Η επιβίωση και εξέλιξη ενός πανεπιστημιακού (πρώην τεχνολογικού) τμήματος που πήρε το βασιλικό χρίσμα της μετεξέλιξής του σε κάτι άλλο διαφορετικό, για να μην πούμε ανώτερο, δύναται να ακολουθήσει δύο δρόμους. Και οι δύο δρόμοι πρέπει να οδηγούν στη σμίλευση του ακαδημαϊκού χαρακτήρα του τμήματος. Η μία πορεία δύναται να ακολουθηθεί μέσω της αυτοοργάνωσής του και η άλλη μέσω της καθοδήγησης και εποπτείας. Οπως ακριβώς γίνεται κατά τη διαδικασία της μάθησης.
Τα αυτοοργανούμενα συστήματα περιλαμβάνουν μονάδες που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους ισότιμα, πολλές φορές με μη γραμμικό τρόπο, αλλά πάντα ισότιμα. Τι σημαίνει αυτό σε ένα τμήμα; Σημαίνει ότι τα μέλη ΔΕΠ ανεξαρτήτως βαθμίδος έχουν τις ίδιες επιστημονικές καταβολές, το ίδιο ακαδημαϊκό ήθος υπηρετώντας την επιστήμη. Σε αυτό το μοντέλο εξέλιξης ενός τμήματος τι κίνδυνος υπάρχει;
Εάν τα μέλη ΔΕΠ είναι ετερόκλητα, δηλαδή μια μείξη ανθρώπων με διαφορετικό ακαδημαϊκό επίπεδο, κάτι που συχνά συμβαίνει στη μετεξέλιξη τμημάτων από ΑΤΕΙ σε πανεπιστημιακά τμήματα, τότε δεν υπάρχει αλληλεπίδραση, δεν υπάρχει επικοινωνία, γεγονός που δεν πρέπει να μας εκπλήσσει λόγω των ανισοτήτων. Το αποτέλεσμα είναι η ομαδοποίηση εκείνων των μελών ΔΕΠ με τον μειωμένο ακαδημαϊκό χαρακτήρα και η επιβολή της άποψής τους με «δημοκρατικές διαδικασίες» με τη σχετική πλειοψηφία.
Ανάλογα φαινόμενα εμφανίζονται και στο άλλο μοντέλο επιβίωσης και εξέλιξης. Εκείνα τα μέλη ΔΕΠ με τον υψηλό ακαδημαϊκό χαρακτήρα, ο οποίος ποσοτικά αλλά όχι απόλυτα προσδιορίζεται από τους επιστημονικούς δείκτες (h index, δράσεις, συγγένεια του γνωστικού αντικειμένου με τον χαρακτήρα του τμήματος κ.λπ.), καλούνται να παίξουν τον ρόλο των καθοδηγητών, των φωτεινών φάρων, που θα προσελκύσουν ή καλύτερα θα οδηγήσουν το τμήμα τους σε οδούς ακαδημαϊκότητας και αριστείας. Είναι εύκολο αυτό; Προφανώς όχι, γιατί πάλι θα δημιουργηθούν ομαδοποιήσεις και η επιστημονική κρίση και επιλογή θα καθορίζεται από τη σχετική πλειοψηφία, από τη γνώμη των πολλών και όχι των επαϊόντων.
Υπάρχει λύση στο πρόβλημα, ώστε ένα νεοσύστατο τμήμα να ορθοποδήσει;
Υπάρχουν δύο λύσεις. Η πρώτη είναι η ριζοσπαστική. Να γίνει διαχωρισμός των μελών ΔΕΠ. Εκείνα που βρίσκονται κοντά στον χαρακτήρα του τμήματος να παραμείνουν στο τμήμα. Τα υπόλοιπα να βρεθούν σε άλλα τμήματα ή να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους σε Τμήματα «Εφαρμοσμένων Επιστημών». Η δεύτερη λύση την οποία προκρίνω είναι μέσω του διαλόγου των επιχειρημάτων και του κοινού σκοπού να ακολουθηθεί ο δρόμος που χαράζουν οι επαΐοντες.
Τελικά η διδασκαλία, η έρευνα και η γνώση είναι ακαδημαϊκή διαδικασία και όχι μια άνευ όρων «δημοκρατική διαδικασία».
* Ο κ. Μιχαήλ Χανιάς είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Φυσικής του Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος και πρόεδρος της διοικούσας επιτροπής των Πειραματικών και Προτύπων Σχολείων Στερεάς Ελλάδος.
