Το άγριο ρωσικό τελετουργικό της επικυριαρχίας διά του θανάτου και η σθεναρή αντίσταση των Ουκρανών, που αφύπνισαν την Ευρώπη και ένωσαν τις διχασμένες ΗΠΑ, επανέφεραν πανίσχυρη τη γαλβανισμένη από ολέθριες περιπέτειες θεμελιώδη ιδέα της ελευθερίας. Κεφαλαιώδης έννοια που ατσαλώνει φρονήματα και εξάπτει τις ψυχές, εμφανίζεται με εντυπωσιακή συχνότητα στις αναλύσεις. «Η ουκρανική υπεράσπιση της ελευθερίας και το αποκατεστημένο πνεύμα της φιλελεύθερης δημοκρατίας αναδεικνύονται ισχυρότερα από την αιμοσταγή επιθετικότητα της Μόσχας», αναφέρουν. Είθε. Η ισοπέδωση νοσοκομείων, πολυκατοικιών, υποδομών από τους ρωσικούς βομβαρδισμούς, ο αφανισμός αμάχων, δεν μοιάζουν να είναι οι ύστατοι καταστροφικοί σπασμοί ενός αυταρχικού κόσμου που καταρρέει. Η αναμέτρηση ηγετών και κοινωνιών με το τέρας του ολοκληρωτισμού σε αυτή τη μεριά της υφηλίου δεν έχει εμφανίσει ακόμη τα σημάδια του περιπόθητου τέλους.
Ελευθερία δεν είναι μόνο η απουσία εξωτερικού εξαναγκασμού, η δυνατότητα του ανθρώπου να παραμένει κύριος του εαυτού του, να δρα χωρίς περιορισμούς, έξω από επιβαλλόμενα πρότυπα και δόγματα, μακριά από τυραννικές εξουσίες και ψεύδη, ελευθερωμένος από προκαταλήψεις, πάθη και συμπλέγματα, να κάνει όσα δεν βλάπτουν τα δίκαια του άλλου. Δεν είναι μόνο το ανεμπόδιστο ξεδίπλωμα της έκφρασης, του στοχασμού και της βούλησης, της συνείδησης και της πίστης, η ακώλυτη αναζήτηση της αλήθειας. Ελευθερία είναι και η συμμετοχή (των Ουκρανών) στη διαχείριση των κοινών, το ίσο μοίρασμα δυνατοτήτων και ευκαιριών, το «δικαιούμαι» και το «οφείλω», ένα κράτος δικαίου με χωριστές εξουσίες και ακαταπίεστους θεσμούς, είναι η απόδραση από την εξαθλίωση, η δημιουργία μιας νέας αρχής. «Δεν υπάρχει τίποτα πιο δύσκολο να πραγματοποιηθεί, ούτε πιο αμφίβολο για την επιτυχία, ούτε πιο επικίνδυνο να το χειριστείς, από το να ξεκινήσεις μια νέα τάξη πραγμάτων», πίστευε ο Μακιαβέλι. Εθνική, πολιτική, ατομική ελευθερία. Από τον Αριστοτέλη έως τον Τοκβίλ, από τον Επίκτητο έως τη Χάνα Αρεντ, από τους Μοντεσκιέ, Λοκ, Χιουμ, Ρουσώ, Καντ έως τον Μπόμπιο, η ελευθερία είναι το αγαθό που περισσότερο λαχταρούμε, μια πλατιά αποκάλυψη, μπροστά στην οποία η συνείδηση ριγεί.
Σε κάθε αιματοκύλισμα στη διπλανή αυλή οι άνθρωποι ανακαλύπτουν ξανά το φορτίο και τη δύναμη των μεγάλων ιδεών.
Εν ονόματι της ιδέας της ελευθερίας ξέσπασαν όλες οι μεγάλες επαναστάσεις, η Αμερικανική Επανάσταση του 1776 (Πόλεμος της Ανεξαρτησίας των ΗΠΑ), η Γαλλική Επανάσταση του 1789, η Επανάσταση των Καρμπονάρων του 1820, η Ελληνική Επανάσταση του 1821, οι Επαναστάσεις του 1848 (Ανοιξη των Εθνών)… Εν ονόματι της ιδέας της ελευθερίας πολεμούν οι άμαθοι στα όπλα Ουκρανοί, δοκιμάζοντας και την όψι και την κόψι της και αποδεσμεύοντας μεγατόνους αποφασιστικότητας και πατριωτισμού. Κοινότοπο, αλλά μεγαλειώδες. Είναι μια σύγκρουση μεταξύ δημοκρατίας και απολυταρχίας, αναθεωρητικών επεκτατικών βλέψεων. Ενας αγώνας για τη διάρκεια της δυτικής ενότητας. Μια μάχη για τη στεγάνωση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας – 1,1 δισ. δολάρια εισπράττει ακόμη καθημερινά η Ρωσία από την Ε.Ε. για τη διάθεση πετρελαίου και φυσικού αερίου, σύμφωνα με το Ινστιτούτο Bruegel. Ενας πόλεμος καταστροφικός για τις ουκρανικές πόλεις, όπως ήταν παλιότερα για το Γκρόζνι και το Χαλέπι. Οι Ουκρανοί είναι αποφασισμένοι να αμυνθούν. Ο Πούτιν είναι αποφασισμένος να νικήσει.
Κατά τον ειδήμονα επί των ρωσικών θεμάτων, ιστορικό του Πρίνστον, Στίβεν Κότκιν, η Ρωσία νιώθει να έχει μια ειδική θέση στον κόσμο, μια ειδική αποστολή – να αναδειχθεί σε μια δύναμη μεγαλύτερη από εκείνη που είναι. Διά του εξαναγκασμού, από έναν δεσπότη παντοδύναμο αλλά και εύθραυστο, όπως όλοι οι δεσπότες, που παίρνει αποφάσεις μόνος, λέει ο Κότκιν. Οικοδόμησε ένα καθεστώς όλο και πιο διεφθαρμένο, όλο και λιγότερο εξελιγμένο, λιγότερο αξιόπιστο, λιγότερο δημοφιλές. Ετσι συμβαίνει με τις δικτατορίες, σταδιακά αδειάζουν. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο Πούτιν είναι ένας εύκολος αντίπαλος, «αντίθετα είναι ένας επικίνδυνος αντίπαλος και ο πόλεμος στην Ουκρανία μια περίπλοκη κατάσταση, με δύσκολες ατραπούς προς την αποκλιμάκωση, με μικρές διαφυγές από τη σπείρα του αμοιβαίου μαξιμαλισμού».
Σε κάθε αιματοκύλισμα στη διπλανή αυλή οι άνθρωποι ανακαλύπτουν και πάλι την καταιγιστική δύναμη των μεγάλων, ευτελισμένων από τις συμβάσεις της ευημερίας, ιδεών. Σήμερα, ξανά, δεν μπορείς ούτε ένα κομματάκι να κόψεις από την ελευθερία.
