Υστερα από δύο έτη υβριδικής παρουσίας λόγω COVID-19, η επιστροφή του Φόρουμ των Δελφών στην έδρα του ανέδειξε την αξία της διοργάνωσης ως ενός δημόσιου χώρου υπέρβασης των μικροπολιτικών συζητήσεων για τα εσωτερικά και των μυωπικών αναλύσεων για τα εξωτερικά. Η Ελλάδα χρειάζεται να αναβαθμίσει επειγόντως και τα δύο, καθώς η γεωγραφία της επιφυλάσσει ιδιαίτερο ρόλο στον απρόβλεπτο 21ο αιώνα.
Στο νέο του βιβλίο για τη δύναμη της γεωγραφίας («The Power of Geography»), ο Τιμ Μάρσαλ εξηγεί γιατί η επιστροφή της γεωπολιτικής αναδεικνύει την Ανατολική Μεσόγειο σε μία από τις πιο ασταθείς περιοχές του πλανήτη. Οπως έγραφε προτού ακόμη ξεσπάσει ο πόλεμος στην Ουκρανία, η Ελλάδα έχει σημαντικό ρόλο στην περιοχή, ως δεύτερη γραμμή άμυνας απέναντι σε ένα εχθρικό ρωσικό ναυτικό και ως κρίσιμος κόμβος για την είσοδο του φυσικού αερίου της Ανατολικής Μεσογείου στην Ευρώπη. Και βέβαια, βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της μεταναστευτικής κρίσης, η οποία λαμβάνει συστημικό χαρακτήρα λόγω της κλιματικής αλλαγής.
Και αν η ειδησεογραφία αυτού του έτους εστιάζεται στα δύο πρώτα, το τρίτο είναι το πιο σοβαρό μακροπρόθεσμα: το κλίμα ήταν ένα από τα κύρια θέματα στο φόρουμ, και σε ένα πάνελ σε συνεργασία με το Atlantic Council παρουσιάσαμε για πρώτη φορά τι θα σημάνει η κλιματική αλλαγή στη Μεσόγειο για την εθνική ασφάλεια, με ειδική έμφαση στην Ελλάδα.
Γνωρίζουμε ήδη ότι οι χώρες της Μεσογείου θερμαίνονται κατά 20% ταχύτερα από τον υπόλοιπο πλανήτη. Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής θα επηρεάσουν ασύμμετρα το παράκτιο οικοσύστημα της Μεσογείου, προκαλώντας πλήγμα στον τουρισμό, που θα χρειαστεί να μεταφέρει τη σεζόν στους λιγότερο ζεστούς μήνες, και δύσκολες πολιτικές επιλογές στο εσωτερικό κάθε χώρας, όπως αν το ολοένα λιγότερο νερό θα τροφοδοτεί τον τουρισμό ή την αγροτική παραγωγή. Χρειάζεται επίσης προετοιμασία σε τοπικό επίπεδο, αλλά και διεθνής συνεργασία για την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών, όπως πλημμύρες και πυρκαγιές. Αλλά και από μόνη της η αύξηση της θερμοκρασίας έχει κόστος για την ανθρώπινη ασφάλεια, ιδιαίτερα για τους πλέον ευάλωτους πληθυσμούς. Πόλεις όπως η Αθήνα ήδη εστιάζουν στο πρόβλημα και συνεργάζονται μεταξύ τους, όμως η Chief Heat Officer Ελένη Μυριβήλη τόνισε την ανάγκη συνεργασίας και με την κεντρική κυβέρνηση.
O σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας του πρωθυπουργού Θάνος Ντόκος συμφώνησε και σημείωσε ότι αυτό που τον απασχολεί περισσότερο είναι οι μεταναστευτικές πιέσεις λόγω της κλιματικής αλλαγής, καθώς μπορούν να οδηγήσουν σε διεθνή αστάθεια και συγκρούσεις. Σύμφωνα με το Εθνικό Συμβούλιο Πληροφοριών στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι πιο ευάλωτες χώρες θα χρειαστούν σημαντική διεθνή βοήθεια για την προσαρμογή και αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής ως ζήτημα εθνικής ασφάλειας – εντός της Ευρωπαϊκής Ενωσης, αυτές είναι η Ελλάδα και η Κύπρος.
Καθώς οι απειλές γίνονται ορατές, η κλιματική αλλαγή απαιτεί κοινή ευρωπαϊκή προσέγγιση για τη Μεσόγειο, που να την αντιμετωπίζει ως την καρδιά της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Η Ελλάδα, ευρισκόμενη στην πρώτη γραμμή των προκλήσεων, είναι καταδικασμένη να πρωταγωνιστήσει σε αυτή την προσπάθεια.
* Η κ. Κατερίνα Σώκου είναι Nonresident Senior Fellow στο Atlantic Council.
