«Τα έθνη χτίζονται πάνω σε ιστορίες», έγραφε ο Γιουβάλ Νώε Χαράρι προ ημερών στον Guardian αναφορικά με το κύμα αντίστασης των Ουκρανών. «Αυτές οι ιστορίες θάρρους, που οι Ουκρανοί θα θυμούνται για δεκαετίες, έχουν μεγαλύτερη αξία από τα τανκς. Ενισχύουν την αποφασιστικότητα των Ουκρανών, των κυβερνήσεων του δυτικού κόσμου, δίνουν θάρρος ακόμη και στους καταπιεσμένους Ρώσους πολίτες. Εμπνέουν». «Συγκινούν και συσπειρώνουν την ανθρωπότητα» (Κατερίνα Σακελλαροπούλου) ενάντια στη βίαιη απόπειρα αποσταθεροποίησης του κόσμου μας.
Είναι η ιστορία του Ζελένσκι, του προέδρου που αρνήθηκε να εγκαταλείψει τη χώρα και από κωμικός ηθοποιός έγινε ήρωας. Η ιστορία των στρατιωτών στο Φιδονήσι που έστειλαν στον… αγύριστο τους Ρώσους και το τελεσίγραφό τους, αρνούμενοι να παραδοθούν. Η ιστορία του ναύτη που τοποθέτησε εκρηκτικά σε γέφυρα στην είσοδο του Κιέβου, γνωρίζοντας ότι δεν θα κατάφερνε να απομακρυνθεί και ανατινάχθηκε μαζί της καθυστερώντας την προέλαση των Ρώσων. Η ιστορία του Ουκρανού που αφαιρούσε νάρκες με γυμνά χέρια, των πολιτών που σταμάτησαν με τα κορμιά τους ρωσικό τανκ και οχηματοπομπή, των δεκάδων άμαθων από όπλα που έσπευσαν πάνοπλοι στην πρώτη γραμμή των μετώπων. Είναι υλικό από το οποίο κατασκευάζεται η βιογραφία ενός έθνους. Αφηγήσεις που φωτίζουν άγνωστα πεδία, γεννούν συναισθήματα, πείθουν, διευρύνουν κόσμους, προσφέρουν γεύσεις ανώτερης ζωής, με απλές κουβέντες περιγράφουν πράγματα εξυψωτικά και παρήγορα – δεν γίνεται μάχη χωρίς αποθέματα ψυχής. Είναι διηγήσεις με τις οποίες πάντα οι λαοί συνέθεταν τις εθνικές τους ταυτότητες, μάχονταν την απομόνωση, διαμόρφωναν πολιτισμό, πρόβαλλαν την εικόνα τους στο μέλλον.
Ιδανικά και σύμβολα δένουν τα μέλη των ομάδων, εμπειρίες διαχέονται από το σώμα του ενός στη συνείδηση του άλλου, μνήμες μετατρέπουν το χάος του πολέμου σε σιδηροπαγείς κοινές αξίες, σε μια συλλογική αίσθηση του ιστορικού πεπρωμένου – η πάλη ενάντια στον ολοκληρωτισμό ήταν πάντα μια πάλη της μνήμης ενάντια στη λήθη. Παλιές αφηγήσεις αναπλάθονται καθώς σμίγουν με νέες προσωπικές ιστορίες. Ενας κοινός ιστός απαλύνει τις αντιφάσεις των ατομικών ιδιαιτεροτήτων. Εμποδίζει τον κατακερματισμό του ενός μέσα στην αντίξοη πολλαπλότητα. Φτιάχνει ένα κουκούλι που μαζί προστατεύει και ερμηνεύει τον κόσμο. Ελεύθερος άνθρωπος και ελεύθερες κοινότητες γίνονται έννοιες αλληλένδετες.
Οι ιστορίες θάρρους είναι το υλικό με το οποίο γράφεται η βιογραφία ενός έθνους.
Μια παλιά μεξικάνικη παροιμία αλιευμένη από ανθολογία ιστοριών αντίστασης αποτυπώνει εύγλωττα την προσπάθεια του Πούτιν να περιγράψει την Ουκρανία ως μη πραγματική χώρα, τους Ουκρανούς ως μη αυθύπαρκτο λαό: «Προσπάθησαν να με θάψουν, αλλά δεν ήξεραν ότι είμαι σπόρος». Ακόμη και οι πιο αόρατοι αποδέκτες παραβιάσεων, κακουχιών και πόνου αρνούνται να συνθλιβούν, αντιστέκονται.
Η πορεία προς έναν πιο ελεύθερο κόσμο ορίζεται από εποποιίες αντίστασης. Κίνημα για την απελευθέρωση των δούλων, Ελληνική Επανάσταση του 1821, αγώνες για τα εργασιακά δικαιώματα, τα ανθρώπινα δικαιώματα, συγκρούσεις για τις φυλετικές διακρίσεις, την κατάργηση του απαρτχάιντ, συμπλοκές για την καθολική ψήφο, εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα, φοιτητικές εξεγέρσεις, αγώνες κατά των διακρίσεων, την ισότητα των φύλων, black lives matter, #MeToo… Ιστορικοί στρόβιλοι όπου ανακατεύονται ακτινοβόλες ιδέες και παραληρήματα, όλο το φάσμα των μεγάλων παθών.
Πανομοιότυπα μοτίβα αντίστασης στον δεσποτισμό και στη στέρηση επαναλαμβάνονται στα βάθη του χρόνου, πληρώντας τις κενές σελίδες των εξωραϊσμένων αφηγήσεων. Οι αλλαγές συνήθως έρχονται από εκείνους, γενιές τραυματισμένες, που αγωνίζονται για έτη πολλά στο περιθώριο, στη σκιά. Οι Ουκρανοί μάχονται τώρα κάτω από ένα παγκόσμιο φως.
Ο Μικαΐλο Κοζλόφσκι και ο Αντρίι Τσαρένκο, οδηγοί φορτηγών στην Ε.Ε., επέστρεψαν στην Ουκρανία ως εθελοντές μαχητές. Ο Βιτάλι Λιζέτσκι, οικοδόμος, συνόδευσε σύζυγο και κόρη στα πολωνικά σύνορα, τις αποχαιρέτησε –κανείς τους δεν έκλαψε– και επέστρεψε στα πεδία των μαχών. «Προτίμησαν να αντισταθούν και να πεθάνουν, παρά να δειλιάσουν και να ζήσουν» (Περικλέους Επιτάφιος). Κοινή γη, κοινά όνειρα, η ιδέα της συνεκτικής κοινότητας σε έναν αδιάτρητο χρόνο. Μέσα από τις ρωγμές των μετώπων προσπαθούν να διακρίνουν τη ζωή μετά τη λύση του μεταψυχροπολεμικού αδιεξόδου που τους εγκλώβισε στον πόλεμο. Μπορεί σε μέρες, μπορεί σε χρόνια.
