Πλειάδες

ΤΙ ΒΛΕΠΟΥΜΕ: Στη φωτογραφία του Beyond the skies (Παναγιώτη Πάγκαλη) βλέπουμε ένα ανοιχτό σμήνος αστεριών που περιέχει μεσήλικες, καυτούς αστέρες τύπου Β στα βορειοδυτικά του αστερισμού Ταύρου. Σε απόσταση περίπου 444 ετών φωτός, είναι ανάμεσα στα πλησιέστερα σμήνη αστεριών στη Γη. Είναι το πλησιέστερο αντικείμενο Messier στη Γη και είναι το πιο προφανές σύμπλεγμα με γυμνό μάτι στον νυχτερινό ουρανό. (Τα αστρονομικά αντικείμενα Messier καταλογογραφήθηκαν από τον Γάλλο αστρονόμο και κυνηγό κομητών Σαρλ Μεσιέ στον «Κατάλογο Νεφελωμάτων και Αστρικών Σμηνών» που κυκλοφόρησε το 1774.)

Τα εννέα φωτεινότερα αστέρια του σμήνους ονομάζονται οι Επτά Αδελφές στην ελληνική μυθολογία: Στερόπη, Μερόπη, Ηλέκτρα, Μάγια, Ταϋγέτα, Τσελαένο και Αλκυόνη.

Τεχνική Ανάλυση (Η ταυτότητα της λήψης):

ISO: 1600
Εστιακό Μήκος: 250mm
Φωτεινότητα Ουρανού: Bortle 6

Τεχνικά Χαρακτηριστικά:

Φακός: Canon EF-S 55-250mm
Κάμερα: Canon EOS 800D (T7i Rebel)
Στήριξη/Βάση: Sky-Watcher Star Adventurer 2i pro
Συνολικός Χρόνος Εκθεσης: 2 Ωρες
Λογισμικό Επεξεργασίας: DeepSkyStacker
SiriL
Photoshop
Lightroom

Επίλογος/Παρατηρήσεις: Με μεγαλύτερα ερασιτεχνικά τηλεσκόπια, το νεφέλωμα γύρω από μερικά από τα αστέρια μπορεί εύκολα να γίνει ορατό, ειδικά όταν γίνεται φωτογράφιση μακράς έκθεσης. Υπό ιδανικές συνθήκες παρατήρησης, κάποια υπόνοια νεφελώματος γύρω από το σύμπλεγμα μπορεί ακόμη και να εμφανιστεί με μικρά τηλεσκόπια ή μέσα κιάλια. Είναι ένα νεφέλωμα αντανάκλασης, που προκαλείται από σκόνη που αντανακλά το μπλε φως των καυτών, νεαρών αστεριών.

Ενδεχόμενη ώρα/εποχή που ταιριάζει στη σκηνή: Χειμερινή περίοδος, όταν ο αστερισμός είναι στο υψηλότερο σημείο του ουράνιου θόλου, μετά τη δύση του ηλίου.

Στοιχεία και μύθοι γύρω από τον αστερισμό του Ταύρου

Ο Ταύρος (Taurus) είναι ένας μεγάλος και εύκολος στον εντοπισμό του αστερισμός τα άστρα του οποίου σχηματίζουν ένα μεγάλο λατινικό V στην κορυφή του και ένα μικρότερο στην κάτω πλευρά του. Ο Ταύρος περιλαμβάνει δύο γνωστούς σχηματισμούς αστέρων: τις Υάδες και τις Πλειάδες.

Είναι ορατός κυρίως από τα τέλη Δεκεμβρίου έως και τον Μάρτιο σχεδόν απ’ όλα τα κατοικήσιμα μέρη της Γης.

Ο Αλντεμπαράν (α Ταύρου) προέρχεται από την αραβική λέξη «ακόλουθος» (στα ελληνικά τον ονομάζουμε και Λαμπαδία), πιθανώς επειδή ακολουθεί τις Πλειάδες στον ουρανό. Είναι ένα άστρο πρώτου μεγέθους, το 14^ο φωτεινότερο στον ουρανό και το λαμπρότερο στον αστερισμό του Ταύρου.

Ο Ταύρος είναι ένας από τους παλαιότερους αστερισμούς. Μερικοί αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι μία τοιχογραφία σε σπηλιά ηλικίας 15.000 χρόνων απεικονίζει τον Ταύρο και τις Πλειάδες. Στην ελληνική μυθολογία, ο Ταύρος συνδέεται με τον Δία, ο οποίος συχνά μεταμφιεζόταν σε ταύρο. Σε μια σχετική αφήγηση, μεταμφιεσμένος σε ταύρο, ο Δίας κολυμπά ως το νησί της Κρήτης, γεγονός που εξηγεί γιατί βλέπουμε μονάχα την πάνω πλευρά του σώματός του – το κάτω μέρος βρίσκεται κάτω απ’ το νερό.

Ο σχηματισμός αστέρων κοντά στην πλάτη του ταύρου ονομάζεται Πλειάδες, γνωστές επίσης ως Επτά Αδελφές, αν και μονάχα έξι άστρα είναι ορατά με γυμνό μάτι.

Οι Υάδες ήταν ετεροθαλείς αδελφές των Πλειάδων. Λέγεται πως πέθαναν από θλίψη όταν ο αδελφός τους Υας σκοτώθηκε και γι’ αυτό τοποθετήθηκαν στον ουρανό.

Οι Πλειάδες σε ένα ποίημα της Σαπφούς

Το «Δέδυκε μεν α σελάννα και/ Πληιάδες· μέσαι δε/ νύκτες, παρά δ’ έρχετ’ ώρα,/ εγώ δε μόνα κατεύδω». (Μετάφραση: Η Σελήνη έδυσε κι η Πούλια· είναι μεσάνυχτα, η ώρα περνά κι εγώ κοιμάμαι μόνη – από το prkls.blogspot.gr) της Σαπφούς έχει μελετηθεί όχι μόνο από φιλολόγους αλλά και από επιστήμονες.

Πριν μερικά χρόνια, δύο Αμερικανοί επιστήμονες επιβεβαίωσαν τα αστρονομικά φαινόμενα που αναφέρει η Σαπφώ βασιζόμενοι στις λιγοστές πληροφορίες που δίνει στο ποίημα, προσδιορίζοντας την εποχή κατά την οποία το έγραψε: η πρώτη πληροφορία είναι οι Πλειάδες, που χάνονται από τον ορίζοντα λίγο πριν τα μεσάνυχτα. Οι επιστήμονες πήραν ως βάση το έτος 570 π. Χ., πιθανή χρονιά του θανάτου της, υπολογίζοντας τις απόψεις φιλολόγων πως την περίοδο που έγραψε το ποίημα ζούσε στη Μυτιλήνη. Στη συνέχεια, μέσω υπολογιστών, οπτικοποίησαν τον ουρανό προκειμένου να έχουν την εικόνα που πρέπει να είχε η Σαπφώ.

Αυτό που βρήκαν ήταν ότι η ποιήτρια μπορούσε να παρατηρεί τις Πλειάδες λίγο πριν τα μεσάνυχτα λίγο, πριν τις 25 Ιανουαρίου και έως τις 6 Απριλίου, η περίοδος κατά την οποία γράφηκε το εν λόγω ποίημα. Μια από τις λίγες φορές που ένα λογοτεχνικό κείμενο μπορεί να αποτελέσει βάσιμο τεκμήριο για αστρονομικά φαινόμενα.