Στα δεκατρία της, η Ελένη Λαζαρίδη είχε ένα διαρκές πρήξιμο, λες και το σώμα της κρατούσε μέσα του κάτι που δεν έφευγε. «Μέχρι και τα βλέφαρά μου ήταν πρησμένα», θυμάται σήμερα, στα 32 της πλέον χρόνια. Οι γονείς της την πήγαν στον παιδίατρο που απέδωσε το πρήξιμο σε αλλεργία και συνέστησε κορτιζόνη. «Αν τότε είχα κάνει απλώς μια εξέταση αίματος και ούρων θα είχαμε κερδίσει χρόνο», σχολιάζει η Ελένη. Καθώς το πρήξιμο δεν υποχωρούσε, η οικογένεια έκλεισε ραντεβού και με έναν δερματολόγο, που μόλις την αντίκρισε στράφηκε στους γονείς της: «Την παίρνετε όπως είναι και την πάτε στο Παίδων. Εχει θέμα είτε στην καρδιά είτε στα νεφρά». Η Ελένη φορούσε στην πλάτη της τη σχολική της τσάντα. «Πίστευα πως θα κάναμε απλώς μια επίσκεψη στον γιατρό και πως μετά θα πάω κανονικά σχολείο», θυμάται. Τελικά, έμεινε δύο μήνες στο νοσοκομείο και τρία ολόκληρα χρόνια εκτός τάξης.
Επέστρεψε στο σχολείο στη Β΄ Λυκείου. Οχι, όμως, επειδή το σώμα της είχε επανέλθει, αλλά επειδή η ασθένεια είχε αλλάξει φάση. Τα νεφρά της πλέον δεν λειτουργούσαν και έτσι στα δεκαεπτά της ξεκίνησε αιμοκάθαρση.
Στο νοσοκομείο τούς είπαν πως στο σώμα της είχε σχεδόν δέκα κιλά υγρά. Η αιτία ήταν μια σοβαρή νεφρική νόσος, η FSGS (Focal Segmental Glomerulosclerosis), που εκδηλώνεται ως αυτόνομη νόσος και η οποία κατέστρεφε σταδιακά τα νεφρά της. Τα επόμενα χρόνια ακολούθησαν εξετάσεις και θεραπείες, καθώς οι γιατροί προσπαθούσαν να κερδίσουν χρόνο, ώστε να καθυστερήσουν την αιμοκάθαρση όσο γινόταν. Η Ελένη δεν θυμάται λεπτομέρειες από τις τότε ιατρικές εξελίξεις, αυτό όμως που δε μπορεί να ξεχάσει είναι το πόσο συχνά έπρεπε να την τρυπάνε «με τις βελόνες όχι τις λεπτές, αλλά τις χοντρές, που ήταν και πιο επίπονες. Ημουν όμως ήρεμη και συνεργάσιμη με τους γιατρούς. Δεν ήξερα, άλλωστε, τι μου επιφύλασσε το μέλλον».
Στο μεταξύ, οι κάρτες που της έστελναν οι συμμαθητές της, οι επισκέψεις των δύο στενών φιλενάδων της που προσαρμόζανε τα προγράμματά τους στη νέα καθημερινότητα της Ελένης, καθώς και τα ιδιαίτερα που έκανε για να περνάει κανονικά τις τάξεις λειτουργούσαν ως μικρές υπενθυμίσεις ότι ο κόσμος της δεν είχε εξαφανιστεί – ήταν εκεί και την περίμενε. Επέστρεψε πράγματι στο σχολείο στη Β΄ Λυκείου. Οχι όμως επειδή το σώμα της είχε επανέλθει, αλλά επειδή η ασθένεια είχε αλλάξει φάση. Τα νεφρά της πλέον δεν λειτουργούσαν και έτσι στα δεκαεπτά της ξεκίνησε αιμοκάθαρση.
«Ημουν η πιο μικρή στη μονάδα», θυμάται. Πήγαινε τρεις φορές την εβδομάδα, Δευτέρα, Τετάρτη, Παρασκευή απόγευμα, τέσσερις ώρες κάθε φορά. «Και φυσικά είχα πολλούς περιορισμούς στο τι θα φάω, στο τι θα πιω, αλλά και πολύ χαμηλό ανοσοποιητικό. Θυμάμαι να μπαίνω στο μετρό με μάσκα, πριν διαδοθεί η χρήση της με τον covid, και με κοίτουσαν σαν εξωγήινη».
«Εντεκα χρόνια αιμοκάθαρση. Το 1/3 της ζωής μου»
Στα είκοσί της, έγινε για πρώτη φορά πράξη η λέξη που μέχρι τότε αιωρούνταν σαν αόριστη υπόσχεση: μεταμόσχευση. Δότρια ήταν η μητέρα της. «Το είχαν συζητήσει και οι δύο γονείς μου με τους γιατρούς και η μητέρα μου ήταν πιο συμβατή», θυμάται η Ελένη. Θυμάται, επίσης, τα αισθήματα της οικογένειας, τη χαρά και την ανυπομονησία που ένιωθαν το βράδυ πριν από τη μεταμόσχευση. Η πραγματικότητα όμως ήρθε με σκληρό τρόπο να τους διαψεύσει. Το νέο νεφρό υπήρξε λειτουργικό για το σώμα της μόλις για 1,5 χρόνο. «Από την αρχή καταλάβαμε ότι κάτι δεν πήγαινε καλά. Τους τελευταίους πέντε μήνες ειδικά ήμουν κάθε μέρα στο νοσοκομείο», λέει η Ελένη. Σύντομα επέστρεψε στην αιμοκάθαρση και στο γνώριμο πρόγραμμα τρεις φορές την εβδομάδα, τέσσερις ώρες κάθε φορά.
Είχαμε σταθερές θέσεις και εμένα η θέση μου ήταν στη γωνία, οπότε είχα μόνο έναν “διπλανό”. Πόσοι διπλανοί μου ήρθαν και έφυγαν από τη ζωή…
Πλέον είχε τελειώσει το σχολείο και σπούδαζε Σκηνοθεσία Κινηματογράφου. Στην αίθουσα της αιμοκάθαρσης περνούσε τον χρόνο της κάνοντας μοντάζ, βλέποντας ταινίες ή ακούγοντας μουσική. «Αλλες φορές απλώς κοιτούσα το ταβάνι. Αλλά αυτές οι φορές ήταν λίγες. Η ζωή μου σε καμία περίπτωση δεν ήταν “μαύρη”. Οι νοσηλευτές με φώναζαν τουρίστα», γιατί, όπως λέει, προσπαθούσε να… μετακινεί τις ώρες της προκειμένου να χωρέσει τη ζωή της γύρω από το μηχάνημα.
Τα περισσότερα ενήλικα χρόνια της τα έζησε έτσι. Αιμοκαθαιρόμενη. «Εντεκα χρόνια αιμοκάθαρση. Το 1/3 της ζωής μου. Είχαμε σταθερές θέσεις και εμένα η θέση μου ήταν στη γωνία, οπότε είχα μόνο έναν “διπλανό”. Πόσοι διπλανοί μου ήρθαν και έφυγαν από τη ζωή… Θυμάμαι πως με ενοχλούσε όταν έβλεπα να έρχεται από την επόμενη κιόλας μέρα στη θέση τους κάποιος “καινούργιος”. Παραπονιόμουν στους νοσηλευτές: δεν μπορούσατε να περιμένετε λίγο; Από όλες τις απώλειες αυτή που με πονάει πιο πολύ είναι της φίλης μου της Ροδάνθης. Ειδικά όταν έχω κάποια ιατρική εξέλιξη σκέφτομαι ενστικτωδώς να την πάρω τηλέφωνο, να την ενημερώσω».
Οταν αποκλείστηκε στην Υδρα χωρίς δυνατότητα αιμοκάθαρσης η Ελένη αναζήτησε μια σάουνα. Μπήκε μέσα και οι φίλοι τής έκαναν παρέα απ’ έξω τραγουδώντας. Ακόμα γελάνε όταν θυμούνται την έκφραση ενός τουρίστα που καθόταν δίπλα στην Ελένη και τους κοιτούσε σαστισμένος.
Για τις ανάγκες της αιμοκάθαρσης της είχαν δημιουργήσει μια χειρουργική ένωση αρτηρίας και φλέβας στο χέρι, ώστε να αντέχει τα συνεχή τρυπήματα. Απέφευγε να φύγει από τη βάση της περισσότερες από 3 μέρες, καθώς δεν ήθελε να πάει για αιμοκάθαρση σε μονάδες που δεν θα ήξεραν το πώς να την τρυπήσουν. «Ταξίδια και γυρίσματα εκτός Αθηνών, όλα τα σχεδίαζα ώστε να είναι τριήμερα. Θυμάμαι όμως σ’ ένα γύρισμα στην Υδρα που αποκλειστήκαμε τέσσερις ημέρες λόγω κακοκαιρίας και φυσικά σε ένα τόσο μικρό μέρος δεν είχα καν την επιλογή της αιμοκάθαρσης». Οι γύρω της είχαν πανικοβληθεί και τη ρωτούσαν τι θα μπορούσαν να κάνουν για να τη βοηθήσουν. Εκείνη παρέμεινε ψύχραιμη. «Τους ζήτησα να βρούμε μια σάουνα, για να μπορέσω να αποβάλω υγρά». Πράγματι, βρήκαν σε ξενοδοχείο. Η Ελένη μπήκε μέσα και οι φίλοι της από το συνεργείο τής έκαναν παρέα απ’ έξω τραγουδώντας. Ακόμα γελάνε όταν θυμούνται την έκφραση ενός τουρίστα που καθόταν δίπλα στην Ελένη και τους κοιτούσε σαστισμένος.
Αγόρασα ένα γαλάζιο ντοσιέ για να βάζω όλα τα αποτελέσματα από τις εξετάσεις. Από έξω έγραψα “Το όνειρο” και ζωγράφισα 2 γλάρους να πετούν, γιατί σκεφτόμουν πως έτσι θα ζω και εγώ αν πάρω το μόσχευμα, ελεύθερη σαν γλάρος.
Τα χρόνια περνούσαν και οι πιθανότητες για να πετύχει μια δεύτερη μεταμόσχευση ήταν περιορισμένες. Η συμβατότητα που αναζητούσε η Ελένη αντιστοιχούσε περίπου με το 4% του πληθυσμού. Ο γιατρός που της ανακοίνωσε το συγκεκριμένο ποσοστό το είπε με τρόπο που έμοιαζε αποθαρρυντικός. «Σαν να μου έλεγε ότι δεν αξίζει τον κόπο να προσπαθήσω», θυμάται. Εκείνη διαφώνησε. «Του είπα: εντάξει, γιατρέ, δεν είναι και 1%. Είναι 4%». Το πιο σημαντικό πρόβλημα όμως που είχε να αντιμετωπίσει είναι ότι εξαιτίας της πηγής του προβλήματος -του αυτοάνοσου που είχε- δεν μπορούσε καν να μπει στη λίστα αναμονής για μεταμόσχευση. «Το 2022 όμως μας ενημέρωσαν πως άλλαξαν τα κριτήρια και πως πλέον είχα το δικαίωμα. Οταν ξεκίνησα τον προμεταμοσχευτικό έλεγχο που χρειάζεται να παραδώσεις για να μπεις στη λίστα, αγόρασα ένα γαλάζιο ντοσιέ για να βάζω όλα τα αποτελέσματα από τις εξετάσεις. Από έξω κόλλησα ένα post-it, έγραψα “Το όνειρο” και ζωγράφισα 2 γλάρους να πετούν, γιατί σκεφτόμουν πως έτσι θα ζω και εγώ αν πάρω το μόσχευμα, ελεύθερη σαν γλάρος. Δεν ήθελα κάτι άλλο στη ζωή μου, μόνο αυτό».
Λες και άνθισε ένα λουλούδι στην έρημο
Οταν ολοκληρώθηκε ο έλεγχος, η Ελένη είχε πλέον 9 χρόνια στην αιμοκάθαρση και έτσι αυτομάτως βρέθηκε πολύ ψηλά στη λίστα. Τον Μάρτιο του 2024, την ώρα που έκανε μια φωτογράφιση στο σπίτι της, χτύπησε το τηλέφωνό της. «Είδα στην αναγνώριση πως η κλήση γίνεται από το Λαϊκό Νοσοκομείο. Αυτό σήμαινε ένα και μόνο πράγμα: πως υπήρχε διαθέσιμο νεφρό για μεταμόσχευση. Αρχισα να κλαίω και να τρέμω ταυτόχρονα. Μου είπαν να πάω το επόμενο πρωί για εξετάσεις. Ημασταν 4 οι υποψήφιοι και μέχρι και το απόγευμα δεν γνωρίζαμε ποιος είχε την υψηλότερη συμβατότητα. Κάποια στιγμή ήρθαν σε εμένα και μου είπαν πως σε 10΄ μπαίνουμε στο χειρουργείο».
Η Ελένη βγήκε από το χειρουργείο λίγο πριν από τα μεσάνυχτα. «Στο μεταξύ είχαν μαζευτεί τόσοι φίλοι που ο γιατρός σχολίασε πως πιο πολύ θυμίζουμε περιστατικό γέννας παρά μεταμόσχευσης. Ζήτησε από τις φίλες μου, τη Στεφάνια και τη Δήμητρα, που θα έμεναν μαζί μου το βράδυ, να μη με αφήσουν να κοιμηθώ για τις επόμενες δύο ώρες. Είχαμε τόσο κέφι που τελικά κοιμήθηκα στις 7 το πρωί. Πλέον στο νοσοκομείο μάς αποκαλούσαν “το πάρτι”. Η Ελένη δεν γνωρίζει πληροφορίες για τη δότριά της, μόνο πως ήταν γυναίκα. Η ίδια αποκαλεί τη μεταμόσχευση «φωτεινό δώρο» και αναφέρεται στο νεφρό της ως το «νεφράκι». «Υπάρχει όμως και η σκοτεινή πλευρά της οικογένειας της δότριάς μου, που μέσα στο σκοτάδι τους πήραν την απόφαση να δωρίσουν το φως σε κάποιες άλλες οικογένειες με τη δωρεά οργάνων του παιδιού τους. Θα είμαι πάντα ευγνώμων για το φωτεινό δώρο που μου έκαναν».
Οπως η ίδια εξηγεί πλέον η ζωή της έχει αλλάξει, με έναν τρόπο που δεν μπορούσε καν να διανοηθεί. «Προσέχω φυσικά το νεφράκι, παίρνω τα χάπια μου, αλλά το ότι δεν πηγαίνω πλέον για αιμοκάθαρση, ούτε βρίσκομαι διαρκώς στο νοσοκομείο είναι για εμένα ένα όνειρο, λες και άνθισε ένα λουλούδι στην έρημο. Και αυτό εύχομαι και σε όλους όσοι βρίσκονται στην ίδια θέση που ήμουν εγώ: από εδώ και πέρα να ανθίζουν πολλά λουλούδια στην έρημο, μέχρι να γίνει μια όαση».
Ρεκόρ για τη δωρεά οργάνων το 2025
Ο κύριος Ιωάννης Μπολέτης, ομότιμος καθηγητής Παθολογίας και Νεφρολογίας στο ΕΚΠΑ και πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Ωνάσειου Νοσοκομείου, διετέλεσε περισσότερα από 20 χρόνια διευθυντής του Τμήματος Νεφρολογίας και Μεταμοσχεύσεων Νεφρού στο Λαϊκό Νοσοκομείο. Εκεί γνώρισε και την Ελένη, όταν ακόμη υπήρχε η προσμονή της πρώτης μεταμόσχευσης. «Είναι ένα πολύ αγαπημένο πρόσωπο για όλο το προσωπικό, γιατί ήταν ένα πολύ νέο κορίτσι με την ατυχία της χρόνιας νεφρικής νόσου», λέει. Οπως εξηγεί, παρότι η νόσος εμφανίζεται συχνότερα σε μεγαλύτερες ηλικίες, δεν είναι σπάνια και σε παιδιά, τα οποία μπορεί να οδηγηθούν σε τελικού σταδίου νεφρική ανεπάρκεια σε ηλικίες ακόμη μικρότερες από εκείνη της Ελένης. «Γι’ αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό ότι σήμερα μπορούμε να πραγματοποιούμε στη χώρα μας μεταμοσχεύσεις ακόμη και σε παιδιά με χαμηλό σωματικό βάρος, πρακτικά σε οποιαδήποτε ηλικία», σημειώνει. Ο κ. Μπολέτης τονίζει ότι η Ελένη σήμερα έχει άριστη νεφρική λειτουργία, χάρη στη δεύτερη μεταμόσχευση. Παράλληλα, επισημαίνει τη σταθερή βελτίωση στο πεδίο της δωρεάς οργάνων: «Τα τελευταία τέσσερα χρόνια τα αποτελέσματα βελτιώνονται σταθερά. Το 2025 (σ.σ.: μέχρι 23/12/2025) καταγράφηκαν 133 δωρητές και υπάρχουν και 4 δυνητικοί, έναντι 111 το 2024. Δεν έφταιγε ο πληθυσμός για τα χαμηλά νούμερα του παρελθόντος. Φταίγαμε εμείς. Εχουμε κάνει πρόοδο, αλλά έχουμε ακόμη δρόμο να διανύσουμε».
