Θα άλλαζαν, άραγε, γνώμη όσοι αρνούνται το δικαίωμα της γυναίκας στην άμβλωση, αν έβλεπαν την ταινία «Γεγονός» της Οντρέ Ντιγουάν; Βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο της Ανί Ερνό, το οποίο με τη σειρά του βασίζεται σε προσωπικό βίωμα της συγγραφέως, πριν από σχεδόν πέντε δεκαετίες, η ταινία απέσπασε τον Χρυσό Λέοντα στο περυσινό Φεστιβάλ της Βενετίας και εγκωμιαστικές κριτικές. Δεν είναι όμως ούτε τα βραβεία ούτε οι έπαινοι, το κίνητρο για να παρακολουθήσει κανείς το «Γεγονός», που από την ερχόμενη εβδομάδα θα προβάλλεται και στην Ελλάδα. Η εφιαλτική εμπειρία της ηρωίδας, στη Γαλλία του 1963 (καθόλου παρελθόν αν σκεφτεί κανείς το ενδεχόμενο το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ να απαγορεύσει την άμβλωση ανατρέποντας ιστορική απόφαση του 1973) προκαλεί θυμό και απελπισία. Η ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη μετατρέπει το σώμα σε φυλακή και τη ζωή σε ένα απωθητικό μείγμα ανελευθερίας και υποταγής. Η σκηνοθέτις δημιουργεί από τις λέξεις, εικόνες. Η Αν, το κεντρικό πρόσωπο, είναι μια έξυπνη, πολλά υποσχόμενη φοιτήτρια που βλέπει τις πανεπιστημιακές σπουδές της σαν τη μόνη διέξοδο από το περιβάλλον μέσα στο οποίο γεννήθηκε. Προέρχεται από την εργατική τάξη, με γονείς που νιώθουν υπερήφανοι για την πρόοδό της και προσπαθούν να τη στηρίξουν. «Εκπαίδευση», όμως, και μόρφωση δεν είναι μόνο πτυχία. Η ποίηση και η λογοτεχνία, στις οποίες η Αν δείχνει να έχει έφεση, εξάλλου θέλει να γίνει συγγραφέας, την οπλίζουν με σκέψη ανοιχτή, πνεύμα που απεχθάνεται τους περιορισμούς, ορμή ζωής που πειθαρχεί αλλά δεν μπαίνει σε καλούπια.
Oταν, όμως, καταλαβαίνει ότι έχει μείνει έγκυος, τα όνειρά της μοιάζουν να διαλύονται – εκτός και αν καταφέρει να τερματίσει την εγκυμοσύνη της, κάτι που είναι παράνομο εκτός από κοινωνικά κατακριτέο στη Γαλλία του ’60. Αποφασίζει λοιπόν να αψηφήσει τον νόμο, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι πρέπει να ρισκάρει τη ζωή της…
Η απαγόρευση της άμβλωσης έχει την επίδραση του «φαινομένου της πεταλούδας».
«Η Οντρέ», λέει η συγγραφέας για τη σκηνοθέτιδα, «είχε το θάρρος να δείξει την απόλυτη αλήθεια»: τις βελόνες πλεξίματος (για να τραυματίσουν τη μήτρα), τη διαδικασία της παράνομης έκτρωσης από μια γυναίκα που παρέμβαινε χωρίς αναισθητικό. «Μόνο τέτοιες σοκαριστικές εικόνες μάς κάνουν να αντιληφθούμε τη φρίκη που βίωσαν τα γυναικεία σώματα, όπως και το τι συνιστούσε να κάνεις ένα βήμα πίσω», σημειώνει η Ερνό. Και η Οντρέ Ντιγουάν εξηγεί την οπτική της: «Οι πρώτες μου σκέψεις ήταν για το σώμα της νέας αυτής γυναίκας, τι αναγκάστηκε να υπομείνει από τη στιγμή που έμαθε ότι είναι έγκυος. Και το δίλημμα με το οποίο βρέθηκε αντιμέτωπη. Να ρισκάρει τη ζωή της κάνοντας έκτρωση ή να θυσιάσει το μέλλον της γεννώντας το μωρό; Δεν θα ήθελα να βρεθώ μπροστά σε ένα τέτοιο δίλημμα».
Oπως και καμία γυναίκα στον κόσμο, υποθέτουμε. Ανεξάρτητα από εποχή, κοινωνική τάξη ή ηλικία. Σήμερα, έτος 2022 του 21ου αιώνα, ένα μεγάλο μέρος του πλανήτη σαρώνεται από μισογυνικούς περιορισμούς. Σύμφωνα με το Κέντρο για τα Αναπαραγωγικά Δικαιώματα, έναν παγκόσμιο οργανισμό νομικής υπεράσπισης, υπάρχουν 24 χώρες στον κόσμο όπου η άμβλωση απαγορεύεται πλήρως (αφορά 90 εκατομμύρια γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας) και 50 όπου επιτρέπεται μόνον όταν κινδυνεύει η υγεία της κυοφορούσας. Αλλού αναφέρονται μόνο στη σωματική υγεία, αλλού περιλαμβάνουν την ψυχική, αλλού και περιπτώσεις βιασμού, αιμομιξίας ή εμβρυϊκής ανωμαλίας. «Θα πεθάνουν γυναίκες» αν το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ ανατρέψει την απόφασή του (Roe v. Wade του 1973), που εγγυήθηκε το δικαίωμα της πρόσβασης στην άμβλωση, ακόμη και στις πιο συντηρητικές πολιτείες, προειδοποιεί η ιατρική επιθεώρηση The Lancet, εκτιμώντας ότι οι δικαστές «θα έχουν αίμα στα χέρια τους».
Μας αφορά εμάς εδώ, στην Ελλάδα, αυτό που συμβαίνει εκεί; Τίποτα δεν περιορίζεται στον τόπο του στον παγκοσμιοποιημένο κόσμο μας. Και η απαγόρευση της άμβλωσης έχει την επίδραση του «φαινομένου της πεταλούδας». Συμβαίνει αλλού και ανιχνεύεται στις ζωές όλων μας. Οι αντιδράσεις είναι αλυσιδωτές μαζί και οι τραυματισμοί, μερικοί ανεπανόρθωτοι, σωμάτων και θεσμών.
