«Πολλά γεννούν το δέος/ το μέγα δέος ο άνθρωπος γεννά», λέει ο Χορός των γερόντων στο πρώτο στάσιμο της «Αντιγόνης» του Σοφοκλή (μετάφραση Κ. Χ. Μύρη). Θεωρείται από τα σπουδαιότερα χορικά τραγωδίας. Ακολουθεί αμέσως μετά την περιγραφή από τον φύλακα της μυστηριώδους ταφής του νεκρού Πολυνείκη και με αφορμή το γεγονός ο Σοφοκλής μιλάει για τον θαυμασμό, αλλά και τον τρόμο που προκαλούν τα επιτεύγματα του ανθρώπου.
«Η Αντιγόνη είναι η διάδοχος του Προμηθέα στην επικράτεια της ανθρώπινης ελευθερίας, η Κόρη που με την εθελούσια κάθοδό της στον Αδη καθαγιάζει τον κύκλο της ζωής, η Γυναίκα που αρθρώνει δικό της λόγο απέναντι στον κυρίαρχο ανδρικό», λέει ο λογοτέχνης Διονύσης Καψάλης στο προλογικό σημείωμά του για τον κύκλο διαλέξεων και συζητήσεων που θα οργανώσει στην οδό Πειραιώς το φετινό Φεστιβάλ Αθηνών με τίτλο ΑNTIGONISMS.
Η τραγωδία της «Αντιγόνης», χαραγμένη στις γνωσιακές προσλαμβάνουσες των περισσότερων Ελλήνων λόγω της διδασκαλίας της στο σχολείο, προσφέρει το υλικό για μια αξιολόγηση της ελληνικής κοινωνίας για ανατροπές –έστω μετακινήσεις– απέναντι στις αξιακές βεβαιότητες που έχουν χαράξει η Μεταπολίτευση και η χρεοκοπία της χώρας σε συνδυασμό με το διεθνές περιβάλλον. «Η “Αντιγόνη” είναι τόπος όπου, “παιδιά του Οιδίποδα” κι εμείς, αναδιαπραγματευόμαστε τη νεωτερικότητά μας στις πιο κρίσιμες αξίες της: τον νόμο και την ηθική συνείδηση, την πόλη και τον ξένο, τους θεσμούς και την παραβατικότητα, τον έρωτα και τον θάνατο, την αλληλεγγύη προς τους ζωντανούς και το σέβας των νεκρών», παρατηρεί ο Καψάλης.
Η εθνική κοινωνικο-οικονομική κρίση, η πανδημία και τώρα ο πόλεμος στην Ουκρανία έχουν συγκλονίσει την κοινωνία μας. Εχει σημασία λοιπόν οι θεσμοί, η διανόηση, αλλά και ο καθένας προσωπικά, να απαντήσουμε στα διλήμματα που ορίζει το project του Φεστιβάλ Αθηνών. Θέλουμε ο προβληματισμός να διευρυνθεί με μαγιά το εργαστήρι ενός σημαντικού καλλιτεχνικού γεγονότος όπως το Φεστιβάλ Αθηνών; Η απάντηση απαιτεί πολιτική γενναιότητα, που θα παραμερίσει τα τοξικά κομματικά μικροσυμφέροντα και την εμπάθεια που γεννάει προς τη ζωή η κλειδαρότρυπα του Διαδικτύου. Είναι εύκολο; «Η ζωντανή ταφή της Αντιγόνης είναι σπορά του μέλλοντός μας»· μένει να αποδειχθεί εάν το έδαφος στην κοινωνία είναι γόνιμο.
