Την επόμενη φορά που θα κοιτάξετε την οθόνη του κινητού ή του τάμπλετ σας –ή και αυτή τη στιγμή, αν διαβάζετε αυτό το κείμενο σε μια κινητή συσκευή– σταματήστε ένα λεπτό και παρατηρήστε τη θέση της σπονδυλικής στήλης σας. Μήπως έχετε γείρει το κεφάλι προς τα εμπρός και σκύβετε ελαφρώς; Αν συνεχίσετε την παρατήρηση, στους συναδέλφους σας, στα μέλη της οικογένειάς σας, στους ανθρώπους που συναντάτε στα μέσα μεταφοράς ή σε εξόδους, θα δείτε ότι δεν είστε οι μόνοι. Και αν κάποιες φορές αισθάνεστε μια ενόχληση ή και πόνο στον αυχένα αφότου έχετε περάσει πολλή ώρα κοιτάζοντας το κινητό ή το τάμπλετ σας, ίσως να σας αφορά ο όρος tech neck.
«Η παραμονή του αυχένα σε κάμψη, δηλαδή με κλίση προς τα εμπρός και κάτω, για μεγάλο χρονικό διάστημα, επιβαρύνει αρκετά τους μυς του αυχένα και μακροχρόνια τις σπονδυλικές αρθρώσεις και τους αυχενικούς μεσοσπονδύλιους δίσκους», προειδοποιεί ο Ανδρέας Μοράκης, ορθοπεδικός – χειρουργός σπονδυλικής στήλης, διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρόεδρος του Συλλόγου Πρόληψης Μυοσκελετικών Παθήσεων OsteoProlipsis.Gr.
«Ο όρος tech neck έχει εισαχθεί στη βιβλιογραφία για να περιγράψει το ταχέως αυξανόμενο φαινόμενο του πόνου στον αυχένα που σχετίζεται με τη χρήση ψηφιακών συσκευών», εξηγεί ο Στέφανος Καρανάσιος, επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Φυσικοθεραπείας του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής. Διευκρινίζει, ωστόσο, ότι ως όρος «δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως και εξακολουθεί να στερείται ενός καθολικά αποδεκτού ορισμού».
Τα στοιχεία δείχνουν ότι παγκοσμίως περίπου έξι δισεκατομμύρια άνθρωποι είναι χρήστες έξυπνων κινητών, το 70% του πληθυσμού της Γης, ποσοστό που στην Ελλάδα φτάνει το 90%. Ο παγκόσμιος μέσος όρος των ωρών χρήσης smartphone μπορεί να αγγίξει και τις τεσσερισήμισι ώρες την ημέρα, ενώ ο συνολικός χρόνος που περνά κανείς μπροστά σε κινητές συσκευές μπορεί να ξεπεράσει τις εξίμισι ώρες. «Τα παραπάνω νούμερα σχετίζονται με την ολοένα αυξανόμενη εμφάνιση περιστατικών του tech neck αυχενικού συνδρόμου.
Σύμφωνα με μελέτη σε φοιτητές, η εμφάνιση αυχεναλγίας και οσφυαλγίας που σχετίζονται με τη χρήση κινητών συσκευών φτάνει το 73%. Φαίνεται ότι ο αριθμός των ανθρώπων που θα εμφανίσουν αυτό το σύνδρομο αυχενικής υπέρχρησης συνεχώς θα αυξάνεται και πιθανότατα στο μέλλον θα έχει σοβαρότερες συνέπειες, καθώς η χρήση των κινητών συσκευών γίνεται πλέον μαζικά από πολύ μικρή ηλικία», υπογραμμίζει ο κ. Μοράκης.
Γιατί όμως συμβαίνει αυτό; «Μελέτη στο Neuro and Spine Surgery Journal αναφέρει ότι ένα κεφάλι ενηλίκου ζυγίζει 4,5 κιλά. Οταν όμως ο αυχένας είναι σε κάμψη, κατά τη χρήση του κινητού τηλεφώνου, το βάρος που ασκείται στον αυχένα αυξάνεται στα: 12 κιλά στις 15 μοίρες κλίση, 18 κιλά στις 30 μοίρες κλίση, 22 κιλά στις 45 μοίρες κλίση, 27 κιλά στις 60 μοίρες κλίση», απαντά ο κ. Μοράκης. «Η πολύωρη παραμονή του αυχένα σε κάμψη επηρεάζει συχνά και την υπόλοιπη σπονδυλική στήλη, η οποία στις περισσότερες περιπτώσεις είναι επίσης σε κύφωση, προκαλώντας ραχιαλγία και οσφυαλγία. Μακροχρόνια, με την προοδευτική εκφύλιση του αυχένα, μπορεί να προκληθεί πίεση σε νεύρα της σπονδυλικής στήλης με αντίστοιχα συμπτώματα από τα άκρα».
Τα πρώτα συμπτώματα
Τα συμπτώματα αρχικά είναι πόνος στον αυχένα που μπορεί να επεκταθεί σε πλάτη και μέση. Μπορεί να συνυπάρχουν συμπτώματα ανώτερου αυχενικού συνδρόμου με ζαλάδα και πονοκέφαλο.
Ανδρέας Μοράκης
Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών
«Η συστηματική ανασκόπηση της βιβλιογραφίας έδειξε ότι η χρήση smartphones και tablets σχετίζεται με αυξημένη εμφάνιση μυοσκελετικών συμπτωμάτων, κυρίως στον αυχένα και στο άνω άκρο», επιβεβαιώνει ο κ. Καρανάσιος και προσθέτει ότι «τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι η συγκεκριμένη στάση συνδέεται με αυχενικό πόνο, μεγαλύτερη ένταση συμπτωμάτων και λειτουργική ανικανότητα κυρίως στους ενηλίκους και στους ηλικιωμένους».
Διευκρινίζει, ωστόσο, ότι «στους εφήβους η συσχέτιση αυτή δεν έχει τεκμηριωθεί επαρκώς, γεγονός που υποδηλώνει ότι η ηλικία επηρεάζει σημαντικά την εμφάνιση των συμπτωμάτων». Σημειώνει επίσης πως «παρότι η συσχέτιση αυτή είναι σταθερή, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν αποδεικνύουν ότι η χρήση των συσκευών αποτελεί από μόνη της άμεση αιτία των συμπτωμάτων, καθώς η εμφάνισή τους εξαρτάται από πολλούς αλληλεπιδρώντες παράγοντες».
Το «καμπανάκι»
Ποια είναι όμως τα συμπτώματα που πρέπει να μας προβληματίσουν; «Τα συμπτώματα αρχικά είναι πόνος στον αυχένα που μπορεί να επεκταθεί στην πλάτη και στη μέση. Σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να συνυπάρχουν συμπτώματα ανώτερου αυχενικού συνδρόμου με ζαλάδα και πονοκέφαλο. Μακροχρόνια, αν προκληθεί σπονδυλική εκφύλιση, εκτός από χρόνιους πόνους μπορεί να έχουμε και νευρολογικά συμπτώματα, κυρίως από τα άνω άκρα, λόγω της πίεσης στα αυχενικά νεύρα και στον νωτιαίο μυελό», εξηγεί ο κ. Μοράκης.
Η επιβάρυνση και κατά συνέπεια τα συμπτώματα αυτού του αυχενικού συνδρόμου υπέρχρησης είναι ανάλογα της χρονικής διάρκειας της χρήσης των κινητών συσκευών, κυρίως τηλεφώνων και τάμπλετ, τονίζει ο καθηγητής, προσθέτοντας: «Οι νεότερες ηλικιακές ομάδες επιβαρύνονται περισσότερο λόγω της μεγαλύτερης χρήσης κινητών συσκευών κατά τη διάρκεια της ημέρας. Πολλά παιδιά ξεκινούν την πολύωρη χρήση των κινητών συσκευών από την ηλικία των 2-3 ετών, με απρόβλεπτες συνέπειες για τη μελλοντική τους υγεία, καθώς δεν υπάρχουν ακόμα πολλές, μεγάλες, μακροχρόνιες έρευνες. Σε αυτό συντελεί και το ότι τα παιδιά σε μικρή ηλικία έχουν δυσανάλογα μεγάλο βάρος κεφαλιού σε σύγκριση με το μυϊκό σύστημα του αυχένα που το υποστηρίζει».
Δεν είναι μία η αιτία
Τα μυοσκελετικά συμπτώματα έχουν πολυπαραγοντική αιτιολογία και η χρήση των
ψηφιακών συσκευών αποτελεί μόνο έναν από τους πιθανούς επιβαρυντικούς
παράγοντες.
Στέφανος Καρανάσιος
Καθηγητής στο Τμήμα Φυσικοθεραπείας του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής
Μπορούμε άραγε να μιλάμε για μια «επιδημία» tech neck σε παγκόσμιο επίπεδο; «Παρότι το tech neck προβλήθηκε ως μια νέα “επιδημία” που οφείλεται στη χρήση smartphones, η σημερινή βιβλιογραφία δεν τεκμηριώνει ότι η χρήση του κινητού αποτελεί από μόνη της αιτία χρόνιου αυχενικού πόνου. Τα μυοσκελετικά συμπτώματα έχουν πολυπαραγοντική αιτιολογία και η χρήση των ψηφιακών συσκευών αποτελεί μόνο έναν από τους πιθανούς επιβαρυντικούς παράγοντες», ξεκαθαρίζει ο καθηγητής Καρανάσιος.
Πώς μπορούμε να το προλάβουμε;
«Η πρόληψη βασίζεται κυρίως στη σωστή εργονομία και στη μείωση της υπερβολικής χρήσης ψηφιακών συσκευών, με συχνά διαλείμματα και αποφυγή παρατεταμένων στατικών θέσεων. Επίσης, συνιστάται η κατάλληλη τοποθέτηση της συσκευής, ώστε να μειώνεται η επιβάρυνση στον αυχένα και στα άνω άκρα, καθώς και η αποφυγή επαναλαμβανόμενων κινήσεων υψηλής συχνότητας», τονίζει ο κ. Καρανάσιος.
Ο δρ Μοράκης δίνει μερικές απλές συμβουλές:
• Αποφυγή της υπερβολικής χρήσης και συχνά διαλείμματα κάθε 15-20 λεπτά.
• Η κινητή συσκευή να είναι στο ύψος των ματιών.
• Το πιγούνι να είναι ελαφρώς ανασηκωμένο και οι ωμοπλάτες προς τα πίσω.
• Τακτική κινητοποίηση του αυχένα με περιστροφές και πλάγιες κάμψεις.
• Για τα παιδιά, ακουμπήστε τη συσκευή σε μια εργονομική βάση κινητού αντί για τα χέρια τους, ή στο πάτωμα, και θα πρέπει να απαγορεύεται η υπέρχρηση.
• Αποφύγετε να κρατάτε μεγάλες ή βαριές συσκευές στο ένα χέρι για μεγάλη διάρκεια.
• Αποφύγετε τη χρήση της συσκευής σε ύπτια θέση με τη χρήση μεγάλου μαξιλαριού που θα θέσει τον αυχένα σε παρατεταμένη καμπτική θέση.
• Σωστή εκπαίδευση του ατόμου για τη στάση του σώματος κατά τη διάρκεια της εργασίας καθώς και σωστή εργονομία του χώρου εργασίας.
• Η καλή φυσική κατάσταση και η άσκηση συντελούν στη μυϊκή ενδυνάμωση, με αποτέλεσμα οι μύες να αντέχουν περισσότερο στην καταπόνηση.
