Ο Τζορτζ Ρόμπερτσον, πρώην υπουρ-γός Αμυνας της κυβέρνησης των Εργατικών στη Βρετανία, αποκαλύπτει ότι στην πρώτη του συνάντηση με τον Πούτιν, ο τελευταίος είχε εκδηλώσει την επιθυμία η Ρωσία να είναι μέρος της δυτικής Ευρώπης. Σύμφωνα με τον Guardian, ο Πούτιν επιθυμούσε εκείνη την εποχή η Ρωσία να αποτελέσει τμήμα «αυτής της ασφαλούς, σταθερής, ευημερούσας Δύσης».
Πώς όμως; Ιδού: «Πότε θα μας προσκαλέσετε να γίνουμε μέλος του ΝΑΤΟ;» είχε ρωτήσει τον Ρόμπερτσον. «Κοιτάξτε», του απάντησε ο Ρόμπερτσον, «δεν προσκαλούμε κόσμο να γίνει μέλος του ΝΑΤΟ, θα πρέπει αυτός που το επιθυμεί να καταθέσει αίτηση». Ο Πούτιν ανταπάντησε: «Δεν πρόκειται να περιμένουμε στην ουρά μαζί με άλλες χώρες άνευ σημασίας».
Αυτό το «άλλες χώρες άνευ σημασίας» έχει τη… σημασία του για τον τρόπο που φαίνεται ο Ρώσος ηγέτης να αντιλαμβάνεται τον κόσμο (θυμίζω ότι για τον Πούτιν, η Ουκρανία «δεν υπάρχει ως χώρα»).
Κάτι ανάλογο είχε δηλώσει και δημοσίως ο Πούτιν σε συνέντευξή του στο BBC και στον Ντέιβιντ Φροστ, προτού γίνει πρόεδρος της Ρωσίας: τότε, δεν απέκλειε τη συμμετοχή της Ρωσίας στο ΝΑΤΟ, αρκεί «οι απόψεις της Ρωσίας να εκλαμβάνονται επί ίσοις όροις».
Στην ίδια συνέντευξη έλεγε ότι δεν μπορούσε να δει το ΝΑΤΟ ως εχθρό της Ρωσίας. «Η Ρωσία είναι κομμάτι της ευρωπαϊκής κουλτούρας. Και εγώ δεν μπορώ να φανταστώ την ίδια μου τη χώρα σε απομόνωση από την Ευρώπη και από αυτό που συχνά αποκαλούμε πολιτισμένο κόσμο».
Τι άλλαξε τόσο δραματικά; Η εξάπλωση του ΝΑΤΟ στην ανατολική Ευρώπη μετά το 2004;
Ναι. Αλλά τι ακριβώς; Αυτό που φαίνεται να είδε ο Πούτιν ως απειλή ήταν η σταδιακή και πολύπλευρη στήριξη της Δύσης στη θέσπιση και ανάπτυξη δημοκρατικών θεσμών και μηχανισμών σε πρώην «δορυφόρους» της πρώην ΕΣΣΔ.
Με άλλα λόγια, η ενίσχυση μιας πολιτικής κουλτούρας κοινοβουλευτισμού («αστικής δημοκρατίας», όπως δηλώνεται απαξιωτικά από ορισμένους) στην ανατολική Ευρώπη ήταν η απειλή που είδε ο Πούτιν.
Γιατί όμως θα έπρεπε να έχει λόγο για το αν εκδημοκρατίζεται η Εσθονία, π.χ.; Διότι ακόμη θεωρεί αυτές τις χώρες «ρωσικά κτήματα». Και κυρίως: δεν θέλει οι δημοκρατικοί θεσμοί της Δύσης να πλησιάσουν επικίνδυνα τη Ρωσία. Αυτή είναι μια απειλή που εκλαμβάνει προσωπικά ο ίδιος, για τη δική του πολιτική επιβίωση. Για τον Πούτιν, η Ρωσία δεν αξίζει δημοκρατία.
Το πρόβλημα δεν είναι το ΝΑΤΟ ως στρατιωτική ισχύς (ένα ΝΑΤΟ που βρισκόταν σε λήθαργο επί της ουσίας – με μια Αμερική σε κρίση) αλλά ως πολιτική-πολιτισμική επίδραση στην ανατολική Ευρώπη, σε αυτό που θεωρεί «επικράτειά» του.
Το πρόβλημα είναι αυτό: τι ο Πούτιν θεωρεί δική του επικράτεια…
