Σύμφωνα με εθνική έρευνα στις ΗΠΑ, ένας στους τέσσερις ενήλικες άνω των 50 ετών λαμβάνει τουλάχιστον ένα συμπλήρωμα για τη βελτίωση της υγείας του εγκεφάλου του, πιστεύοντας στις υποσχέσεις για βελτίωση της μνήμης και όξυνση της προσοχής και της συγκέντρωσης. Ποιο είναι το πρόβλημα; Η απουσία ισχυρών αποδείξεων ότι τα συμπληρώματα αυτά λειτουργούν.
«Δεν υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν ότι τα συμπληρώματα περιέχουν κάποιο συστατικό που μπορεί να βελτιώσει την υγεία του εγκεφάλου», δηλώνει ο δρ Pieter Cohen, παθολόγος στο συνεργαζόμενο με το Χάρβαρντ Cambridge Health Alliance, ο οποίος εστιάζεται ιδιαίτερα στα συμπληρώματα διατροφής στις έρευνές του. «Κανένα από τα νόμιμα συστατικά στα συμπληρώματα δεν έχει αποδειχθεί ότι βελτιώνει τη σκέψη ή ότι προλαμβάνει την απώλεια μνήμης».
Ελλιπής επιτήρηση
Το βασικό πρόβλημα με όλα τα μη συνταγογραφούμενα προϊόντα είναι η έλλειψη κανονιστικού πλαισίου. Ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) των ΗΠΑ δεν επιβλέπει τους ελέγχους των προϊόντων ή την ορθότητα των πληροφοριών για τη δράση των συστατικών που δηλώνονται – το μόνο που παρακολουθεί είναι μήπως κάποια συμπληρώματα διατυπώνουν ισχυρισμούς που σχετίζονται με τη θεραπεία συγκεκριμένων νοσημάτων.
Στην περίπτωση της υγείας του εγκεφάλου, αυτό σημαίνει ότι ένας παραγωγός συμπληρωμάτων μπορεί να ισχυριστεί πως το προϊόν του βοηθά στην εγρήγορση του νου ή στην απώλεια μνήμης, αλλά όχι ότι προστατεύει από τη νόσο Αλτσχάιμερ ή οποιαδήποτε άλλη μορφή άνοιας, ή ότι τη βελτιώνει. Οι παραγωγοί δεν είναι υποχρεωμένοι να αποδείξουν οποιονδήποτε ισχυρισμό ότι τα συμπληρώματα για την υγεία του εγκεφάλου είναι αποτελεσματικά.
Ακόμη και αυτό το επίπεδο επιτήρησης ενδέχεται να μειωθεί: ο FDA ανακοίνωσε τον Δεκέμβριο του 2025 ότι εξετάζει το ενδεχόμενο να χαλαρώσει έναν συγκεκριμένο κανόνα – ως αποτέλεσμα, θα μειωθούν οι δηλώσεις αποποίησης ευθύνης που εμφανίζονται στις ετικέτες των συμπληρωμάτων. Πρόκειται για «ένα πολύ σημαντικό βήμα προς τη λάθος κατεύθυνση», δηλώνει ο δρ Cohen. «Οι καταναλωτές ήδη αντιμετωπίζουν μεγάλη παραπληροφόρηση όταν αγοράζουν συμπληρώματα», προσθέτει.
Συνδυασμός θρεπτικών στοιχείων
Πολλά συμπληρώματα για τον εγκέφαλο περιέχουν ω3 λιπαρά οξέα (σαν αυτά που υπάρχουν στο ιχθυέλαιο), βιταμίνη Ε, διάφορες βιταμίνες Β ή διάφορους συνδυασμούς αυτών. Γιατί αυτά τα συγκεκριμένα συστατικά;
Υπάρχουν ισχυρά στοιχεία που δείχνουν ότι ορισμένοι τύποι διατροφής (όπως η μεσογειακή διατροφή, η δίαιτα DASH και η δίαιτα MIND) μπορεί να συμβάλλουν στη βελτίωση της γνωστικής λειτουργίας. Αυτοί οι τύποι διατροφής περιλαμβάνουν τροφές που περιέχουν μεγάλες ποσότητες από τα παραπάνω θρεπτικά συστατικά. Ωστόσο, δεν είναι σαφές αν είναι ο συνδυασμός των θρεπτικών στοιχείων που είναι ευεργετικός ή αν το όφελος προκύπτει από μεμονωμένα θρεπτικά συστατικά είτε συγκεκριμένες ποσότητες ή από εντελώς άλλους παράγοντες. Οι ερευνητές έχουν προσπαθήσει να απαντήσουν σε αυτά τα ερωτήματα, ελέγχοντας πώς επηρεάζουν αυτά τα θρεπτικά συστατικά τη γνωστική λειτουργία. Έως τώρα, οι περιορισμένες μελέτες δεν έχουν βρει στοιχεία που να δείχνουν ότι βοηθούν, με λίγες σπάνιες εξαιρέσεις.
Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι τα συμπληρώματα για τον εγκέφαλο δεν λειτουργούν. Απλώς, δεν υπάρχουν πολλά στοιχεία από τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες (το πρότυπο μελέτης στην έρευνα) σχετικά με το κατά πόσο μεμονωμένες βιταμίνες ή άλλα θρεπτικά στοιχεία βελτιώνουν την υγεία του εγκεφάλου.
Ας δούμε μια περίληψη όσων έχει βρει η επιστήμη έως σήμερα και τι σημαίνουν.
Ω3 λιπαρά οξέα
Τα ω3 λιπαρά οξέα βοηθούν στην ανάπτυξη των κυτταρικών μεμβρανών στον εγκέφαλο, ενώ μπορεί επίσης να έχουν αντιφλεγμονώδεις και αντιοξειδωτικές δράσεις που θα μπορούσαν να προστατεύουν τα κύτταρα του εγκεφάλου. Υπάρχουν τρεις τύποι ω3 λιπαρών οξέων. Το εικοσαπενταενοϊκό οξύ (EPA) και το εικοσιδυεξαενοϊκό οξύ (DHA) συναντώνται κυρίως στα λιπαρά ψάρια, όπως ο σολομός και το σκουμπρί. Το α-λινολενικό οξύ (ALA) βρίσκεται στα πράσινα φυλλώδη λαχανικά (λαχανάκια Βρυξελλών, σπανάκι), στα φυτικά έλαια (λάδι κανόλα, σογιέλαιο) και στους ξηρούς καρπούς και τους σπόρους (καρύδια, λιναρόσπορος).
Ο οργανισμός μετατρέπει το ALA σε EPA ή DHA, αλλά μόνο σε μικρές ποσότητες. Έτσι, ο καλύτερος τρόπος να λάβετε υψηλές ποσότητες EPA και DHA είναι να τρώτε περισσότερα ψάρια. Το ψάρι είναι βασικό τρόφιμο στη μεσογειακή διατροφή και τη δίαιτα MIND, μεταξύ άλλων, και μελέτες έχουν βρει μια συσχέτιση ανάμεσα στην υψηλότερη κατανάλωση ψαριού και στον χαμηλότερο κίνδυνο μείωσης της γνωστικής λειτουργίας.
Ωστόσο, τα συμπληρώματα ω3 λιπαρών οξέων που παρασκευάζονται από ιχθυέλαιο δεν έχουν παρουσιάσει την ίδια δράση. Οποιοδήποτε όφελος φαίνεται ότι προέρχεται από τη μεγαλύτερη κατανάλωση ψαριού και όχι από τη λήψη συμπληρωμάτων ιχθυελαίου.
«Δεν γνωρίζω να υπάρχουν νέα στοιχεία που να δείχνουν ότι τα συμπληρώματα ω3 ενισχύουν τον εγκέφαλο», αναφέρει ο δρ Cohen. «Δεν τα συνταγογραφώ ούτε τα συνιστώ στους ασθενείς μου», προσθέτει.
Συμπληρώματα γκίνγκο μπιλόμπα
Τα φύλλα του δέντρου γκίνγκο, τα οποία έχουν σχήμα βεντάλιας, χρησιμοποιούνται στην παραδοσιακή κινεζική ιατρική για την αντιμετώπιση οποιουδήποτε νοσήματος. Στις ΗΠΑ, το εκχύλισμα των φύλλων πωλείται ως συμπλήρωμα που συνήθως ονομάζεται γκίνγκο μπιλόμπα (gingko biloba). Ένα από τα πράγματα για τα οποία προωθείται είναι η βελτίωση της μνήμης. Ωστόσο, όπως και με άλλα συμπληρώματα για την υγεία του εγκεφάλου, τα επιστημονικά δεδομένα δεν υποστηρίζουν τους ισχυρισμούς.
Μία από τις μεγαλύτερες κλινικές μελέτες που διερεύνησαν την πιθανή σύνδεση ήταν η Μελέτη Αξιολόγησης της Επίδρασης του Γκίνγκο στη Μνήμη. Οι ερευνητές μελέτησαν πάνω από 3.000 ηλικιωμένους (μέσου όρου ηλικίας 79 ετών, 54% άνδρες) που είχαν φυσιολογική γνωστική λειτουργία ή ήπια γνωστική δυσλειτουργία. Όλοι έλαβαν είτε 120 χιλιοστόγραμμα (mg) γκίνγκο είτε εικονικό φάρμακο δύο φορές την ημέρα για σχεδόν έξι χρόνια. (Η ποσότητα αυτή επιλέχθηκε βάσει προηγούμενης έρευνας.) Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η λήψη γκίνγκο μπιλόμπα δεν μείωσε το συνολικό ποσοστό ανάπτυξης άνοιας.
Σκέψεις για τα συμπληρώματα για την υγεία του εγκεφάλου
Το ερώτημα παραμένει: Χωρίς στοιχεία, γιατί συνεχίζει ο κόσμος να πιστεύει στα συμπληρώματα για την υγεία του εγκεφάλου; Ένας σημαντικός λόγος φαίνεται πως είναι το ότι είναι ευκολότερο να πάρεις ένα χαπάκι παρά να κάνεις μακροχρόνιες αλλαγές στον τρόπο ζωής σου.
Αν ενδιαφέρεστε να χρησιμοποιήσετε κάποιο συμπλήρωμα για την υγεία του εγκεφάλου, μιλήστε με τον γιατρό σας και εξετάστε μαζί του τα στοιχεία.
Αντί για τα συμπληρώματα, επενδύστε στην αύξηση της άσκησης και στην υιοθέτηση μιας φυτοφαγικής κατά βάση διατροφής. Οι συνήθειες αυτές μπορούν να βοηθήσουν μακροπρόθεσμα τη μνήμη και την υγεία του εγκεφάλου περισσότερο από ό,τι οποιοδήποτε συμπλήρωμα.
«Επειδή οι παραγωγοί μπορούν να διαφημίζουν χωρίς υποστηρικτικά στοιχεία, πραγματικά δεν μπορείτε να βασιστείτε σε κανέναν από τους ισχυρισμούς που δηλώνονται στις συσκευασίες αυτών των προϊόντων», τονίζει ο δρ Cohen. «Αν παρ’ όλα αυτά ενδιαφέρεστε να χρησιμοποιήσετε κάποιο, μιλήστε με τον γιατρό σας και εξετάστε μαζί του τα στοιχεία».
Μια καθημερινή πολυβιταμίνη μπορεί να βοηθά στη διατήρηση της οξύτητας του νου των ηλικιωμένων
Παρότι τα λεγόμενα συμπληρώματα για την υγεία του εγκεφάλου προσφέρουν αμφίβολα οφέλη, η μελέτη COSMOS του Χάρβαρντ δείχνει ότι τα άτομα ηλικίας 60 ετών και άνω μπορεί να ωφεληθούν από την καθημερινή λήψη ενός πολυβιταμινούχου σκευάσματος. Οι δράσεις ισούνται με επιβράδυνση της γήρανσης της γνωστικής λειτουργίας κατά περίπου δύο χρόνια. Πιο συγκεκριμένα, οι συμμετέχοντες που έλαβαν πολυβιταμίνη για περίπου δύο έτη είχαν καλύτερες βαθμολογίες στην επεισοδιακή μνήμη (την ανάκληση συμβάντων και εμπειριών), σε σύγκριση με τους συμμετέχοντες που έλαβαν ανενεργό δισκίο.
Σημείωση: Στόχος του περιοδικού Harvard Health Letter είναι να διερμηνεύει ιατρικές πληροφορίες για τον γενικό αναγνώστη με έγκαιρο και ακριβή τρόπο. Το περιεχόμενό του δεν προορίζεται να παρέχει προσωπική ιατρική συμβουλή, η οποία θα πρέπει να λαμβάνεται απευθείας από γιατρό.
