Christina Caron / c.2026 The New York Times Company / Απόδοση: Διονύσης Μαρίνος
Ο δρ Κάιλ Στάλερ είναι γαστρεντερολόγος, οπότε ίσως προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι πολλοί από τους ασθενείς του τον επισκέπτονται παραπονούμενοι για προβλήματα όχι μόνο στο στομάχι, αλλά και στον εγκέφαλό τους.
Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και άλλες πεπτικές δυσλειτουργίες μπορεί να συνοδεύονται από μια νοητική «ομίχλη». Άνθρωποι που βιώνουν δυσκοιλιότητα και φούσκωμα, για παράδειγμα, μπορεί να περιγράφουν «ένα αίσθημα βάρους ή καταπίεσης τόσο σωματικά όσο και ψυχικά», είπε ο Στάλερ, ο οποίος εργάζεται στο Γενικό Νοσοκομείο της Μασαχουσέτης, στη Βοστώνη.
«Πάρα πολλοί ασθενείς μου μιλούν για προβλήματα όπως κόπωση, θολωμένο μυαλό και αίσθημα νωθρότητας», πρόσθεσε.
Άξονας εντέρου-εγκεφάλου
Οι επιστήμονες σημειώνουν πρόοδο στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ο δρόμος μεταξύ του εγκεφάλου και του πεπτικού συστήματος επηρεάζει τη συνολική μας υγεία. Την αποκαλούν «άξονα εντέρου-εγκεφάλου» και έχει αποδειχθεί ότι παίζει σημαντικό ρόλο στην υποστήριξη του ανοσοποιητικού συστήματος, στο άγχος, στην κατάθλιψη, στον μεταβολισμό και στην πρόληψη ασθενειών. Μπορεί επίσης να επηρεάσει τη διανοητική διαύγεια.
Ρωτήσαμε επιστήμονες και κλινικούς γιατρούς τι πρέπει να γνωρίζει κανείς για το έντερο και την εγκεφαλική ομίχλη. Υπάρχουν χιλιάδες ίνες που εκτείνονται από τον εγκέφαλο προς την κοιλιά και είναι γνωστές ως πνευμονογαστρικό νεύρο. Είναι ένας βασικός αγωγός του άξονα εντέρου-εγκεφάλου. Και ως το κύριο νεύρο του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος, βοηθά το σώμα να ξεκουράζεται, να χωνεύει και να αποτρέπει τη φλεγμονή.
Υπάρχουν χιλιάδες ίνες που εκτείνονται από τον εγκέφαλο προς την κοιλιά και είναι γνωστές ως πνευμονογαστρικό νεύρο. Είναι ένας βασικός αγωγός του άξονα εντέρου-εγκεφάλου.
Τα σήματα ταξιδεύουν επίσης μπρος-πίσω μεταξύ εντέρου και εγκεφάλου, μέσω ορμονών του στρες και ανοσοκυττάρων. Το σημαντικό είναι ότι τα βακτήρια του εντέρου παράγουν χημικούς αγγελιοφόρους (που ονομάζονται νευροδιαβιβαστές), όπως η σεροτονίνη, η ντοπαμίνη και το GABA (ένας φυσικός, ανασταλτικός νευροδιαβιβαστής που παράγεται στον εγκέφαλο), που επηρεάζουν το νευρικό σύστημα. Όταν εισέρχονται στην κυκλοφορία του αίματος ή διεγείρουν το πνευμονογαστρικό νεύρο, μπορούν να βοηθήσουν στη βελτίωση της διάθεσης, να ενισχύσουν τα κίνητρα και να ηρεμήσουν το νευρικό σύστημα. Αυτή η συνεχής επικοινωνία διατηρεί τα συστήματα του σώματος σε ισορροπία.
Κακή σύνδεση
Η εγκεφαλική ομίχλη είναι αποτέλεσμα «κακών συνδέσεων» μεταξύ του εντέρου και του εγκεφάλου, είπε ο Τζέραλντ Κλαρκ, καθηγητής νευροσυμπεριφορικής επιστήμης στο Πανεπιστημιακό Κολέγιο του Κορκ, στην Ιρλανδία, ο οποίος μελετά τις επιδράσεις των βακτηρίων του εντέρου στον εγκέφαλο και τη συμπεριφορά.
Ορισμένες αιτίες πεπτικών προβλημάτων σχετίζονται επίσης με την εγκεφαλική ομίχλη, συμπεριλαμβανομένων της κακής διατροφής, των ορμονικών αλλαγών που σχετίζονται με την εμμηνόπαυση, του άγχους και των λοιμώξεων.
Επιπλέον, η δυσλειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος –ένας γενικός όρος για διάφορες διαταραχές που δυσκολεύουν το σώμα να ελέγχει τον καρδιακό ρυθμό, την αρτηριακή πίεση και τη θερμοκρασία– μπορεί να προκαλέσει πεπτικά προβλήματα και εγκεφαλική ομίχλη, είπε ο Στάλερ.
Δεν είναι απολύτως σαφές πώς η πεπτική δυσλειτουργία οδηγεί σε εγκεφαλική ομίχλη. Για ορισμένους ανθρώπους με πεπτικά προβλήματα όπως το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, τα νεύρα στο έντερο γίνονται ολοένα και πιο ευαίσθητα. Καθώς το έντερο στέλνει σήματα δυσφορίας στον εγκέφαλο, αυτές οι ειδοποιήσεις εντείνονται.
Είναι παρόμοιο με «ένα μικρόφωνο τοποθετημένο πολύ κοντά σε ένα ηχείο», είπε ο Στάλερ. «Μικρά σήματα επιστρέφουν, ενισχύονται και γρήγορα γίνονται συντριπτικά». Αυτό μπορεί να κάνει προβλήματα όπως τα αέρια ή το φούσκωμα να φαίνονται αφόρητα και τελικά να αποσπούν την προσοχή, πιθανώς οδηγώντας σε εγκεφαλική ομίχλη, πρόσθεσε.
Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο διαπίστωσε ότι περισσότεροι από τους μισούς από τους 100 συμμετέχοντες βίωναν εγκεφαλική ομίχλη παράλληλα με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου ή γαστροπάρεση, μια χρόνια κατάσταση κατά την οποία το στομάχι δυσκολεύεται να αδειάσει το περιεχόμενό του στο λεπτό έντερο.
Τι ρόλο παίζει το μικροβίωμα;
Το μικροβίωμα του εντέρου αποτελείται από τρισεκατομμύρια βακτήρια, ιούς και μύκητες που κατοικούν στον εντερικό σωλήνα. Ένα ποικιλόμορφο μικροβίωμα βοηθά στην προστασία μας από ασθένειες, στη μείωση της φλεγμονής και βοηθά στην παραγωγή και τη ρύθμιση των νευροδιαβιβαστών που επηρεάζουν τη διάθεσή μας και τη λειτουργία του εγκεφάλου.
Τα σήματα από τα μικρόβιά μας μπορούν να επηρεάσουν πολλές από τις περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη θολούρα, είπε ο Κλαρκ. Αυτές περιλαμβάνουν: τον ιππόκαμπο, που είναι υπεύθυνος για τη μάθηση και τη μνήμη· τον προμετωπιαίο φλοιό, που σχετίζεται με τη λήψη αποφάσεων και τη διαύγεια σκέψης· και την αμυγδαλή, που είναι το κεντρικό κέντρο του εγκεφάλου για την επεξεργασία του φόβου και του άγχους.
Μερικές φορές, είπαν οι ειδικοί, το μικροβίωμά μας απορρυθμίζεται λόγω προβλημάτων που σχετίζονται με τη διατροφή, το στρες, την έλλειψη ύπνου ή άσκησης, τα φάρμακα, την εμμηνόπαυση, τη λοίμωξη ή τη χρόνια φλεγμονή.
Ένας τύπος ανισορροπίας στη μικροβιακή κοινότητα του εντέρου είναι η βακτηριακή υπερανάπτυξη του λεπτού εντέρου ή SIBO (γαστρεντερική διαταραχή όπου βακτήρια, που φυσιολογικά βρίσκονται στο παχύ έντερο, αποικίζουν υπερβολικά το λεπτό έντερο), που μπορεί να προκαλέσει φούσκωμα και διάρροια.
Σε μια μικρή μελέτη του 2018 με περίπου 40 άτομα, οι ερευνητές βρήκαν σύνδεση μεταξύ εγκεφαλικής θολούρας και SIBO σε ασθενείς που έπαιρναν προβιοτικά. Τα συμπτώματα τους βελτιώθηκαν αφού πήραν αντιβιοτικά και σταμάτησαν τα προβιοτικά. Αντί να αποικίσουν το παχύ έντερο, τα προβιοτικά συγκεντρώθηκαν στο λεπτό έντερο και παρήγαγαν υπερβολική ποσότητα d-γαλακτικού οξέος, το οποίο είναι δύσκολο να μεταβολιστεί από τους ανθρώπους, είπε ο δρ Σάτις Ράο, γαστρεντερολόγος και καθηγητής ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Αουγκούστα στην Τζόρτζια, ο οποίος ήταν ο κύριος συγγραφέας της μελέτης. «Όταν συσσωρεύεται, το μυαλό σας θολώνει», πρόσθεσε.
Μερικοί άνθρωποι υποθέτουν ότι η λήψη προβιοτικών βοηθά την πέψη, ειδικά μετά από μια αγωγή με αντιβιοτικά. Παρότι έχει αποδειχθεί ότι τα προβιοτικά βοηθούν σε ορισμένα πλαίσια, προς το παρόν δεν υπάρχουν αρκετά επιστημονικά στοιχεία που να υποστηρίζουν τη γενικευμένη χρήση τους, είπαν οι ειδικοί.
Το υγιές έντερο
Η βελτίωση της υγείας του εντέρου θα μειώσει τη νοητική θολούρα; Πιθανόν. Οι επιστήμονες δεν έχουν ανακαλύψει έναν συγκεκριμένο τρόπο να στοχεύσουν την εγκεφαλική ομίχλη μέσω του εντέρου, αλλά η προσπάθεια διατήρησης ενός υγιούς εντέρου μπορεί να υποστηρίξει ένα πιο καθαρό μυαλό.
Για να το πετύχετε αυτό, να τρώτε υγιεινές τροφές που υποστηρίζουν τα μικρόβια του εντέρου σας, είπε ο Κλαρκ. Τα μικρόβια βασίζονται στις φυτικές ίνες ως σημαντική πηγή θρεπτικών συστατικών· επομένως δοκιμάστε τροφές πλούσιες σε φυτικές ίνες, όπως λαχανικά, φασόλια, ξηρούς καρπούς και δημητριακά ολικής άλεσης. Βοηθάει επίσης να προσθέσετε περισσότερα τρόφιμα που έχουν υποστεί ζύμωση στη διατροφή σας, όπως γιαούρτι, κεφίρ, ξινολάχανο και κίμτσι.
Η Μέγκαν Ριλ, ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν η οποία ειδικεύεται στις γαστρεντερικές διαταραχές και άλλες πεπτικές παθήσεις, πρότεινε επίσης επαρκή ύπνο, μέτρια άσκηση και μια «ήπια διατροφική εκκαθάριση», για παράδειγμα περιορίζοντας την κατανάλωση καφεΐνης, αλκοόλ και υπερεπεξεργασμένων τροφών με χαμηλή περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες.
Ο Στάλερ υποστήριξε επίσης την καλή διατροφή: «Οι υγιεινές, φυτικής βάσης δίαιτες πιθανότατα θα συνεχίσουν να δείχνουν οφέλη και να αντέχουν στον χρόνο περισσότερο από τις μόδες που έρχονται και φεύγουν».
