυναίκες μας, ας μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας». Και συνέχισε: «Δεν είπαμε να τις σκοτώσουμε, αλλά εννοείται ότι τις δέρνουμε». Η κατάθεση έγινε πρόσφατα στη δίκη του 31χρονου συζυγοκτόνου από την Ορεστιάδα, που είχε ξυλοκοπήσει μέχρι θανάτου την 29χρονη γυναίκα του και μητέρα τριών παιδιών. Η έδρα δεν δέχθηκε κανένα ελαφρυντικό «περί προτέρου εντίμου βίου του κατηγορουμένου», ο οποίος στην απολογία του ισχυρίσθηκε ότι βρισκόταν υπό την επήρεια αλκοόλ, ενώ είχε κάνει χρήση ναρκωτικών ουσιών. Καταδικάστηκε σε ισόβια.
«Υπάρχει ένα σύμπαν πάρα πολύ σκοτεινό. (…) Είναι ένα σύμπαν που περιλαμβάνει μια μόνιμη απειλή θανάτου αλλά και διαφθορά, απάτη, δολοφονίες, ανθρώπους εντελώς ανήθικους, έναν κλειστό κύκλο ανδρών, ο οποίος δρα με πολύ ιδιότυπους νόμους και με μια δική του λογική, την οποία μοιράζονται τα μέλη μεταξύ τους. (…) Είναι κάτι που το βλέπουμε σε όλες του τις εκφάνσεις, από το πώς μιλούν για τις γυναίκες. (…) Από το πώς συμπεριφέρεται ο Ριγολέττος απέναντι στην κόρη του. Από την έγνοια του να την προστατέψει, αλλά και από την κτητική του διάθεση, την έχει σαν φυλακισμένη σ’ ένα κλουβί».
Η πρώτη αναφορά είναι από την τρέχουσα ειδησεογραφία. Ενας ακόμη συζυγοκτόνος, μία ακόμη γυναίκα νεκρή, σε μια αλυσίδα περιστατικών που πυκνώνουν ανησυχητικά, απασχολώντας τα ΜΜΕ. Στην περίπτωση αυτή, αποσβολώνουν, εκτός των άλλων, και όσα είπε ο μάρτυρας υπεράσπισης. Θεώρησε, δηλαδή, απολύτως φυσιολογικό, επιχείρημα σε όφελος του κατηγορουμένου, την ομολογία ότι ««όλοι δέρνουμε τις γυναίκες μας, ας μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας». Πίστεψε πως προβάλλοντας αυτό που παρατηρεί γύρω του να επαναλαμβάνεται ως ρουτίνα, πρόσφερε ένα ελαφρυντικό στον δολοφόνο.
Η δεύτερη αναφορά είναι από το πρόγραμμα της παράστασης «Ριγολέττος» του Βέρντι, που έδωσε την πρεμιέρα της την περασμένη Πέμπτη στο Ηρώδειο, από την Εθνική Λυρική Σκηνή. Η άποψη της Κατερίνας Ευαγγελάτου, που καταγράφηκε με ενάργεια στη σκηνοθεσία της, φωτίζει έναν κόσμο παρελθόντα αλλά διαρκώς παρόντα. Το λιμπρέτο, που βασίζεται σε ένα θεατρικό έργο του Βίκτωρος Ουγκό («Ο βασιλιάς διασκεδάζει»), είναι, παράλληλα, και μια κοινωνική τοιχογραφία του 19ου αιώνα. Ο Ρομαντισμός έχει πολλές επιστρώσεις και αναγνώσεις. Ο έρωτας, ο πόθος, η ζήλια, η εξαπάτηση, ο βιασμός, η αυτοκτονία (στο τέλος της ηρωίδας) δεν είναι μόνο δραματουργικά ευρήματα που εξασφαλίζουν την προσοχή του θεατή, την καλύτερη ροή της υπόθεσης. Ο έρωτας, «η λιακάδα της ψυχής», δεν αποτρέπει τον βιασμό. Η αθώα και αγαθή Τζίλντα (η κόρη του Ριγολέττου) είναι θύμα της κοινωνίας των ανδρών.
Οταν το πρόβλημα «κατεβαίνει» από τη σκηνή στην πλατεία, δεν υπάρχουν εναλλακτικές. Ούτε «ιδιότυποι νόμοι». Μόνο νόμοι.
Η όπερα από τον 19ο αιώνα φθάνει στον 21ο κάνοντας μια σκηνοθετική στάση για ανεφοδιασμό στον 20ό. Η Κατερίνα Ευαγγελάτου μεταφέρει τη δράση στο οργανωμένο έγκλημα της δεκαετίας του ’80 στην Ιταλία (μαφία), και έχει αναφορές σε ταινίες όπως ο «Νονός».
Στο έργο, αυτή η τόσο ωμή και έτοιμη να σκοτώσει κοινωνία εμφανίζεται απολύτως τρομαγμένη μπροστά σε μια κατάρα, πηγαίνει στην εκκλησία, είναι προληπτική. Το αγοραίο και χυδαίο από τη μία πλευρά, το ποιητικό, δραματικό από την άλλη, με δόσεις από χιούμορ, και ένα θρησκευτικό συναίσθημα εν πολλοίς υποκριτικό.
Στη σημερινή Ελλάδα, εύκολα θα αναγνωρίζαμε όλες αυτές τις διαφορετικές (;) πτυχές, οι οποίες, ενδεχομένως, να είναι και συγκοινωνούντα δοχεία. Η μία να τροφοδοτεί την άλλη, μέσα σε ένα πλέγμα κλειστών κοινωνιών, όπου κυριαρχούν η ομερτά, ο ακραίος συντηρητισμός, η βία με επικάλυψη την ακραία εκδοχή τού «δεν αντέχω μύγα στο σπαθί μου». Και βέβαια: «Δεν είπαμε να τις σκοτώσουμε, αλλά εννοείται ότι τις δέρνουμε». Οταν όμως έρθει η ώρα του δικαστηρίου, ανασύρονται τα στερεότυπα: αλκοόλ, ναρκωτικά, βρασμός ψυχής. Το ανεξέλεγκτο της ανθρώπινης φύσης εμφανίζεται για να δικαιολογήσει μια καθαρή κτηνωδία.
«Μου μιλάς για εκδίκηση. Η εκδίκηση θα φέρει πίσω τον γιο σου; Ή το αγόρι μου;» λέει ο Ντον Βίτο Κορλεόνε στον θρυλικό «Νονό» του Κόπολα (1972). Και στον «Ριγολέττο», η προσπάθεια για εκδίκηση καταλήγει εις βάρος του εκδικούμενου.
Οταν το πρόβλημα «κατεβαίνει» από τη σκηνή στην πλατεία, δεν υπάρχουν εναλλακτικές. Ούτε «ιδιότυποι νόμοι». Μόνο νόμοι.
