Η επανάσταση στις επικοινωνίες, που γέννησε έναν θαυμαστό νέο κόσμο πλανητικής διασύνδεσης, η ψηφιοποίηση θεσμών, υπηρεσιών, σχέσεων, ανθρώπινων όντων που χτίζει ένα φαντασμαγορικό περιβάλλον ύπαρξης, καλλιέργησαν ταυτόχρονα δύο βεβαιότητες: α) Τη σχεδόν θρησκευτική πίστη στη μεταμορφωτική σωτήρια δύναμη της τεχνολογίας εξαιτίας των δυνατοτήτων της να διευκολύνει λύσεις, να επιταχύνει θριάμβους, να εξάγει από ωκεανούς δεδομένων θεραπείες και προγνώσεις συμφορών, χωρίς όμως να αποσοβεί κρίσεις και εκρηκτικά, ρευστά, διεθνή σκηνικά· να προετοιμάζει την εμφύσηση στο ανθρώπινο σώμα δυνάμεων θεϊκών, χωρίς όμως να βελτιώνει τον ίδιο τον άνθρωπο, η ανθρώπινη φύση έχει αποδειχθεί ανθεκτική στη θετική μεταβολή. Η τεχνολογία είναι εργαλείο· τις ζαριές των γενοκτονιών, του ακόρεστου επεκτατισμού, των πολέμων ακόμη και για ένα λίγο της ύλης, των εμπρηστικών ανισοτήτων, των αδιεξόδων, οι άνθρωποι τις ρίχνουν με ή χωρίς μέσα μαγικά. β) Την πεποίθηση ότι η τεχνολογία γιατρεύει τις απογοητεύσεις μας από τον πραγματικό κόσμο μέσα από την αναγνώρισή μας στον εικονικό. Εκεί οι απόψεις μας επιβεβαιώνονται, τα οικεία βιώματα ξεκλειδώνουν τα μυστήρια του κόσμου και τις αλήθειες του, η οικουμένη ξεδιπλώνεται όπως την έχουμε σκεφτεί.
Τα κοινωνικά δίκτυα, τα δημοφιλέστατα πεδία κοινωνικού και πολιτικού διαλόγου, κοινωνικοποίησης, ανταλλαγής ιδεών, ζυμώσεων, οργάνωσης, μεταφοράς γνώσεων, οι αχανέστατες αυλές συνεύρεσης όλων των φυλών και όλων των τάξεων αποτελούν την κοχλάζουσα φωνασκούσα συμπύκνωση του κόσμου μας. Ενα κολοσσιαίο καλειδοσκόπιο που γεννάει από την πραγματικότητα νέες πραγματικότητες. Και εμφανίζει, πλην των κληρονομημένων, τις δικές του στρεβλώσεις.
Δεν είναι μόνο ότι, λίγο λίγο, οι συγγένειές μας παύουν να είναι δικές μας, επιλέγονται για λογαριασμό μας με σκοπό το αυτοματοποιημένο όφελος τρίτων, τη δημιουργία αλγοριθμικών εσόδων από τις σκέψεις, τις επιλογές, τη συμπεριφορά μας. Είναι κι ότι η εισβολή μιας εμπορικής εξωγενούς λογικής στα υπόγεια ύδατα των φιλοσοφικών μας αναζητήσεων μεταμορφώνει τον λόγο και τις σχέσεις μας, μας αναπλάθει ως άτομα και ως κοινωνία. Γινόμαστε αυτό που καταναλώνουμε, οι αλεσμένες κατευθυνόμενες προτιμήσεις μας.
Η τεχνολογία είναι εργαλείο, όχι από μηχανής θεός· τις ζαριές των δεινών τις ρίχνει ο άνθρωπος, με ή χωρίς μαγικά μέσα.
Δεν είναι μόνο ότι η αφοσίωση στις πλατφόρμες ερμηνεύεται ως ακτιβισμός και η αυτοπροβολή, το μάρκετινγκ του εαυτού ως μορφή σχολιασμού και κριτικής, ότι χτίζονται «φούσκες» βασιλείων όπου επαληθεύονται αδιάκοπα οι προκαταλήψεις μας, ενισχύονται ολοένα οι ηθικές μας θέσεις, στρέφονται όλα γύρω από το «εγώ» και το ίδιον πρόβλημα. Είναι και ότι εσωτερικεύεται μια αλήθεια επιζήμια για την κοινωνική συνοχή· το μονοπάτι προς ένα βελτιωμένο αύριο διέρχεται μέσα από την προσωπική εξυπηρέτηση, ευχαρίστηση, βολή· τα κατασταλάγματα εμπειρίας απορρέουν από την πληροφορία, όχι από τη γνώση.
Οι πληροφορίες συλλέγονται μέσα από ένα στρόβιλο ειδήσεων ασήμαντων και κοσμογονικών, αστείων και φρικιαστικών, φευγαλέων και συνταρακτικών, συνήθως όχι αυτόβουλα αλλά με τους μηχανισμούς απόσπασης προσοχής των παραγωγών τους. Η προσοχή είναι δική μας αλλά και δική τους· ένα εμπόρευμα για το οποίο οι τεχνολογικοί κολοσσοί πολεμούν μεταξύ τους. Οι περισπασμοί που προκαλούν οι υπερ-μηχανές «συγκομιδής ενδιαφέροντος» και, βεβαίως, τα τρολ, οι ακραίοι, η μειονότητα των υπερχρηστών με την τεράστια επιρροή, πνίγουν τα άξια προσοχής, τα μεγάλα συλλογικά ερωτήματα, εντείνοντας τον κατακερματισμό, τον κουρνιαχτό και το χάος. Και τελικά την κούραση και τον κυνισμό των πολλών. Η αλήθεια είναι σχετική, οι καταστάσεις δεν είναι επείγουσες, η οδύνη είναι των άλλων.
Τα ραγισμένα από το σοκ της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία κελύφη των θαλάμων αντήχησης έγιναν ξανά συμπαγή. Μέσα στις διαδικτυακές «φούσκες», η δημόσια σφαίρα μπερδεύεται και πάλι με την ιδιωτική, οι ανησυχίες για τους κραδασμούς της ενεργειακής κρίσης, το ωστικό κύμα του πολέμου, την τουρκική επιθετικότητα διυλίζονται μέσα από ιδεολογικά φίλτρα. Μέσα στην κοινή συνθήκη οι άνθρωποι τοποθετούνται σε διαμετρικά αντίθετα σημεία· στα δύο άκρα του ίδιου ορισμού· ασυμφιλίωτοι υφίστανται την ίδια μοίρα. Ενα χάσμα που προκύπτει όχι τόσο εξαιτίας της ελεύθερης επιλογής ετερόδοξων θέσεων – και τα αντίθετα μέρη συνομιλούν· όσο εξαιτίας του κοντόθωρου βλέμματος και του ελλείμματος σοφίας περί των κοινών.
