Του Άρη Χατζηστεφάνου
Πηγή: περιοδικό «Κ»
Κάθε πρωί οι «επιτελείς» της Google περνούν μπροστά από μια
γιγαντιαία οθόνη στο αρχηγείο της εταιρείας στο Μάουντεν Βιου της
Καλιφόρνιας. Όπως ακριβώς και οι στρατηγοί του Πενταγώνου,
παρακολουθούν τις εξελίξεις στα «πεδία των μαχών» επάνω σε μια
τρισδιάστατη απεικόνιση του πλανήτη. Οι «στρατηγοί» της ιστορίας
μας βλέπουν σε πραγματικό χρόνο τις περιοχές απ’ όπου
πραγματοποιούνται οι περισσότερες αναζητήσεις μέσω της Google.
Εδώ σταματούν όμως οι ομοιότητες με το Πεντάγωνο, καθώς επίσης
και κάθε επίφαση σοβαρότητας. Γύρω από την οθόνη θα δεις υπαλλήλους
με πολύχρωμα T-shirt να κάνουν σκέιτ ή να βγάζουν βόλτα το σκύλο
τους. Στα μεταμοντέρνα εστιατόρια του κτιρίου (του λεγόμενου
Googleplex) οι υπάλληλοι ξαπλώνουν σε αναπαυτικές πολυθρόνες,
ζωγραφίζουν και γράφουν συνθήματα σε μεγάλους πίνακες. Στις
αίθουσες ψυχαγωγίας παίζουν μπιλιάρδο και ράγκμπι ή κολυμπούν σε
ατομικές πισίνες. «Μπορείς να είσαι σοβαρός χωρίς να φοράς
κοστούμι», γράφει μια μεγάλη ταμπέλα που έχει τοποθετηθεί σε αρκετά
σημεία του κτιρίου. Και δίπλα της μια μικρότερη συμπληρώνει:
«Μπορείς να βγάζεις λεφτά χωρίς να γίνεσαι κακός».
Αυτή η τεράστια «παιδική χαρά» φαντάζει ως το τελευταίο
προπύργιο του πολιτισμού των επιχειρήσεων dot.com. Ο,τι απέμεινε,
δηλαδή, από την τεράστια φούσκα της δεκαετίας του ’90 που, όπως θα
έλεγε και ο Τ. Σ. Ελιοτ, έσκασε όχι με κρότο αλλά με λυγμό. Το
μοντέλο λειτουργίας της Google όμως φαίνεται ότι αποτέλεσε κάτι
περισσότερο από μια ακόμη… αμερικανιά στο χώρο του managment. Στο
Googleplex οι υπάλληλοι δεν ακολουθούν βαθμούς ιεραρχίας.
Μαζεύονται γύρω από το μπιλιάρδο για να συζητήσουν τεχνικά
προβλήματα και να παρουσιάσουν νέες ιδέες. Καλούνται να αφιερώσουν
το 20% της εργασίας τους σε όποιο project θεωρούν οι ίδιοι πιο
ενδιαφέρον.
Από αυτή την ελευθερία προέκυψαν ορισμένες από τις
σημαντικότερες καινοτομίες που χάρισαν στην εταιρεία προβάδισμα
έναντι των αντιπάλων της. Και μπορεί ο Μαρξ να μην έσκιζε τα
κείμενά του για την αλλοτρίωση της εργασίας αν επισκεπτόταν το
Googleplex, για τα αμερικανικά δεδομένα όμως η Google αποτέλεσε
πραγματική επανάσταση.
Μέσα σε περίπου δέκα χρόνια από τη δημιουργία της απασχολεί
πλέον 6.800 υπαλλήλους και αποκομίζει 6,8 δισεκατομμύρια δολάρια σε
ακαθάριστα έσοδα, γεγονός που της προσφέρει περίοπτη θέση στις 500
εταιρείες του δείκτη Standard & Poor’s. Και όλα αυτά φαντάζουν
απλώς ως μια πρόγευση της μελλοντικής επέκτασης.
Οι χαριτωμένοι κύριοι με τα πολύχρωμα T-shirt παίζουν πλέον μιαν
ιδιότυπη Μονόπολη, εξαγοράζοντας επιχειρήσεις και υπηρεσίες.
Αγοράζουν ραδιοφωνικούς σταθμούς, μισθώνουν δεκάδες χιλιόμετρα
οπτικών ινών, στήνουν δίκτυα ασύρματης πρόσβασης στο Ιντερνετ και
τολμούν να αμφισβητήσουν την παντοκρατορία εταιρειών όπως η
Microsoft σε όλους τους τομείς. Η εταιρεία του Μπιλ Γκέιτς αλλά και
η Yahoo νιώθουν το έδαφος να σείεται κάτω από τα πόδια τους, καθώς
η Google επεκτείνεται σε τομείς όπως το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, τα
προγράμματα chat και βιντεοδιάσκεψης.
Στα δημοσιογραφικά στέκια των ΗΠΑ κυκλοφορούν πλέον φήμες ότι η
Google θα δημιουργήσει δικά της δίκτυα οπτικών ινών αλλά και τα
δικά της μικροτσίπ – πληροφορίες που, αν επιβεβαιωθούν, θα σημάνουν
την κήρυξη ολοκληρωτικού πολέμου με τους κολοσσούς των
τηλεπικοινωνιών και της μικροηλεκτρονικής.
Το τι πραγματικά ετοιμάζουν οι «εργάτες» του Googleplex
παραμένει επτασφράγιστο μυστικό. «Είναι μια μικρή μασονία», μας
λέει γελώντας ένα Ελληνας προγραμματιστής που πέρασε από το
Googleplex. «Οι υπάλληλοι δεν μιλούν ούτε καν στους φίλους τους για
τα σχέδια της εταιρείας, καθώς και η τελευταία διαρροή μπορεί να
στοιχίσει δισεκατομμύρια δολάρια». Ελάχιστοι γνωρίζουν ακόμη και
βασικές λεπτομέρειες, όπως τον τρόπο που στήνονται τα δίκτυα
υπολογιστών της Google, τα οποία πραγματοποιούν ένα δισεκατομμύριο
αναζητήσεις την ημέρα.
Μόλις πριν από λίγα χρόνια οι ανταγωνιστές της Google έμειναν
έκπληκτοι όταν πληροφορήθηκαν ότι αυτό το υπερδίκτυο (πιθανότατα το
μεγαλύτερο που έχει δημιουργηθεί στην ιστορία) αποτελείται από
απλούς οικιακούς υπολογιστές που δένονται σε μεγάλα πακέτα με…
ταινίες velcro (στα ελληνικά «συμπιεστό συναπτικό μέσο υφασμάτων»,
δηλαδή το γνωστό μας «χριτς χρατς”). Η πληροφορία διέρρευσε όταν η
Google κατέθεσε αίτηση ευρεσιτεχνίας για ένα «σύστημα ψύξης
υπολογιστών που συνδέονται με velcro».
Pax Googleana
Φυσικά, μια τέτοια αυτοκρατορία χρειάζεται και μια νέα
πρωτεύουσα απ’ όπου θα ελέγχει την επικράτειά της. Η Google εδώ και
μήνες κρατούσε μυστική την τοποθεσία όπου θα χτίσει τη νέα Ρώμη του
ψηφιακού πολιτισμού. Ηταν όμως αδύνατο να κρύψει ένα τετραώροφο
κτήριο που θα καλύπτει έκταση δύο γηπέδων ποδοσφαίρου. Οι
εγκαταστάσεις εντοπίστηκαν τελικά στο Ορεγκον των ΗΠΑ – εκεί όπου
κάποτε στήνονταν βιομηχανίες αλουμινίου για να εκμεταλλευθούν τη
φτηνή ηλεκτρική ενέργεια που προσέφερε ο ποταμός Κολούμπια.
Σήμερα, στην ίδια περιοχή, εκτός από τον Κολούμπια, περνάει και
ένας ποταμός δεδομένων αφού στην περιοχή διασταυρώνονται δίκτυα
οπτικών ινών. Η νέα μητρόπολη της Google χτιστεί κοντά σε
υδροηλεκτρικά εργοστάσια και ηλεκτρονικά δίκτυα που θα της
προσφέρουν τα δύο απαραίτητα στοιχεία για την επιβίωσή της:
ηλεκτρικό ρεύμα και ροή δεδομένων.
Το μόνο ερώτημα είναι αν θα προβλεφθούν και ειδικές λωρίδες για
τα πατίνια των κυρίων με τα πολύχρωμα T-shirts. «Ας μη γελιόμαστε»,
απαντούσαν σε πρόσφατο άρθρα τους οι New York Times, «η Google
χάνει την αντι-επιχειρηματική κουλτούρα της νιότης της». Σαν
έτοιμοι από καιρό, αποχαιρετούν το Googleplex που χάνουν. Και ίσως
ο τελευταίος ένοικος να κατεβάσει και την πινακίδα που έγραφε
«Μπορείς να βγάζεις λεφτά χωρίς να γίνεσαι κακός».
Googlάρω – Googlάρεις – Googlάρει
«Τα όρια του κόσμου μου είναι τα όρια της γλώσσας μου», έλεγε ο
Βιτγκενστάιν. Και αν υπάρχει έστω και μια δόση αλήθειας στην
παρατήρησή του, η Google βρίσκεται σε καλό δρόμο για να καταλάβει
αυτόν τον κόσμο μας. Εδώ και λίγες εβδομάδες το περίφημο Oxford
English Dictionary προσέθεσε ένα ακόμη ρήμα στα 301.000 λήμματα της
αγγλικής γλώσσας. Το ρήμα «google», το οποίο σημαίνει «να
χρησιμοποιείς τη μηχανή αναζήτησης Google για να αποκτήσεις
πληροφορίες από το Διαδίκτυο».
Μια πρόχειρη αναζήτηση στο ελληνόφωνο Ιντερνετ αποδεικνύει ότι
έχουμε ήδη αφομοιώσει κατά το ήμισυ το ρήμα, με τη μορφή του
Googlάρω – αυτό που ο Μπαμπινιώτης θα χαρακτήριζε «μονολεκτικό,
δευτερογενές παράγωγο με αγγλικό θέμα και ελληνικό επίθεμα».
Η αγγλική φράση λοιπόν «I googled you», που σημαίνει αναζήτησα
πληροφορίες για το άτομό σου στο Ιντερνετ, θα μπορούσε να αποδοθεί
ως «Σε googlάρισα» και ελπίζουμε στο μέλλον να γράφεται «σε
γκουγκλάρισα».
Πώς στήθηκε η αυτοκρατορία
Το 1996 δύο μεταπτυχιακοί φοιτητές του Στάνφορντ, ο Λάρι Πέιτζ
και ο Σεργκέι Μπριν, είχαν μια λαμπρή ιδέα: να φτιάξουν μια μηχανή
αναζήτησης η οποία δεν θα ενδιαφέρεται για το πόσες φορές υπάρχουν
οι λέξεις που αναζητούμε σε μια σελίδα αλλά το πόσες άλλες
ιστοσελίδες συνδέονται με αυτή τη σελίδα. Απλό!
Μια δεκαετία αργότερα, αυτή η ιδέα (εκτός από διδακτορικό) είχε
μετατραπεί στην ισχυρότερη μηχανή αναζήτησης του Ιντερνετ αλλά και
σε μια εταιρεία 8.000 υπαλλήλων που απειλεί να κατασπαράξει τους
αντιπάλους της. Σήμερα, η Google κατέχει το 54% της καίριας αγοράς
που λέγεται διαδικτυακή αναζήτηση (με δεύτερη την Yahoo! με 23% και
τρίτη την MSN με 13%). Οι υπολογιστές της λαμβάνουν περίπου ένα
δισεκατομμύριο «άυλες» εντολές αναζήτησης την ημέρα, τις οποίες
αυτή η «βαριά βιομηχανία του Διαδικτύου» καταφέρνει να μετατρέψει
σε περίπου 6,1 (απόλυτα χειροπιαστά) δισεκατομμύρια δολάρια
ακαθάριστων εσόδων.
Η διαδικασία της μετατροπής είναι και πάλι πολύ απλή: Μαζί με τα
αποτελέσματα των αναζητήσεων, η Google παρουσιάζει και διαφημίσεις
που σχετίζονται με κάθε αναζήτηση. Κάθε φορά που ο χρήστης κάνει
κλικ σε μια σελίδα που περιλαμβάνει αυτές τις διαφημίσεις, ο
διαφημιζόμενος πληρώνει στην εταιρεία ένα ποσό (το οποίο συνήθως
ξεκινά από 0,05 δολάρια ανά χτύπημα).
Σε βασική πηγή εσόδων αναμένεται να μετατραπούν σύντομα και οι
διαφημίσεις που παρουσιάζονται στην υπηρεσία ηλεκτρονικού
ταχυδρομείου (Gmail), την οποία λάνσαρε η εταιρεία τα τελευταία
χρόνια. Μόνο που εδώ η ιστορία έχει και… δράκο. Προκειμένου να
προωθήσει «προσωποποιημένα» διαφημιστικά μηνύματα, η Google έπρεπε
να μάθει τα ενδιαφέροντα των χρηστών. Και για να το κάνει αυτό
άρχισε να διαβάζει τα e-mail τους. Η εταιρεία υποστηρίζει ότι η
διαδικασία δεν έχει τίποτα το μεμπτό, αφού η ανάγνωση των μηνυμάτων
δεν γίνεται από ανθρώπους αλλά από υπολογιστές οι οποίοι απλώς
αναζητούν λέξεις «κλειδιά» στα μηνύματά μας και στη συνέχεια
αναλαμβάνουν να παρουσιάσουν διαφημίσεις που σχετίζονται με αυτές
τις λέξεις.
Αυτή η χρυσή κερδοφορία επέτρεψε στην Google να συνεργαστεί με
μεγαθήρια από το χώρο του Διαδικτύου και των ΜΜΕ, από την AOL της
Time Warner μέχρι την Fox Broadcasting Company (του Ρούπερτ
Μέρντοχ). Στις αρχές Αυγούστου μάλιστα η εταιρεία ανακοίνωσε νέες
συνεργασίες με την Viacom και την News Corporation (επίσης του
Μέρντοχ) που θα της προσφέρουν ακόμη μεγαλύτερο μερίδιο της
παγκόσμιας αγοράς.
Μήπως, λοιπόν, έχουμε μπροστά μας τη νέα αυτοκρατορία του
Ιντερνετ; Εχουμε τη «Γαλλία του Ναπολέοντα», υποστήριξε προ ημερών
ο βρετανικός Economist και άφησε να εννοηθεί ότι θα την έχουμε έως
ότου βρεθεί ένας νέος Μέτερνιχ να δημιουργήσει τον αντίπαλο
συνασπισμό της Ρωσίας της Πρωσίας και της Αυστρίας· στην περίπτωσή
μας δηλαδή της Yahoo, του eBay και της Microsoft.
