Σε μια φωτεινή αίθουσα γυμναστικής στην ανατολική Αυστρία, δύο νοσοκόμες με λευκές ποδιές παρακολουθούν πέντε άνδρες που κάνουν αργά στατικό ποδήλατο. Η μία μετράει την αρτηριακή πίεσή τους, ενώ η άλλη, καθισμένη πίσω από μια σειρά οθονών, παρακολουθεί τους καρδιακούς παλμούς τους. Το «Enjoy the Silence» των Depeche Mode ακούγεται απαλά από ένα ηχείο.
Είναι μια συνηθισμένη σκηνή στο κέντρο καρδιαγγειακής αποκατάστασης Bad Tatzmannsdorf, το οποίο βρίσκεται περίπου μία με δύο ώρες μακριά από τη Βιέννη, στο Μπούργκενλαντ, μια ορεινή επαρχία γνωστή για το κρασί της.
Ολοι οι ασθενείς βρίσκονται εκεί λόγω καρδιακών προβλημάτων ποικίλης σοβαρότητας, από αρρυθμίες έως εμφράγματα, και ο σκοπός της παραμονής τους είναι να αναρρώσουν, να αποκτήσουν καλύτερες συνήθειες και να φύγουν πιο υγιείς και πιο χαλαροί.
Η παραμονή διαρκεί αρκετές εβδομάδες και το μέσο κόστος ανέρχεται σε περίπου 5.000 ευρώ. Ωστόσο, πολλοί ασθενείς πληρώνουν μόνο ένα μικρό μέρος αυτού του κόστους.
Οι μονάδες απευθύνονται σε άτομα με καρδιοπάθειες, καρκίνο, διαβήτη, παχυσαρκία, αλλά και νευρολογικές παθήσεις ή προβλήματα στις αρθρώσεις.
Πριν από οκτώ χρόνια, ανάμεσά τους βρέθηκε και ο πατέρας μου. Επειτα από ένα έμφραγμα που υπέστη, πέρασε τρεις εβδομάδες εκεί, κατόπιν σύστασης των γιατρών. Το πρόγραμμά του περιελάμβανε απογευματινούς περιπάτους με ειδικά σχεδιασμένα μπαστούνια και συνεδρίες σάουνας. Εμαθε ακόμη και να φτιάχνει τιραμισού με χαμηλά λιπαρά.
Κατηγορίες
Το κέντρο αποκατάστασης είναι ένα από τα πολλά τέτοιου τύπου κέντρα που λειτουργούν σε όλη την Αυστρία και των οποίων το κόστος καλύπτεται σε μεγάλο βαθμό από το κράτος μέσω του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης. Εκτός από τα κέντρα για καρδιοπάθειες, λειτουργούν και άλλα που ειδικεύονται στον καρκίνο, στον διαβήτη και στην παχυσαρκία, αλλά και στην υγεία των πνευμόνων, στις νευρολογικές παθήσεις και στα προβλήματα των αρθρώσεων.
Οσοι καταβάλλουν εισφορές στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης μπορούν να διαμείνουν σε μία από αυτές τις εγκαταστάσεις, εφόσον ο γιατρός το κρίνει ιατρικά απαραίτητο. Στο κέντρο Bad Tatzmannsdorf οι ασφαλισμένοι καταβάλλουν μόνο ένα μικρό ημερήσιο ποσό, από 10 έως 25 ευρώ, ανάλογα με το εισόδημά τους. Οσοι δεν πληρούν τα κριτήρια ή δεν είναι ασφαλισμένοι μπορούν να το επισκεφθούν, αρκεί να καλύψουν το πλήρες κόστος.
Η κυβέρνηση θεωρεί ότι το πρόγραμμα συμβάλλει στο να παραμένουν οι πολίτες ενεργοί στην αγορά εργασίας. Το κέντρο ακολουθεί επίσης την ευρωπαϊκή παράδοση των σανατορίων, δηλαδή των εγκαταστάσεων υγείας που ειδικεύονται στη μακροχρόνια φροντίδα και ανάρρωση, προσθέτοντας ταυτόχρονα πινελιές από την κουλτούρα των σπα και της ευεξίας.
Στο κέντρο Bad Tatzmannsdorf η ατμόσφαιρα αποπνέει ηρεμία: μακριοί, λευκοί διάδρομοι, πανομοιότυπα δωμάτια, ημέρες αυστηρά οργανωμένες. Οι ασθενείς κινούνται στους διαδρόμους χωρίς καμία βιασύνη. Κάποιοι πηγαίνουν για aqua aerobics, άλλοι για θεραπεία μέσω τέχνης. Κάνουν καλλισθενική γυμναστική, άρση βαρών, ποδήλατο σε εξωτερικούς χώρους και βουτιές στη μικρή πισίνα. Αν το επιθυμούν, μπορούν απλώς να χαλαρώσουν σε μια εργονομική ξαπλώστρα και να χαζέψουν τη φωτογραφία μιας παραλίας με αμμουδιά – όλα αυτά λογίζονται ως μέρος της θεραπείας.
Αν και η συμμετοχή είναι προαιρετική, δεν έρχονται όλοι με ενθουσιασμό. Μερικές φορές τους φέρνουν εδώ οι οικογένειές τους, οι οποίες ανησυχούν, λέει η 53χρονη Μάρθα Γκριμ, μία από τις νοσοκόμες που παρακολουθούν τους ασθενείς στο ποδήλατο.
Χαμηλώνοντας τη φωνή της για να μην τους ενοχλήσει, συνεχίζει: Οταν έρχονται εδώ, συχνά έχουν εξάντληση και είναι πεσμένοι ψυχολογικά, αλλά σε κάθε βήμα τους βλέπεις πως βελτιώνονται και γίνονται πιο χαρούμενοι.
Μέσα σε δάσος
Το κέντρο Bad Tatzmannsdorf βρίσκεται μέσα σε ένα πυκνό δάσος, με ήπια, ανηφορικά μονοπάτια για ήπιες, αλλά αναζωογονητικές πεζοπορίες.
Οι εγκαταστάσεις χτίζονται σε ήσυχα, αγροτικά περιβάλλοντα που ευνοούν την ανάρρωση. Το κέντρο αποκατάστασης πνευμονικών και καρδιαγγειακών παθήσεων Hochegg, για παράδειγμα, βρίσκεται στο Γκριμεντσάιν, μια πόλη στην ορεινή περιοχή του Νόινκιρχεν (για τις περιοχές που επιλέγονται από τα θέρετρα υγείας λόγω της καλής ποιότητας του αέρα τους υπάρχει μάλιστα ο όρος Luftkurort, που σημαίνει «σπα στον καθαρό αέρα»).
Οι ασθενείς ακολουθούν συγκεκριμένο πρόγραμμα από τις 7 το πρωί έως τις 5 το απόγευμα και η απουσία από ένα μάθημα μπορεί να οδηγήσει στην αποβολή τους.
Παρά το γραφικό περιβάλλον, η διαμονή στο κέντρο Bad Tatzmannsdorf δεν είναι διακοπές και απαιτεί την τήρηση αυστηρών κανόνων. Εδώ είναι κέντρο αποκατάστασης, όχι σπα, λέει ο 68χρονος Βάλτερ Φίσερ, πρώην ασθενής που γνώρισε εκεί ο πατέρας μου.
Περισσότεροι από 3.000 ασθενείς πέρασαν από το κέντρο πέρυσι και σχεδόν τα τέσσερα πέμπτα ήταν άνδρες. Με την άφιξή τους υποβάλλονται σε ιατρικό έλεγχο που περιλαμβάνει και ηχοκαρδιογράφημα. Στη συνέχεια οι ημέρες τους είναι προγραμματισμένες από τις 7 το πρωί έως τις 5 το απόγευμα και η απουσία από ένα μάθημα ή η παραβίαση της απαγόρευσης κυκλοφορίας στις 10 το βράδυ μπορεί να οδηγήσει σε απομάκρυνση από το πρόγραμμα.
Το προσωπικό παρακολουθεί τους ασθενείς όλο το 24ωρο. Χάρη σε αισθητήρες κίνησης και ηλεκτρονικά βραχιόλια, γνωρίζουν πού βρίσκονται οι ασθενείς και αν κινούνται και αναπνέουν. Αν κάποιος ασθενής καθυστερήσει πάνω από δεκαπέντε λεπτά για το γεύμα, το προσωπικό πηγαίνει να τον ελέγξει. Για τον πατέρα μου, η εμπειρία ήταν σαν «ένα μείγμα ανάμεσα στο να ζεις σε οικοτροφείο και να είσαι καθαρόαιμο άλογο κούρσας», όπως είπε. Ισως υπερβολικό, προσέθεσε. Αλλά πολύ αποτελεσματικό.
Οι δίαιτες αναπροσαρμόζονται και υπάρχουν εξατομικευμένα προγράμματα γευμάτων – στο κέντρο συνήθως προτείνεται διατροφή υψηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνες. Την ημέρα που το επισκέφθηκα, οι ασθενείς βρέθηκαν στην καντίνα για ένα μεσημεριανό γεύμα με φρέσκα τρόφιμα χαμηλά σε λιπαρά. Ομως βρισκόμαστε στην Αυστρία: το κυρίως πιάτο ήταν σνίτσελ ελαφρώς παναρισμένο.
Μαθαίνουν να χαλαρώνουν
Για κάποιους ασθενείς είναι δύσκολο να προσαρμοστούν στον αργό ρυθμό, λέει η δρ Ζανέτ Στράμετζ-Γιούρανεκ, διευθύντρια και επικεφαλής καρδιολόγος στο Bad Tatzmannsdorf. Στη σημερινή κοινωνία έχουν μάθει να ανταμείβονται επειδή εργάζονται υπό τεράστια πίεση.
Πολλές μελέτες δείχνουν ότι τα υψηλά επίπεδα στρες επιδρούν αρνητικά στην καρδιά. Γι’ αυτό, όπως λέει η Στράμετζ-Γιούρανεκ, η ίδια και οι συνάδελφοί της είναι πεπεισμένοι ότι οι καρδιολογικοί ασθενείς επιβάλλεται να απομακρύνονται από την καθημερινότητά τους και να έχουν –ίσως για πρώτη φορά στη ζωή τους– χρόνο αποκλειστικά για τον εαυτό τους.
Οι ασθενείς μπορούν να συναντηθούν με ψυχολόγο ή να δοκιμάσουν την αυτογενή εξάσκηση, μια τεχνική χαλάρωσης που αναπτύχθηκε στη Γερμανία της δεκαετίας του 1930 και βασίζεται σε νοητικές ασκήσεις που δημιουργούν αίσθημα βαρύτητας και ζεστασιάς.
Υπάρχει επίσης μια αίθουσα μουσικής, με ένα ξύλινο όργανο που λέγεται Klangliege και μοιάζει με κρεβάτι, πάνω στο οποίο ξαπλώνει ο ασθενής, ενώ οι χορδές παίζονται από κάτω, στέλνοντας δονήσεις σε όλο το σώμα. Στον τοίχο υπάρχουν πίνακες ζωγραφικής που έχουν φτιάξει οι ασθενείς, μεταξύ των οποίων μια ακουαρέλα ενός ηλιοβασιλέματος και μια πολύχρωμη σύνθεση από πινελιές στα χρώματα του ουράνιου τόξου.
Τον Ιούνιο, ο 55χρονος Μάρτιν Γιέγκερ βρέθηκε εκεί για δεύτερη φορά. Είχε επισκεφθεί το κέντρο για πρώτη φορά μερικά χρόνια νωρίτερα, όταν οι γιατροί εντόπισαν ένα μικρό πρόβλημα σε μια βαλβίδα της καρδιάς. Οταν ο γιατρός του πρότεινε να επιστρέψει στο κέντρο, ο Γιέγκερ αποδέχθηκε την ευκαιρία με χαρά. Συνειδητοποίησε, λέει, ότι η αγχωτική ζωή έβλαπτε την υγεία του και ότι έπρεπε να αναγνωρίσει τη ζημιά που προκαλούσε στο σώμα του.
Διαφορετική φιλοσοφία
Το Bad Tatzmannsdorf μπορεί να φιλοξενήσει 175 ασθενείς ταυτόχρονα και οι περισσότεροι έχουν δωμάτια με δικό τους μπάνιο και μπαλκόνι. Για τις πιο βαριές περιπτώσεις, όπως οι ασθενείς που έχουν ουλές από μπαϊπάς στο στέρνο, υπάρχει θάλαμος με 21 κρεβάτια.
Καμιά φορά θυμίζει νοσοκομείο, αλλά η φιλοσοφία εδώ είναι εντελώς διαφορετική. Οι νοσηλείες στα νοσοκομεία είναι συχνά πολύ σύντομες, με ελάχιστη ή καθόλου μετεγχειρητική φροντίδα, λέει η δρ Στράμετζ-Γιούρανεκ. Ετσι οι άνθρωποι σκέφτονται: ΟΚ, πήρα τη σφραγίδα ότι όλα είναι εντάξει. Μπορώ να φύγω.
Το κέντρο υιοθετεί μια πιο μακροπρόθεσμη προσέγγιση, δίνοντας έμφαση στην εκπαίδευση. Σε μια αίθουσα που θυμίζει σχολική τάξη, οι ασθενείς μαθαίνουν πώς να ρυθμίζουν τα επίπεδα ινσουλίνης τους.
Ο πατέρας μου θυμάται ακόμη με νοσταλγία την παραμονή του στο Bad Tatzmannsdorf. Υπήρχε ένα αίσθημα συντροφικότητας ανάμεσα σε ανθρώπους που διαφορετικά δεν θα γνώριζε ποτέ, όπως είπε, σε ένα περιβάλλον μακριά από την καθημερινότητα.
Οταν επέστρεψε στη δουλειά του, πολλοί συνάδελφοί του παρατήρησαν ότι έδειχνε πιο υγιής, λέει. Επίσης πρόσθεσαν μισοαστεία – μισοσοβαρά ότι θα ήθελαν να είχαν πάει κι εκείνοι εκεί.
