Η βία μετατρέπει τον κόσμο σε ένα σφαγείο – και σε ένα δοχείο δακρύων. Συντηρεί τον σκοτεινό εαυτό της ανθρωπότητας. Καθεμία ξεχωριστή φρικαλεότητα, όπως ο ξυλοδαρμός και η σφαγή του Αλκη Καμπανού, η δολοφονία της Ελένης Τοπαλούδη, πλήττει ό,τι ανήκει όχι σε ένα μόνο άτομο, αλλά σε όλο το είδος. Λογχίζει ιδέες και ηθικές στάσεις, πλαίσια και πρότυπα, τις ενοποιητικές δυνάμεις της κοινωνίας. Αποκαλύπτει κοινωνικές θεομηνίες που απειλούν την ικμάδα της ζωής. Καμιά ονοματολογία του ανεπανόρθωτου δεν περιγράφει πλήρως την άβυσσο πίσω από το αίμα. Τους λαβυρίνθους του κακού.
Η βία είναι μολυσματική νόσος, αποφάνθηκαν Αμερικανοί επιστήμονες. Οι εγκεφαλικές διεργασίες που κάνουν έναν άνθρωπο βίαιο είναι μεταδοτικές όπως οι ιοί και τα βακτήρια. Η επιδημία δολοφονιών στις ΗΠΑ, η γενοκτονία στη Ρουάντα, οι ταραχές στο Λονδίνο κ.ά. ξέσπασαν και διαδόθηκαν όπως η πανώλη, η χολέρα, η ευλογιά. Η γραφική αναπαράσταση της χωροχρονικής εξάπλωσης νόσων και βίας ανέδειξε συνταρακτικές ομοιότητες.
Μετάδοση είναι η μετάβαση μιας κατάστασης από έναν οργανισμό σε άλλον. Οπως η έκθεση ενός ατόμου σε λοιμώδη νόσο καθιστά πιθανή την ανάπτυξη σε αυτό των συμπτωμάτων της ασθένειας, έτσι και η έκθεση κάποιου στη βία –ως συμμέτοχου, μάρτυρα, θύματος, άμεσα ή έμμεσα παθόντα ή εμπλεκόμενου– ενισχύει, λένε οι επιστήμονες, τις πιθανότητες αυτός να μετατραπεί σε δράστη βίαιου εγκλήματος, μικρού ή μεγαλύτερου, όπως ενδέχεται να νοσήσει από COVID-19 ελαφριά ή βαριά. Η ανοσία στη βία χτίζεται από ένα οικογενειακό ή φιλικό περιβάλλον –κυρίως παρέες συνομηλίκων– με πολύ καλά εδραιωμένες απόψεις και συμπεριφορές ενάντια στη βία, που κατά την έκθεση σε αυτήν παρέχουν άμεσες πολυεπίπεδες αποκρίσεις.
Η βία γεννάει βία. Σύμφωνα με Αμερικανούς επιδημιολόγους, είναι νόσος μολυσματική, διαφθείρει ό,τι ακουμπά.
Ο χρόνος επώασης ποικίλλει. Οπως η γρίπη ή η χολέρα έχουν περίοδο επώασης ημερών, ενώ η λέπρα ή ο HIV ακόμη και ετών, έτσι και η βία επωάζεται είτε ταχύτατα, όπως σε οπαδικές συγκρούσεις ή αψιμαχίες μεταξύ συμμοριών, είτε αργά· το θύμα κακοποίησης στην παιδική ηλικία μπορεί να γίνει θύτης εντός ή εκτός οικογένειας χρόνια ή δεκαετίες μετά.
Δηλαδή, ότι η βία διαφθείρει, αλλιώς, ότι η βία γεννάει βία, επιβεβαιώνεται και μέσω επιδημιολογικών μελετών. Οι ωμότητες προκαλούν ωμότητες. Τόσο πιο πολλές όσο λιγότερο τιθασεύονται με προληπτικές θεραπείες. Το έγκλημα εξολοθρεύει μισό εκατομμύριο ανθρώπους κάθε χρόνο στον κόσμο. Παράλληλα, σε ένοπλες συγκρούσεις και τρομοκρατικές επιθέσεις χάνονται περί τις 120.000 ψυχές. Η πολιτική βία ακουμπά τον μισό παγκόσμιο πληθυσμό· μελέτες έδειξαν ότι η εμπλοκή σε εθνοπολιτική βία οδηγεί συχνά σε βία κατά συζύγων ή οικείων. Ο όποιος «πόλεμος» είναι μια απόδραση από την περιρρέουσα ηθική, αναστέλλει τη συμπόνια, μετατρέπει το μίσος και τη σκληρότητα σε πηγή ικανοποίησης – και απανθρωποποίησης των «πεσόντων». Ο δράστης λογαριάζει το θύμα ως ον υπάνθρωπο, χωρίς δικαιώματα και αξία· ή, αντιστρόφως, ως απειλή, ως άτομο που απολαμβάνει περισσότερα από όσα αξίζει και που ανήκουν σε εκείνον.
Η βία είναι πολυπρόσωπη. Δεν εξηγείται με μονοσήμαντες θεωρήσεις. Εχει πολυάριθμες ρίζες. Προκύπτει από τη ραγδαία απώλεια φωτός και ελέγχου. Από ανεξέλεγκτο θυμό, πληγωμένο εγωισμό ή παγερό κυνισμό. Από την αίσθηση του ανήκειν σε μια ομάδα, που αποσείει την ατομική ευθύνη. Από παθολογική λατρεία προς τη «στρογγυλή θεά», που κάνει τους αμνούς/λύκους να πιστεύουν αθέμιτα στην ανωτερότητά τους απέναντι στην υπόλοιπη ανθρώπινη ύλη. Από ιδεοληψίες που στομώνουν το μυαλό και κατευθύνουν την όραση μέσα από παρωπιδικούς παραμορφωτικούς φακούς. Οπως και να ‘χει, οι φονιάδες, λένε οι ειδικοί, συχνά προβαίνουν σε εγκλήματα αδιανόητα, που οι ίδιοι θεωρούν αναμενόμενα, φυσιολογικά. Δεν είναι πάντα σατανικοί δολοφόνοι, αλλά άτομα εκτροχιασμένα, τα οποία αντλούν ευχαρίστηση από τη νοσηρή αίσθηση μιας εσωτερικής διαστολής, που τα κάνει για δευτερόλεπτα να ανταγωνίζονται τους θεούς. Κλαδεύουν ζωές από το πάθος της εξουσίας, της σωματικής επικράτησης πάνω στο όποιο θύμα. Μπροστά τους ωχριά και ο σατανάς.
Σε μια υποκουλτούρα που δίνει έμφαση στην «τιμή» και στην κυριαρχία, η βία προκύπτει ως μονόδρομος για τη διατήρηση της υπερίσχυσης επί του αντιπάλου. Μια βόμβα μέσα στο σκοτάδι. Από μόνο του το σκοτάδι είναι ένα είδος βίας. Υπαρξιακής βίας που κυοφορεί ακραίες πράξεις.
