Η δολοφονική λύσσα του χουλιγκανισμού, η πολακική εκδοχή του τραμπουκισμού, η μικροπολιτική υπόθαλψη των ακροτήτων, οι υπηρεσιακές μαύρες τρύπες στο δέσιμο κατηγοριών, το κουβάρι της ατελέσφορης επιτελικής διαχείρισης κρίσεων, η εξουθενωτική ανισορροπία εσόδων και πάγιων υποχρεώσεων των νοικοκυριών, οι ακατέβατοι σκληροί δείκτες μιας πανδημίας με άγνωστο ακόμη τέλος… Παλιά και νεότερα σαράκια ροκανίζουν έναν καμβά που αλλάζει με τη ραγδαία συσσώρευση ανανεούμενης γνώσης. Παλιοί και νεότεροι ιοί λαθροβιούν σε ένα κοινωνικό σώμα που παλινδρομεί μέσα στη σκόνη από τα γυρίσματα των καιρών.
Απορούμε πώς μετά μια δεκαετή οικονομική και μια διετή υγειονομική κρίση παραμένουμε, παρ’ όλες τις προόδους, εν μέρει αλυσοδεμένοι πάνω στην παλιά κατηφή ύλη. Η πολιτική εξακολουθεί να ασκείται –κυρίως όταν η αντιπολιτευτική οξύτητα συμπαρασύρει το σύνολο– με την ίδια εριστική «διαλεκτική» από το 1844, οπότε οι Ελληνες απέκτησαν Σύνταγμα ανεξάρτητου κράτους και την πρώτη Βουλή. Οι παθογένειες, και στην κορυφή και στη βάση, επιζούν χαμαιλεοντικά αναπροσαρμοζόμενες στις νέες συνθήκες. Το μίσος, η βαρβαρότητα, το ψέμα ρέουν και άμεσα και διαδικτυακά – «είδα το παλιό να πλησιάζει, μα ερχόταν σα νέο» έγραφε ο Μπρεχτ.
Μολονότι θέλουμε να πιστεύουμε ότι η πανδημία διαθέτει εκείνη τη μεταπλαστική δύναμη που θα εξαφανίσει κακές έξεις και θα εισαγάγει ορθούς νεωτερισμούς, τα εθνικά χούγια βρίσκονται ακόμη εδώ, σαν πετρωμένα δάκρυα. Στις ταραχώδεις μεταβατικές εποχές όπως η δική μας, παρωχημένες νοοτροπίες, χαρακτηριστικά επονείδιστων στιγμών επανακάμπτουν άλλοτε με ανατριχιαστική σφοδρότητα και άλλοτε με επιτηδευμένη υπερβολή, σαν καρικατούρες του εαυτού τους. Θα είναι εκεί όσο μας αποσβολώνουν κι όσο μας πείθουν.
Ισως για καιρό. Πολλές αντιξοότητες συνυπάρχουν άβολα. Επιπλέον, η αβεβαιότητα ανασταίνει φαντάσματα, εντείνει τη δυσπιστία, οξύνει τις τριβές, συρρικνώνει βελτιώσεις, αποδυναμώνει προσπάθειες. Ακόμη περισσότερο όταν υποτιμώνται οι μεγάλοι κίνδυνοι και απουσιάζουν τα σαφή σχέδια, η αίσθηση του κοινού σκοπού, οι μηχανισμοί διαχείρισης των νέων κρίσεων, οι συνεργασίες ενάντια στους διχασμούς και στα σχίσματα. Η διχόνοια επιτρέπει να ξεπηδήσουν πίδακες βίας. Οχι ξανά. Στο βάθος κανείς δεν το θέλει, όμως όσοι μάχονται με αποκλειστικό γνώμονα το έπαθλο της εξουσίας, καταλήγουν να παίζουν το επικίνδυνο θέατρο. Οχι εκείνο που προάγει και διαπαιδαγωγεί, αλλά το κίβδηλο, που εξαθλιώνει.
